Кіріспе
Жапонияның ұлттық кітапханасы Ұлттық диеталық кітапхана (NDL) (国立国会図書館) – Жапонияның ұлттық кітапханасы және әлемдегі ең ірі кітапханалардың бірі. Ол 1948 жылы Ұлттық диетаның (Жапонияның Ұлттық диетасы) мүшелеріне қоғамдық саясат мәселелерін зерттеуде көмек көрсету мақсатымен құрылды. Кітапхананың мақсаты мен ауқымы АҚШ Конгресс кітапханасына ұқсас. Ұлттық диеталық кітапхана (NDL) Токио мен Киотодағы екі негізгі ғимараттан және Жапония бойынша бірнеше филиалдардан тұрады.
The National Diet Library (NDL) (国立国会図書館) is the national library of Japan and among the largest libraries in the world. It was established in 1948 for the purpose of assisting members of the National Diet (National Diet of Japan) in researching matters of public policy. The library is similar in purpose and scope to the United States Library of Congress. The National Diet Library (NDL) consists of two main facilities in Tokyo and Kyoto, and several other branch libraries throughout Japan.
Тарих
Ұлттық диета кітапханасы үш жеке кітапхананың мұрагері: Лордтар палатасының кітапханасы, Өкілдер палатасының кітапханасы, екеуі де 1890 жылы Жапонияның Императорлық диетасы құрылған кезде құрылған; және 1872 жылы Білім министрлігінің басқаруында құрылған Императорлық кітапхана. Соғысқа дейінгі Жапонияда диетаның билігі шектеулі болды, ал ақпаратқа деген қажеттілігі "соған сәйкес аз" болды. Алғашқы диета кітапханалары "шындығында жауапты заң шығару қызметіне маңызды көмекші бола алатын жинақтар мен қызметтерді ешқашан дамытпады". Сонымен қатар, Жапония жеңілгенге дейін атқарушы билік барлық саяси құжаттарды бақылап, халықты және диетті маңызды ақпаратқа қол жеткізуден айырды. Генерал Дуглас Макартур басқаратын АҚШ оккупациялық күштері диета кітапханасы жүйесін реформалауды Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңілістен кейін Жапонияны демократияландырудың маңызды бөлігі деп санады. 1946 жылы диетаның әрбір палатасы өздерінің Ұлттық диета кітапханасының тұрақты комитетін құрды. Соғыстан кейін Кеңесшілер палатасына (құрылған Лордтар палатасының мұрагері) сайланған, соғыс кезінде ой-пікір қылмысы үшін түрмеге қамалған марксистік тарихшы Хани Горо реформаға жетекшілік етті. Хани жаңа органның "халықтық егемендіктің бекінісі" және "бейбіт революцияны" іске асыру құралы ретінде көруді жоспарлады. Кітапхана реформасын қадағалауға жауапты оккупациялық шенеуніктер оккупацияның өзгерістерге ықпал еткенімен, жергілікті бастама оккупациядан бұрын болған және табысты реформалар Хани сияқты жапондықтардың арқасында іске асырылғанын мәлімдеді. Ұлттық диета кітапханасы 1948 жылдың маусымында қазіргі Мемлекеттік қонақ үйінде (бұрынғы Акасака жекелеген сарайы) 100 000 томдық бастапқы жинағымен ашылды. Саясаткер Токудзиро Канамори диета кітапханасының алғашқы кітапханашысы болды. Философ Масаказу Накай алғашқы кітапханашы орынбасары болды. Кітапхана Нагатачодағы Ұлттық диетаға жақын орналасқан. 1986 жылы NDL қосымшасы 12 миллион кітап пен мерзімді басылымдарды орналастыру үшін аяқталды. 2002 жылдың қазан айында Кансай ғылым қаласында (Сейка қаласы, Сораку округі, Киото префектурасы) ашылған Кансай кан (Кансай кітапханасы) 6 миллион данадан тұратын жинаққа ие. 2002 жылдың мамыр айында NDL жаңа филиал ашты – Халықаралық балалар әдебиеті кітапханасы, ол Уэнодағы бұрынғы Императорлық кітапхана ғимаратында орналасқан. Бұл филиалда әлемнің түкпір-түкпірінен 400 000-ға жуық балалар әдебиетінің үлгілері сақталған. NDL-дің бастапқы мандаты Ұлттық диета үшін зерттеу кітапханасы болу болғанымен, кітапхана қызметтерінің ең ірі тұтынушысы – жалпы жұртшылық. Мысалы, 2004 жылдың наурыз айында кітапхана 250 мыңнан астам анықтама сұранысын тіркеді, ал Ұлттық диетадан тек 32 мың зерттеу сұранысы түсті. Коронавирус (COVID-19) пандемиясына жауап ретінде NDL 2020 жылдың 5 наурызында кітапхана қызметін тоқтатты. NDL 2020 жылдың 11 маусымында көпшілікке қайта ашылды, күніне ең көп 200 келушіге жол берілді, олар лотерея арқылы таңдалып алынды, ал келушілер тіркелуі керек болды. 2023 жылдың 22 маусымында бұл шектеу алынып тасталды.
