Швеция Ұлттық кітапханасы: Тарихы мен қазіргі қызметі
National Library of Sweden
Швеция Ұлттық кітапханасы – швед тіліндегі және швециямен байланысты шетелдік материалдарды сақтайтын 18 млннан астам кітап, қолжазба, аудио жазбалар қоры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияның ұлттық кітапханасы
Sweden's national library
Швецияның ұлттық кітапханасы (Kungliga biblioteket, KB, "Корольдік кітапхана" деген мағынаны білдіреді) – Швецияның ұлттық кітапханасы. Ол швед тіліндегі барлық отандық басылған және аудиовизуалды материалдарды, сондай-ақ шетелде жарық көрген, Швециямен байланысты мазмұнды жинақтап, сақтайды. Зерттеу кітапханасы болғандықтан, ол басқа тілдердегі әдебиеттердің ірі коллекцияларына да ие.
The National Library of Sweden (Kungliga biblioteket, KB, meaning "the Royal Library") is Sweden's national library. It collects and preserves all domestic printed and audio visual materials in Swedish, as well as content with Swedish association published abroad. Being a research library, it also has major collections of literature in other languages.
Жинақтар
Ұлттық кітапхана қорында 18 миллионнан астам нысан бар, оның ішінде кітаптар, плакаттар, суреттер, қолжазбалар және газеттер. Аудиовизуалды жинақ 10 миллион сағаттан астам жазылған материалдан тұрады. Ұлттық кітапхана сонымен қатар гуманитарлық зерттеулер жүргізетін кітапхана болып табылады, және кең ауқымды тақырыптар бойынша шетелдік әдебиеттер жинағына ие. Кітапханада 1852 жылдан бергі Швецияға қатысты 850 дана кең тараған жарияланымдар сақталған. Ұлттық кітапхана Швеция туралы шетел тілдерінде жазылған әдебиеттерді, сондай-ақ шетелде жарық көрген швед авторларының еңбектерін сатып алады, бұл категория "suecana" деп белгілі. Ұлттық кітапхана 1990-шы жылдардың ортасынан бері дискеталар, CD-ROM және басқа да электрондық сақтау құралдарын, электрондық кітаптарды, электрондық журналдарды, веб-сайттарды және басқа да цифрлық материалдарды жинақтап келеді. 1953 жылы Ұлттық кітапхана Ленинград пен Мәскеуден көптеген орыс әдебиеттерін сатып алды. Бұл кітаптар Стокгольмдегі славян кітапханасын құруға арналған негіз болды. Бұл жоспарлар 1964 жылы Мәскеудегі Ленин кітапханасы мен Ұлттық кітапхана арасында жасалған келісіммен бекітілді, онда екі кітапхана да өзара елдерінің әдебиеттерін алмасуға келісті.
The collections of the National Library consist of more than 18 million objects, including books, posters, pictures, manuscripts, and newspapers. The audio visual collection consists of more than 10 million hours of recorded material. The National Library is also a humanities research library, with collections of foreign literature in a wide range of subjects. The library holds a collection of 850 broadsides of Sweden dating from 1852. The National Library also purchases literature about Sweden written in foreign languages and works by Swedes published abroad, a category known as suecana. The National Library has been collecting floppy disks, CD ROMs, and other electronic storage media since the mid 1990s, along with e books, e journals, websites, and other digital material. In 1953, the National Library purchased considerable amounts of Russian literature from Leningrad and Moscow. These books were to form the basis of a Slavonic library in Stockholm. These plans were consolidated in an agreement made in 1964 between the Lenin Library in Moscow and the National Library in which the respective libraries agreed to exchange their countries' literature.
