Кіріспе
Румын профессоры және саясаткер Эмиль Константинеску (19 қараша 1939 жылы туған) – 1996 жылдан 2000 жылға дейін Румыния президенті болған румын профессоры және саясаткер. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін Константинеску Азаматтық альянстың (АА) негіздеуші мүшесі және вице-президенті болды. Сонымен қатар, ол 1989 жылдан кейінгі Румыниядағы демократиялық оппозицияның алғашқы бірлестік құрылымы – Демократиялық румындық антитоталитарлық форумының президенті қызметін атқарды, ол кейіннен оңшыл саяси және сайлау альянсы – Румыния демократиялық конвенциясы (CDR) болып өзгерді. Ол сондай-ақ 2000-шы жылдардың басында Ұлттық либералдық партияға (PNL) 2008 жылы біріккенге дейін Халық әрекеті (AP) партиясының төрағасы болды. Қазіргі уақытта Константинеску румын саясатына тек шектеулі дәрежеде ғана қатысады.
Emil Constantinescu (born 19 November 1939) is a Romanian professor and politician, who served as the President of Romania, from 1996 to 2000. After the Romanian Revolution of 1989, Constantinescu became a founding member and vice president of the Civic Alliance (AC). In addition, he also served as the acting president of the Democratic Romanian Anti Totalitarian Forum, the first associative structure of the democratic opposition in post 1989 Romania, which was later transformed into a centre right political and electoral alliance known as the Romanian Democratic Convention (CDR). He had also subsequently presided the People's Action (AP) party from the early 2000s until it merged into the National Liberal Party (PNL) in 2008. Nowadays, Constantinescu remains involved in Romanian politics solely to a limited extent.
Ерте өмір және білім
Эмиль Константинеску 1939 жылы 19 қарашада Тигина, Тигина уезінде (қазіргі Молдова Республикасы) дүниеге келген. Оның анасы Мария Георгета Колчаг 1916 жылы 24 сәуірде Плоешти қаласында туған. Ол орта мектепті бітіргеннен кейін Бухарест консерваториясының арфа класында оқыды, бірақ күйеуі, Иоан Константинескудың қасынан болу үшін музыкадағы мансабынан бас тартты. Ол бастапқыда Олтениядан шыққан, 8 бауыры болған, агроном-инженер болғаннан кейін Бессарабияға жіберілді. Константинеску отбасы 1943 жылы Эмиль Константинеску балалық шағын өткізген Аргеш уезінің Брэдету ауылына паналады. 1942 жылы оның әпкесі Марина, ал 1946 жылы інісі Кристиан дүниеге келді. 1953–1956 жылдары Эмиль Константинеску Питештидегі «Николай Бальческу» орта мектебінде (қазіргі Colegiu IC Bratianu) оқыды және 1956 жылғы 19 шілдеде, Бухарест университетінің заң факультетіне түскен жылы диплом алды. 1960 жылы заң ғылымдары бойынша диплом алды, ал Пиатра-Неамцтағы әскери стажировкасын аяқтағаннан кейін Питешти аймақтық сотының экономикалық бөлімінде судья-стажер болып жұмыс істеді. Саяси жағдай оны осы лауазымнан бас тартып, 1961–1966 жылдары Геология-География факультетіне оқуға түсуге мәжбүр етті. Ол Бухарест университетінен геология ғылымдарының кандидаты, ал АҚШ-тың Дьюк университетінен ғылым докторы ғылыми дәрежесін алды. 1963 жылы Бухарест заң факультетіндегі әріптесі, адвокат Надя Илеанаға үйленді. Оның әкесі 1991 жылы, ал анасы 2011 жылғы 25 қарашада Элиас ауруханасында қайтыс болды.