Негізгі жинақ
Жапонияның ұлттық кітапханасы ретінде NDL Жапонияда жарияланған барлық басылымдардың түпнұсқаларын жинақтайды. Сонымен қатар, NDL Парламент мүшелері, олардың қызметкерлері және жалпы халық үшін зерттеу кітапханасы болып табылатындықтан, ол әртүрлі тақырыптар бойынша шетел тілдерінде жарияланған материалдардың мол қорын ұстап тұрады.
Маңызды арнайы жинақтар
NDL-де сегіз ірі мамандандырылған жинақ бар: Заманауи саяси және конституциялық тарих; Жапонияның соғыстан кейінгі оккупациясына қатысты материалдар; Заңдар және дайындық жұмыстары; Ғылым мен технология; Карталар; Музыка; Жапония туралы шетелдік кітаптар; және сирек кітаптар.
Қазіргі саяси және конституциялық тарих
Қазіргі саяси және конституциялық тарих жинағы 19 ғасырдағы Жапонияның саяси және құқықтық жаңғыруына қатысты 300 000-ға жуық материалды қамтиды, соның ішінде 19 ғасырдың екінші жартысы мен 20 ғасырдың басындағы Ито Хиробуми, Ивакура Томоми, Сандзё Санетоми, Муцу Мунемицу, Тераучи Масатаке сияқты маңызды жапон мемлекет қайраткерлерінің түпнұсқа құжаттары мен Мейдзи (1868–1912 жж.) және Тайшо (1912–1926 жж.) кезеңдеріндегі басқа да ықпалды тұлғалардың архиві бар.
Жапонияның соғыстан кейінгі оккупациясына қатысты материалдар
NDL-де Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапонияны оккупациялаумен қатысты 30 миллион беттен тұратын кең көлемді микроформалар жинағы бар. Бұл жинаққа Бас штаб (GHQ) және Достасқан елдердің Жоғарғы Бас қолбасшысы (SCAP), Қиыр Шығыс комиссиясы (FEC) және АҚШ Стратегиялық бомбалауды зерттеу тобы дайындаған құжаттар кіреді. (Осы құжаттардың түпнұсқалары АҚШ Ұлттық мұражайында сақтаулы.)
Заңдар және алдын ала жазбалар
Заңдар мен алдын ала жазбалар жинағы шамамен 170 000 жапон және 200 000 шетел тіліндегі құжаттардан тұрады. Бұл құжаттар Ұлттық диета мен шамамен 70 шетел мемлекетінің заң шығару органдарының отырыстарына, сондай-ақ шамамен 150 шетел мемлекетіне қатысты ресми газеттерге, заңдарға, сот шешімдеріне және халықаралық шарттарға байланысты.