Заңды депозит
Швеция заңдық депозит туралы заңына сәйкес, баспа материалдарын шығарушылар әрбір туындының бір данасын Ұлттық кітапханаға және тағы алты зерттеу кітапханасына жіберуге міндетті. Музыка, кино, радио және теледидар шығарушылар да кітапханаға көшірмелерді тапсыруы керек. Кейбір жағдайларда тек хабар тарату материалдарының үлгісін ұсыну жеткілікті. 2012 жылы электрондық материалдарды заңмен сақтау туралы заң қабылданды. Оған сәйкес, 2013 жылдан бастап баспа компаниялары мен мемлекеттік органдар цифрлық түрде жарияланған контентті Ұлттық кітапханаға тапсыруға тиіс.
According to the Swedish Legal Deposit Act publishers of printed material must send one copy of every object to the National Library and six other research libraries. Publishers of music, film, radio and TV must similarly submit copies to the library. In some cases only a sample of broadcast material has to be submitted. In 2012, the Legal Deposit Act for Electronic Material was passed. It states that starting in 2013, publishing companies and public authorities must deliver digitally published content to the National Library.
Тарих
Швед тіліндегі барлық баспа шығармаларын жинау міндеті 1661 жылы Швецияның Мемлекеттік кеңесінің хатшылығынан шыққан жарлықта белгіленді. Жарлық (заңды сақталым) Швециядағы барлық баспагерлерге материал таратылғанға дейін басылған әрбір туындының екі данасын хатшылыққа жіберуді талап етті. Бір данасы Швецияның Ұлттық архивіне (Riksarkivet), екіншісі Ұлттық кітапханаға жіберілуі керек еді. Бұл талаптың себебі басылымдарды кейінгі ұрпақ үшін сақтау емес, олардың мазмұнын қадағалау болды.
The obligation to collect all printed works in Swedish was laid down in 1661 in an ordinance from the Swedish Privy Council Chancery. The ordinance (legal deposit) ordered all printers in Sweden to send two copies of every publication printed to the Chancery before the material was distributed. One copy was to go to the Swedish National Archives (Riksarkivet), the other to the National Library. The motive for this provision stemmed not from a desire to preserve publications for posterity but from a desire to monitor their contents.
Кітапханалық ынтымақтастық
Кітапхана Швецияның барлық кітапханаларын, соның ішінде мемлекеттік кітапханаларды үйлестіруге жауапты. Ұлттық кітапхана жоғары білім және ғылыми зерттеулерді ақпаратпен қамтамасыз етеді, оның ішінде ғылыми және университет кітапханалары үшін орталық лицензиялық келісімдерді алу арқылы әртүрлі дерекқорларға қол жеткізуді жеңілдету. Ұлттық кітапхана LIBRIS ұлттық кітапханалық деректер базасын жасады және күзетеді. LIBRIS интернет арқылы тегін қолжетімді және 300 швед кітапханасындағы 5 миллионнан астам атауды қамтиды. Швеция ISBN агенттігі – Ұлттық кітапхананың бөлімшесі. Ол Швецияның 91 (және 978 91) елдік префиксі бар ISBN нөмірін беруге жауапты. Кітапхана Дүниежүзілік