Кәсіби мансап
Университеттегі мансабының барлық кезеңдерін геология факультетінде ассистент және оқытушы ретінде өткізді (1966–1990). 1991 жылдан бастап Бухарест университетінде минералогия профессоры. Сондай-ақ, 1991–1992 жылдары АҚШ-тағы Дьюк университетінде арнайы шақырылған профессор болды. Бухарест университетінің проректоры (1990–1992) және ректоры (1992–1996) болып сайланды; Румынияның Ұлттық ректорлар кеңесінің президенті (1992–1996); Еуропа университеттері қауымдастығының тұрақты комитетінің мүшесі – CRE (1992–1993; 1994–1998); Халықаралық университет президенттері қауымдастығының мүшесі – IAUP (1994–1996). Геология саласындағы 12 кітаптың және 60-тан астам зерттеу жұмысының авторы, олар елдегі және шетелдегі беделді ғылыми журналдарда жарияланды. Сонымен қатар ол Ұлыбритания, Германия, АҚШ, Грекия және Жапонияның геологиялық және минералогиялық қоғамдарының құрметті және сайланған мүшесі; Франция географиялық қоғамы мен АҚШ Ұлттық географиялық қоғамының мүшесі. Ол Тюбинген, Оксфорд, Стэнфорд, Гарвард, Беркли, Колумбия – Нью-Йорк, Джорджтаун – Вашингтон, Индиана – Блумингтон, Рио-де-Жанейро, Сидней, Прага, Турку, Каир, Люблин университеттерінде дәріс оқыды. Геология саласындағы ғылыми еңбегі үшін Румыния академиясының сыйлығымен (1980) марапатталды; Бразилияның Рио-де-Жанейродағы әдебиет академиясы (2000) табын еткен Академиялық пальма ордені; Братиславадағы Коменский университетінің алтын және құрметті медальдары; Прагадағы Карл университеті және Сан-Паулу университеті; Франция ғылым академиясы, Франция институты берген Артур Бертран медалі; Франция Ұлттық ғылым және өнер институты, Париж университеті – Сорбонна және Амстердам университетінің медальдарымен құрметтелді.
Саяси қызметі (1990-1996)
Коммунистік диктатура құлағаннан кейін ол басқа университет әріптестерімен және танымал румын зиялыларымен бірге Румынияны қайта демократияландыруға, негізгі адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, сондай-ақ азаматтық қоғамды құруға атсалысты. Ол Бухарест университетінің алаңында сәуір мен мамыр айларында өткен 42 күндік митингте жаңа биліктің антидемократиялық әрекеттеріне қарсы наразылық білдірген жеке тұлғалардың бірі болды. 1990 жылы маусымда, сол кездегі президент Ион Илиескудың шақыруымен Бухарестке басып кірген шахтерлер жасаған қанағаттандырмас зорлық-зомбылықтан кейін, ол әріптестерімен, профессорларымен және студенттерімен бірге «Solidaritatea Universitară» (яғни Академиялық ынтымақтастық) қауымдастығын құрды. Сонымен қатар, ол елдегі ең ірі үкіметтік емес ұйым – Азаматтық Альянстың (1990) негізін қалаушы мүшесі және вице-президенті, ал Азаматтық Академияның президенті болды. Бұл бірлестіктер оппозициялық демократиялық партиялармен бірігіп, 1991 жылы Румынияның Демократиялық Конвенциясын (немесе қысқаша CDR) құрды. Академиялық ынтымақтастық ұсынысымен, Азаматтық Альянстың (PAC) қолдауымен Эмиль Константинеску 1992 жылғы президенттік сайлауда CDR кандидаттығына ұсынылды. Ол екінші кезеңге өтіп, Демократиялық Ұлттық Құтқару Фронты (FDSN) қолдаған сол кездегі президент Ион Илиескумен бақ сынасқанда дауыстардың 38 пайызын жинады. Осы алғашқы маңызды саяси тәжірибеден кейін CDR 1992 жылы президентін және 1996 жылғы президенттік сайлауға жалғыз кандидатты (ол Константинеску болды) сайлады. Ол 1992 жылдан 1996 жылға дейін басқа да белгілі CDR саяси лидерлерімен бірге демократиялық оппозицияны нығайту жөніндегі жұмысын жалғастырды.