Ғылым мен технология
Ұлттық кітапхана ғылым саласына қатысты шамамен 530 000 кітапша мен буклет, сондай-ақ 2 миллион микроформаттағы материалдарды сақтайды. Бұл материалдардың ішінде ғылымдар бойынша шетелдік докторлық диссертациялар, академиялық қоғамдардың мәжілістері мен есептері, техникалық стандарттардың тізімдері және тағы да басқалары бар.
Карталар
NDL-де Жапония және басқа елдердің шамамен 440 000 картасы сақталған, оның ішінде Мейдзи кезеңінің (1868–1912) басына қарайтын топографиялық, геологиялық және гидрологиялық карталар мен сызбалар, сондай-ақ шетелдердің топографиялық карталары бар.
Музыка
NDL Жапонияда жасалған барлық дыбыс жазбаларын жинайды және қазіргі таңда 300 000 винил пластинкасы мен 200 000 компакт-дискіден тұратын қорын сақтайды.
Жапония туралы шетелдік кітаптар
Император кітапханасы қалыптастырған дәстүрді жалғастыра отырып, NDL Жапония туралы шетел тілдеріндегі материалдарды жинайды, оның ішінде сирек және көне құжаттарды, мысалы, 16 ғасырда Жапонияға сапарлаған еуропалық миссионерлердің хабарларын.
Сирек кездесетін кітаптар мен ескі материалдар
NDL-де Эдо дәуірінен (1603–1867) және одан бұрынғы кезеңдерден бұрынғы Императорлық кітапхананың жапон тіліндегі материалдар жинағы сақталған. Бұл жинақтағы негізгі каталогтар: 1) Токугава шогунатына (1603–1867) қатысты 6000-ға жуық құжат, мысалы, қалалық судьялардың есебі, шогунның Жоғарғы соты және Jisha bugyō (Құдайханалар мен ғибадатханалар комиссарлары) туралы мәліметтер, сондай-ақ шогундардың тақ мұрагерлігіне қатысты құжаттар; 2) Эдо және Мейдзи дәуірлерінен бастап жапон медицинасына қатысты 8000 қолжазба және ағаштан басылған кітаптардан тұратын Ито Бунко және Ширай Бунко; 3) Синджо Бунко – астрономия және күнтізбе туралы 11000-ға жуық ежелгі жазбалардан, сонымен қатар Цинь династиясы, шежіре және жергілікті тарих туралы ежелгі қытай еңбектерінен тұрады.
Кансай-Кан
2002 жылы Киото префектурасында ашылған Кансай кан (Кансай кітапханасы) – Ұлттық дигітал кітапхананың (NDL) екінші мекемесі. NDL Кансай канға келесі жинақтарды берді: батыс мерзімді басылымдарының көп бөлігі; жапон тілінен басқа азия тілдеріндегі кітаптар мен басқа материалдар; белгілі бір ғылыми және техникалық материалдар (техникалық есептер, шетелдік академиялық қоғамдардың баяндамалары, жапон және шетелдік техникалық стандарттардың тізімдері, шетелдік докторлық диссертациялар және батыс тілдеріндегі конференция материалдары); Білім, мәдениет, спорт, ғылым және технология министрлігінің гранттары бойынша дайындалған ғылыми зерттеу есептері; жапон докторлық диссертациялары; және аудио кітаптар.
Ұлттық диета кітапханасының онлайн ресурстары
Ұлттық диета кітапханасы соңғы жылдары жапон және ағылшын тілдерінде егжей-тегжейлі веб-сайт құрастырды. Оның онлайн дерекқоры Ұлттық диета кітапханасының онлайн-ашық каталогы (NDL OPAC), Ұлттық диета кітапханасының цифрлық жинақтары және Императорлық диета мен Ұлттық диетаның отырыс хаттамаларынан тұрады.