цифрлық кітапхананың серіктесі. Патша тарих, ғылым, теология және карталар сияқты әртүрлі тақырыптар бойынша кітаптар жинады. Жинақтар Эрик XIV, Йохан III және Карл IX тарапынан кеңейтілді және Tre Kronor (Үш тәж) сарайында сақталды. Кейбір кітаптар шетелден сатып алынса, ал кейбіреулері протестанттық реформация кезінде таратылған шведтік монастырлардан тәркіленді. Король Густав Адольф 1620 жылы патшалық кітаптар жинағының бір бөлігін сыйға тартты, бұл кітаптар Уппсала университетінің кітапханасының негізін құрады. Жинақ сондай-ақ Отыз жылдық соғыс кезінде алынған олжа арқылы толықтырылды. Бұл қазыналардың ішінде 1631 жылы Вюрцбург епископтық кітапханасы, 1642 жылы Оломуц университетінің кітапханасы және 1649 жылы Праганың патшалық кітапханасы болды. Осы оқиғаға байланысты 13 ғасырлық «Шайтанның Киелі кітабы» (Codex Gigas) Стокгольмге жеткізілді. Королева Кристина швед тәжін тақтан басқаннан кейін осы материалдың көп бөлігін Римге алып кетті, бірақ корольдік жинақтар Карл X Густавтың билігі кезінде соғыстан түскен олжалар мен шетелден сатып алынған заттар арқылы өсуін жалғастырды. Қолжазбалар жинағына англосаксондық Стокгольмдік Алтын кодекс (Stockholm Codex Aureus) кіреді. 1661 жылғы Канцелярия жарлығына сәйкес, Швециядағы барлық кітап баспагерлері олар басып шығарған әрбір нұсқаның екі данасын ұсынуға міндетті болды – біреуін Ұлттық мұрағатқа, екіншісін Ұлттық кітапханаға. Бұл жарлық зерттеу мақсатында жаңадан басылған әдебиеттерді алуға бағытталмаған, керісінше, күшті мемлекеттің мемлекеттік бақылау мен цензураны жүзеге асыру ниетін білдірді. Кітапхананың көп бөлігі 1697 жылы Тре-Кронор сарайындағы өрт кезінде өртеніп кетті, нәтижесінде 17 286 томдық және 1 103 қолжазба жоғалды. Тек 6 700 том мен 283 қолжазба сақталып қалды. Одан кейін кітаптар Стокгольмдегі әртүрлі ақсүйектердің сарайларында уақытша сақталды, алдымен 1697–1702 жылдары Норрмальм алаңындағы граф Лиллидің үйінде, содан кейін 1702–1730 жылдары Бонде сарайында және 1730–1768 жылдары Хельгеандсхолмендегі граф Пер Брагедің үйінде. Соңында, 1768 жылы жинақтар жаңа патша сарайының солтүстік-шығыс қанатына көшірілді. 1780 жылы Ескі заттар архиві таратылғаннан кейін және онда сақталған кітаптардың көпшілігі Ұлттық кітапханаға ауыстырылғаннан кейін жинақ жаңа орнында одан әрі өсті. 1792 жылы Густав III өзінің жеке кітапханасынан 14 500 томды сыйға тартты, ал төрт жылдан кейін Густав IV Адольф 7 500 томды сыйға тартты. Нәтижесінде 1814 жылға қарай Ұлттық кітапханада шамамен 40 000 том болды. 19 ғасырда Ұлттық кітапханаға көптеген үлкен кітаптар жинақтары сыйға берілді немесе сатып алынды. Сарайда орын шектеулі болғандықтан, жинақтарды сақтау үшін жаңа орын қажет болды. 1877 жылы Ұлттық кітапхана Хумлегардендегі жаңа ғимаратқа көшіп келді. Кітапханада электр жарығы 1887 жылы орнатыла бастады, бірақ кітапхана толығымен электрленгені 1964 жылға дейін күтті.