Төрағалық (1996-2000)
1996 жылы ол тағы да ХДР үміткері ретінде президенттікке қатысып, екінші турда Илиескуді жеңіп, шамамен 10 пайыздық айырмамен жеңіске жетті. ХДР-дің 1996 жылғы жалпы сайлаудағы сәттілігі 1989 жылдан кейінгі Румыниядағы биліктің алғашқы бейбіт түрде ауысуын белгіледі. Ол қызметке кірген күні PNȚ CD мүшелігінен бас тартты, себебі Конституция президенттің өкілеттік мерзімінде саяси партияға ресми мүше болуына тыйым салады. Төрт жылдық өкілеттік мерзімі бойы Константинеску жекешелендіру процестерін тиімді жүзеге асыруда қиындықтарға тап болды, бұл процестердің артық бюрократияға батып, қысқа мерзімде жұмыссыздық пен кедейлікті күшейтті. 1999 жылы тағы екі «Минериада» болды (біреуі қаңтарда, екіншісі ақпанда), олар Мирон Козманың тұтқындалуымен аяқталды. Осыдан кейін оның өкілеттік мерзімінің қалған бөлігі биліктегі коалиция құраған көпшілік партиялар арасындағы (яғни ХДР, PD, PSDR және UDMR/RMDSZ) саяси дағдарысқа ұшырады. 2000 жылы елді құрғақшылық тағы да зор қиындыққа салды. 2000 жылы өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол жүйе оны жеңіп шыққанын айтып, қайта сайлануға түспеуге шешім қабылдады. Румыния президенті ретінде жасаған соңғы қадамдарының бірі – 1989 жылғы Тимишоарадағы төңкерісті басуға қатысқан Ион Команды кешіру болды.
Төрайымнан кейінгі кезең
Константинеску президенттігі және CDR үкіметі экономикалық рецессиямен дағдыланды. Осыған қарамастан, оның президенттігі Минериадалардың тоқтатылуына, банк жүйесінің реформалануына, сондай-ақ 1989 жылдан кейін Румынияға алғашқы ірі шетелдік инвестициялардың келуіне ықпал етті. Күнделікті өмірде дереу жақсару үміті ақталмағандықтан, румындар 1996–2000 жылдардағы заң шығару кезеңінің соңында CDR-дің басты партиялары мен саясаткерлеріне күшті наразылық білдірді, нәтижесінде 2000 жылғы заң шығару сайлауында Үлкен Румыния партиясы (PRM) екінші орынды иеленді. Халықтың құрметін жоғалтқан және реформалық бағдарламасын іске асыра алмаған Эмиль Константинеску 2000 жылдың 17 шілдесінде екінші мерзімге кандидат болмайтынын мәлімдеді. 2000 жылдың қарашасында өкілеттігі аяқталғаннан кейін ол уақытша саяси өмірден шықты. Алайда, Константинескудің сыртқы саясаттағы бағыты 2000 жылы Ион Илиескудің қайта оралуынан кейін де жалғасты. Соңында, Румыния 2004 жылы НАТО-ға, ал үш жылдан кейін, 2007 жылы Болгариямен бірге Еуропалық Одаққа (ЕО) қосылды. Бұрынғы президент 2002 жылы «Халықтық әрекет» (AP; Acţiunea Populară) партиясының төрағасы ретінде саяси аренаға оралды, ол кейіннен 2008 жылы Ұлттық либералдық партияға (PNL) бірікті. Константинеску 2004–2014 жылдардағы президент Траян Бэсескутің саясатын кейде сынға алып, оны авторитарлық бейімділіктерде айыптады және 2009 жылғы президент сайлауының бірінші турында Крин Антонескуді қолдады. Бүгінгі күні ол Румынияда да, халықаралық деңгейде де көптеген ҮЕҰ-ларда жұмыс істеу арқылы саясатқа белсенді қатысып жүреді. Эмиль Константинеску қазіргі уақытта Азаматтық білім беру қауымдастығының, Румыния демократия қорының президенті, сондай-ақ Өңірлік ынтымақтастық және қақтығыстарды алдын алу институтының (INCOR) негіздеушісі болып табылады. Ослодағы Эркіндік форумында жиі сөз сөйлейтін ол 2010 жылы OFF-ке президенттік медаль табыс етті. Ол сондай-ақ Коммунизм құрбандары еске алу қорының халықаралық кеңесінің мүшесі.