Кіріспе

Арчибальд Лэмпман (17 қараша 1861 жыл – 10 ақпан 1899 жыл) – канадтық ақын. Оны «Канадалық Китс» деп сипаттаған, және ол, мүмкін, канадтық табиғат ақындары мектебінің ең көрнекті өкілі. «Канада энциклопедиясы» оны «Канаданың ағылшын тіліндегі 19 ғасырдың соңындағы ең ұлы ақыны деп есептейді» дейді.

Жазу

1881 жылғы мамыр айында Лэмпман Тринити колледжінде оқып жүрген кезде, оған біреу Чарльз Робертстің жақында жарық көрген алғашқы кітабы – «Орион және басқа да өлеңдер» кітабын берді. 19 жасар студентке бұл кітаптың әсері бірден және терең болды: Мен түнінің көп бөлігін «Орионды» оқып, қайта-қайта оқып, ең жоғары шабыспен өткіздім, ал төсекке жатқанда ұйықтай алмадым. Менің ойымша, мұндай туындыны канадалық, жас жігіт, біздің арамыздағы біреу жасайтыны таңғажайып еді. Бұл өнердің жаңа жұмағынан келген дауыс сияқты, бізді жұмысқа кірісуге шақырып тұрды. Күн шығысынан кейін аз уақыт өткен соң тұрып, колледж ауласына шықтым – барлығы мен үшін суреттей алмайтын деңгейде өзгерді, әдеміліктің ежелгі сәулесімен жуылды; өлеңдердің сиқыры құлағымда жаңырады, олар маған Теннисонның байлығымен және ерекше жерді жақсы көретін грек рухымен толы құдайлық өлеңдердей көрінді. Сол таңды ешқашан ұмытпаймын, оның ықпалы менде мәңгі сақталады. Лэмпман Робертске ризашылық білдіретін хат жолдады, ол «екі жас жігіттің хаттасуын бастады, бірақ олар Робертс 1883 жылдың қыркүйек айының соңында Голдвин Смиттың «Жұма» журналының редакторы болу үшін Торонтоға көшіп келгенге дейін кездеспеген болуы мүмкін». «Канада энциклопедиясы» оның өлеңдерін «көбінесе табиғи нысандар туралы тығыз, меланхолиялық ойлар деп сипаттайды, қаладағы өмірдің аласапыранына қарастыратын ауыл өмірінің тыныштығын баса көрсетеді. Олардың ауқымы шектеулі болғанымен, сипаттамалық дәлдігімен және эмоционалдық тежелуімен ерекшеленеді. Олар ырғақ пен дыбысты шебер басқара білгенімен, ойларының қайталанып келуіне бейім». «Лэмпман өмірінің соңғы кезеңінде 300-ден астам өлең жазды, бірақ олардың жартысы ғана өлімінен бұрын жарияланды. Ол жеке өлеңдер немесе өлеңдер жинағы үшін сол кездегі әдеби журналдарда жариялады: Канадада, негізінен «Жұма»; АҚШ-та «Scribner's Magazine», «The Youth's Companion», «Independent», «Atlantic Monthly» және «Harper's Magazine». 1888 жылы ол әйеліне қалған мұраның көмегімен «Бидай арасында және басқа да өлеңдер» атты алғашқы кітабын өз қаражатымен басып шығарды. Лэмпман өзін ешқашан ірі ақын деп санамады, өйткені ол бірде досына жазған хатында: «Мен ірі ақын емеспін және ешқашан болған емеспін. Поэзиядағы ұлылық – мінездің ұлылығынан, күштен, батылдықтан, жарқыраудан тууы керек. Менде мұндай қасиеттер жоқ. Керісінше, мен әлсізмін, қорқақпын, гипохондрикпін. Мен жоғары деңгейдегі кішігірім ақынмын, және осымен болды». Арчибальд Лэмпман атындағы әдеби жүлде жыл сайын Оттава аймағындағы «Arc» поэзия журналымен Лэмпманның құрметіне табыс етіледі. 1999 жылдан бері «Арчибальд Лэмпманның өлеңдерін оқу» атты жыл сайынғы шара Канаданың жетекші ақындарын Торонтодағы Тринити колледжіне Джон В. Грэм кітапханасы мен Тринити колледж кітапханасының достарларының демеушілігімен шақырады. Оның есімі сондай-ақ Саскачеван провинциясындағы Лэмпман қаласында сақталған, Эстеван қаласының жанында орналасқан, шамамен 730 тұрғыны бар шағын елді мекен. Канада Посты 1989 жылдың 7 шілдесінде оның құрметіне пошта маркасын шығарды. Маркада Лэмпманның суреті табиғат аясында бейнеленген. Канадалық әнші-сазгер Лорена МакКеннитт Лэмпманның «Қар» өлеңін ән ретінде бейімдеп, түпнұсқа музыкасын жазды, ал өлеңнің сөзін өзгеріссіз сақтады. Бұл бейімдеу МакКеннитттің «To Drive the Cold Winter Away» (1987) альбомында және сәл өзгеше аранжировкамен 1995 жылғы «A Winter Garden: Five Songs for the Season» EP-де кездеседі, ол 2008 жылы «A Midwinter Night's Dream» альбомымен ауыстырылды. Торонто хоры «Upper Canada Choristers» канадалық композитор Стивен Чатманнан Лэмпманның үш өлеңін («Құс және сағат», «Қар» және «Жер дауыстары») қоюды тапсырды.