The library is responsible for coordinating all Swedish libraries, including public libraries. The National Library is responsible for supplying information to higher education and research, which includes obtaining central license agreements for research and university libraries to increase access to various databases. The National Library developed and maintains LIBRIS, the national library database system. LIBRIS is freely available to the public via the Internet and contains more than five million titles held in 300 Swedish libraries. The Swedish ISBN Agency is a unit within the National Library. It is responsible for assigning ISBNs having Sweden's country prefix of 91 (and 978 91 ). The library is a partner of the World Digital Library. The king collected books on a variety of subjects including history, science, and theology, as well as maps. The collections were expanded by Eric XIV, Johan III, and Charles IX and kept in the palace known as Tre Kronor (The Three Crowns). Some books were purchased abroad, while others were confiscated from Swedish monasteries dissolved in the Protestant Reformation. King Gustavus Adolphus gave away parts of the royal book collection in 1620: those books were the foundation of the Uppsala University Library. The collection was also expanded through booty taken during the Thirty Years War. These captured treasures included the episcopal library of Würzburg in 1631, the University of Olomouc library in 1642, and the royal library of Prague in 1649. It was in this connection that the 13th century “Devil's Bible” (the Codex Gigas) came to Stockholm. Queen Christina took much of this material with her to Rome after she abdicated the Swedish throne, but the royal collections continued to grow during the reign of Charles X Gustav through additional spoils of war and purchases abroad. The manuscript collection also includes the Anglo Saxon Stockholm Codex Aureus. Under the Chancery Decree of 1661, all book printers in Sweden were required by law to submit two copies of everything they printed – one copy for the National Archives and the other for the National Library. Rather than to acquire newly published literature for research purposes, the decree reflected the desire of a great power to exert state control and censorship. Much of the library went up in flames during the Tre Kronor Palace fire of 1697 when 17,286 bound volumes and 1,103 manuscripts were lost. Only 6,700 volumes and 283 manuscripts survived. Thereafter, the books were stored temporarily in various noble palaces in Stockholm, first in Count Lillie's house on what was then Norrmalm Square (1697–1702), and later in the Bonde Palace (1702–1730), and Count Per Brahe's house on Helgeandsholmen (1730–1768). Finally, in 1768, the collections could be moved into the northeast wing of the new royal palace. The collection grew further in its new home when the Antiquities Archive was dissolved in 1780 and most of the books kept there were transferred to the National Library. In 1792, Gustav III donated his private library of 14,500 works and four years later, Gustav IV Adolf donated 7,500 works. As a result, the National Library owned about 40,000 works by 1814. Several large book collections, either donated or purchased, came to the National Library in the 19th century. Space was limited in the palace and a new home for the collections was required. In 1877, the National Library moved into new, dedicated premises in Humlegården. The library began installing electric lighting in 1887, but the library was not fully electrified until 1964.
Кітап ұрлықтары
2004 жылы оның қорынан ондаған сирек кітаптар ұрланғаны анықталды. Соңғы тергеу көрсеткендей, ұры – Ұлттық кітапхананың аға кітапханашысы Андерс Бюриус екені белгілі болды. Кемінде 62 кітап ұрланып, неміс аукциондық үйінде сатылды. Полиция тергеуі 2006 жылы жабылып, 2014 жылы шағым бойынша қайта ашылды. Бір жарым жылдан кейін тергеу қайтадан тоқтатылды, бірақ ешқандай кітап елге қайтарылмады. 2011 жылы кітапханаға алғашқы кітап – Корнелиус Витфлиеттің атласы қайтарылды. Ол 2003 жылы Sotheby's аукционында Нью-Йорктегі карта сатушыдан сатып алынған. Оның құны 450 000 долларға бағаланды. 2015 жылы АҚШ прокуратурасы бірнеше кітапты Швецияға қайтарып берді. 2021 жылы он кітап қайтарылды. 2021 жылдың сотына қарай 62 ұрланған кітаптың 17-сі қайтарылды. Кітапхана жоғалған кітаптардың тізімін сақтап тұрады.
In 2004, it was discovered that dozens of rare books from its collection had been stolen. The subsequent investigation revealed that the thief was Anders Burius, a senior librarian working at the National Library. At least 62 books were stolen and then auctioned off at a German auction house. The police investigation was closed in 2006 and reopened in 2014 upon appeal. The investigation closed after a year and a half with no books repatriated. In 2011, the first book was returned to the library an atlas by Cornelius Wytfliet. It had been bought by a map dealer in New York from a Sotheby's auction in 2003. Its value was estimated at $450,000. In 2015, some books were repatriated to Sweden by the U. S. Attorney's Office. In 2021, ten books were returned. As of 2021, 17 out of 62 stolen books have been returned. The library maintains a list of the missing books.