Ұлттық диета кітапханасының онлайн-каталогы (NDL-OPAC)
Ұлттық кітапхана онлайн-каталогты (OPAC) ұсынады, оның көмегімен пайдаланушылар әлемнің кез келген жерінен NDL-дің барлық қорын ағылшын немесе жапон тілдерінде іздестіре алады. OPAC-ты пайдаланып дереккөздерді және каталог нөмірлерін анықтағаннан кейін, шетелдегі пайдаланушылар кітапханалар аралық алмасу арқылы NDL-ден белгілі бір материалдарды алуға мүмкіндік алады. Бұдан өзге, NDL шетелде тұратын ғалымдарға ақылы түрде көшіру қызметін ұсынады. 2017 жылдың маусым айының мәліметі бойынша, NDL OPAC 2017 жылдың желтоқсан айының соңында тоқтатылады және жаңа онлайн қызметтер іске қосылады.
Ұлттық диета кітапханасының цифрлық жинақтары
NDL Digital Collections-те сирек кітаптар, аудиовизуалды материалдар және авторлық құқығы аяқталған материалдар сияқты түрлі онлайн материалдар ұсынылады. Мэйдзи дәуірінен бастау алатын Цифрлық кітапхана және Сирек кітаптардың суреттер базасы (кейін толығырақ айтылады) мазмұны қазір NDL Digital Collections-те қолжетімді. NDL Digitalized Contents 2014 жылы NDL Digital Collections деп өзгертілді.
Мейдзи дәуіріндегі цифрлық кітапхана
NDL веб-сайтының ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – Мейдзи дәуірінің цифрлық кітапханасы (近代デジタルライブラリー). Цифрлық кітапхана – Мейдзи дәуіріндегі кітаптардың барлық жинағын микрофильмдеудің амбициялық жобасының нәтижесі, бұл жинақ шамамен 60 000 томнан тұрады. Цифрлық кітапханада осы еңбектердің түпнұсқа суреттері бар, олар Ниппон ондық жіктелуіне (NDC) негізделген он негізгі санатқа бөлінеді: (0) жалпы (総記); (1) философия (哲学); (2) тарих (歴史); (3) әлеуметтік ғылымдар (社会科学); (4) табиғаттану ғылымдары (自然科学); (5) инженерлік және өндіріс (工学・工業); (6) индустрия (産業); (7) өнер мен спорт (芸術・体育); (8) тіл білімі (語学); және (9) әдебиет (文学). Суреттер кодталмаған, сондықтан мәтіндік іздеу мүмкін емес; алайда, дерекқордағы еңбектердің атауы, авторы, баспашысы, тақырыбы және мазмұны бойынша жапон тілінде іздеу жасауға болады. Мейдзи кезеңінің мерзімді басылымдары бұл жинаққа кірмейді. Мейдзи дәуірінің цифрлық кітапханасы 2015 жылы NDL Digital Collections құрамына біріктірілді. Rare Books Image Database 2012 жылы NDL Digitalized Contents (қазіргі NDL Digital Collections) құрамына енгізілді. Қазіргі таңдағыда Императорлық диетаның соңғы екі (91-ші және 92-ші) сессиясының (1946 жылдың қарашасынан 1947 жылдың мамырына дейін) хаттамалары ғана қолжетімді.
Жапония іздеу
Жапон іздеуі – 2020 жылдың 25 тамызында іске қосылып, әртүрлі серіктес ұйымдарда орналасқан көптеген деректер базалары бойынша біріктірілген іздеулерді жүзеге асыру үшін Ұлттық кітапхана (NDL) басқаратын веб-портал. 2023 жылдың наурыз айына дейін бұл қызмет 38 агрегатормен жұмыс істеді және 198 деректер базасынан 28 миллионнан астам деректерді қамтыды.
Стандарттар
Кітапханалық қызметтерден басқа, ұйым библиографиялық және ақпаратты іздеу мен алу стандарттарына қатысты салалардағы стандарттық қызметпен де айналысады. Жұмыс салалары: Ұлттық диета кітапханасының Дублин негізгі метадеректемесінің сипаттамасы (DC NDL) және Ұлттық диета кітапханасының байланысты ашық деректері (NDL LOD).