Ғимарат
Бастапқыда патшалық кітаптар жинағы 1697 жылы өртенген Тре Кронор патша сарайында сақталған. Ұлттық кітапхана 1877/1878 жылдың желтоқсан-қаңтар айларында Хумлегардендегі қазіргі ғимаратына көшірілді. Ғимаратты Густав Даль жобалап, құйма темірден салдырған. 1926–1927 жылдары екі қанат қосылды. Ұлттық кітапхана 1997 жылдың көктемінде кең ауқымды жөндеуден және кеңейтуден кейін қайта ашылды. Кітапхананың көп бөлігі ғимараттың іргесіне қазылған екі үлкен жер асты қоймасында сақталады, ал кітапхана оқырмандары, қонақтар және қызметкерлер негізгі ғимараттағы кеңістікті пайдаланады. Жаңа бөлім, «Қосымша» деп аталады, онда лекция залдары, көрме залдары және газеттерді оқу залы бар. Көптеген шведтік және шетелдік газеттер микрофильм түрінде және микрофильм оқу залындағы цифрлық іздеу жүйесі арқылы қолжетімді.
At first, the royal book collections were kept in the Royal Palace (Tre Kronor), which burned down in 1697. The National Library moved into its current building in Humlegården in December/January 1877/1878. The building was designed by Gustaf Dahl and built using cast iron. Two wings were added in 1926–27. The National Library was reopened in spring 1997 after comprehensive remodeling and additions. Two large underground stacks, which were built into the bedrock below the building, now contain the bulk of the library's collections, while library patrons, other visitors, and employees share the space in the main building. The new section, called the Annex, contains auditoriums, exhibition rooms, and a newspaper reading room. Many Swedish daily newspapers and a large number of foreign newspapers are available on microfilm and in a digital search tool in the Microfilm Reading Room.
Ұйым
Ұлттық кітапхана – Білім және ғылым министрлігіне бағынысты мемлекеттік орган. Гунилла Херденберг 2012 жылдың наурыз айынан бері Швецияның Ұлттық кітапхана директоры қызметін атқарып келеді.
The National Library is a state agency that reports to the Ministry of Education and Research. Gunilla Herdenberg has been the National Librarian of Sweden since March 2012.
Аудиовизуалды ақпарат құралдары
2009 жылға дейін Швецияның дыбыс және бейнежазбалар ұлттық архиві аудиовизуалды материалдарды жинап, сақтап келді. 2009 жылы архив Ұлттық кітапхананың бір бөлігіне айналып, дербес мекеме статусын жойды.
Until 2009, the Swedish National Archive of Recorded Sound and Moving Images collected and archived audiovisual material. In 2009, the archive became a part of the National Library and ceased to be an independent institution.
Цифрлық жинақтар
1997 жылдың 24 наурызынан бастап Ұлттық кітапхана World Wide Web-тің швед бөлігін kulturarw3 (сөздер ойыны; kulturarv – швед тілінде «мәдени мұра» деген мағынаны білдіреді) жобасы аясында мұрағаттады. Бастапқыда авторлық құқық мәселелеріне байланысты мазмұны көпшілікке қолжетімді болмады, бірақ 2004 жылдан кейін кітапханаға келгендер мұрағатқа кітапхана ішіндегі арнайы, тек оқуға арналған компьютерлер арқылы қол жеткізе алды. 2010 жылы швед газеттерін жаппай цифрландыру басталды, және 2016 жылға қарай 12 миллионнан астам бет өңделді. 2020 жылы кітапхана Лунд, Гетеборг, Стокгольм, Уппсала және Умео университеттерінің кітапханаларымен бірлесіп, Швецияда басылған физикалық материалдарды цифрландыру жобасын іске қосты.
Beginning 24 March 1997, the National Library also archived the Swedish part of the World Wide Web as part of a project called kulturarw3 (a play on words; kulturarv is Swedish for cultural heritage). Initially, the contents were not available to the public due to copyright issues, but after 2004 visitors to the library could access the archive from dedicated read only computers on library premises. In 2010, mass digitization of Swedish newspapers began, and as of 2016, over 12 million pages had been processed. In 2020, the library, along with the university libraries in Lund, Gothenburg, Stockholm, Uppsala, and Umeå, launched a project to digitize physical materials printed in Sweden.