Кіріспе

Azcapotzalco (аскапоˈtsalko, āzcapōtzalli – «құмыра», co – «жер»; сөзбе-сөз, «құмыралар жерінде») – Мексика қаласындағы аудан (demarcación territorial). Азкапоцалько Мексика қаласының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Қала испандық кезеңге дейінгі дәуірде пайда болған және ацтектердің үштік одағы оны құлатқанға дейін Тепанек үстемдігінің орталығы болды. Содан кейін ол 19 ғасырдың ортасында Мексика қаласының федералды округінің құрамына кірген ауыл шаруашылығы аймағына айналды. 20 ғасырда бұл аймақ Мексика қаласының кеңеюіне ұшырады. Бүгінде ол 100% қалалық және өнеркәсіп орталығы болып табылады.

География

Азкапоцалько муниципалитеті Мексика алқабында орналасқан, оның шығыс жартысы бұрынғы Текскоко көлінің көл төбесінде, ал батысы берік жерде. Тарихи орталық осы көлдің бұрынғы жағалауында жатыр. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен 2240 метр. Саяси жағынан муниципалитет 34.5 км² аумақты Мексика қаласының Федералды округінің солтүстік-батысында алып жатыр, Гюставо А. Мадеро, Куаутемок, Мигель Идальго муниципалитеттерімен және Мексика штатындағы Тлалнепантла-де-Бас және Наукалпан муниципалитеттерімен шектеседі. Тезозомоц саябағы 1982 жылы ашылды, ол испандық кезеңге дейінгі Мексика алқабының масштабталған көшірмесі ретінде жобаланды. Басқа маңызды жасыл аймақтарға Плаза Идальго сияқты қоғамдық алаңдар, спорт орталықтары, университеттердің кампустары, әсіресе Universidad Autónoma Metropolitana, қоғамдық саябақтар мен зираттар жатады. Спорттық нысандар муниципалитеттің 67 гектарын құрайды, онда 70 алаң мен спорт орталығы халыққа ашық. Оларға Deportivo Renovación Nacional, Deportivo Reynosa, Centro Deportivo Ferrocarrilero және Unidad Deportiva Benito Juárez кіреді. Муниципалитетте зираттар да жасыл кеңістіктер ретінде есептеледі, әсіресе Сан-Исидро өте үлкен болғандықтан. Колония Индустриал Вальехода 250 химиялық өндіруші орналасқан, олар этанол, цианид қосылыстары, фосфаттар, органикалық еріткіштер және тағы да басқаларын шығарады. 2011 жылы тарихи орталық "Barrio Mágico" мәртебесін алды. Ең маңызды қауымдастық – бұрынғы Азкапоцалько қаласы, сонымен қатар тарихи орталық деп те аталады, оны Плаза Идальго белгілейді. Бұл алаң қоршалған тас жолдармен және бақшалармен жабдықталған. Оның екі басты назар ошағы – Мигель Идальго и Костильяның Авенида Азкапоцалькоға қарап тұрған мүсіні және ортасындағы алтыбұрышты киоск. Сенбі күндері шахматшылар түстен кейін ойнау үшін жиналады. Café Alameda – Плаза Идальгода орналасқан, рок-н-ролл стиліндегі кафе-бар. Оның қабырғаларында Джим Моррисон, Фредди Меркьюри, Элвис Пресли және Джон Леннонның суреттері ілулі тұр. Демалыс күндері кешке жергілікті жастарды қызықтыратын тікелей музыка орындалады. Басты шіркеудің үлкен барокко порталы бар, онда хор терезесімен жабдықталған басты есік орналасқан. Оның жанында төрт жағынан пилястрлармен безенілген тар қоңырау мұнарасы тұр. Мұнараның астында қызыл құмырсқаның суреті бейнеленген. Жергілікті аңыз бойынша, құмырсқа қоңырау мұнарасына шыққанда әлем аяқ болады. Оның құмтастан жасалған порталы бар, жоғарғы қабатында 1894 жылғы темір қоршаумен жабдықталған екі қабатты арка орналасқан. Муниципалитеттің ең көне кітапханасы – Biblioteca Fray Bartolomé de las Casas Хуан О’Горманның қабырғалық суреттерімен безенілген.

Әлеуметтік-экономикалық

Қазіргі кездегі муниципалитет ХХ ғасырда, әсіресе 1970-жылдардан бастап Мексика қаласының өсімі нәтижесінде пайда болды. Халық саны 534,554 адамнан 1970 жылы 601,524-ке дейін көтерілді. 1990 жылы халық саны 474 688 адамға дейін, ал 2000 жылы 441 008 адамға дейін төмендей бастады. Жұмыссыздықтан басқа, халық санының азаюына 1985 жылғы жер сілкінісі және тұрғын үйдің қымбаттауы себеп болды, әсіресе көршілес Мексика штатымен салыстырғанда. Қалалық округте 70 қоғамда есірткі тұтынушылар саны жоғары, бұл тұрғындардың 45% құрайды. Бұларға Ла Раза, Эль Росарио, Прохогар, Индустриал Вальехо, Ла Пресиоса, Сан-Педро-Хальпа және ОбрераМундиал кіреді. Полиция Los Pepes, Los Negros және Los Maquedas сияқты қылмыстық топтарды анықтады. 2008 жылы қала Instituto Politécinco Nacional және Universidad Autónoma Metropolitana-мен бірлесіп, жұмыссыздықты жеңуге көмектесетін кәсіпкерлік бағдарламасын демеушілік етті. 2008 жылдан бастап, қала әкімдігі ерлі-зайыптыларды өздерінің одақтарын ресми түрде заңдастыруға шақыру үшін тегін неке рәсімдері мен куәліктерін ұсынды. Бұл рәсімде жүздеген жұптар бір мезгілде үйленеді.

Тарих

Атауы науатль тілінен шыққан және «құмырсқа төбесі» деген мағынаны білдіреді, ал ацтектердің муниципалитеттерінің глифі жүгерімен оралып тұрған қызыл құмырсқаны бейнелейді. Аңыз бойынша, Бесінші Күн жаратылғаннан кейін, Кетцалькоатль құдайына адамды қайта жарату міндеті жүктелді. Ол үшін, ол өліктер әлеміне, Миктланға кіріп, Төртінші Күннің адам сүйектерін қайтарып әкелуі керек еді. Құмырсқалар Кетцалькоатльға өліктер әлемін табуға және сүйектермен қатар жүгері дәндерін алып шығуға көмектесті. Аңыздың тағы бір нұсқасы, құмырсқалар жерге дәндерді тығып, содан жүгері өсіп шыққанын байқау арқылы жүгерінің табылуына байланысты. 800 жылы Теотиуакан құлдырағанда, Аскапоцалько аймағы сол мәдениеттің маңызды орталығы болып қала берді, сондай-ақ маңызды салтанатты орталыққа айналды. Туланың өркендеуімен, толтектердің ықпалы Аскапоцалько және Мексика алқабының қалған бөлігінде үстемдік құрды. Толтектердің ықпалы Сантьяго Ахуизотладан табылған керамикалық бұйымдарда ең жақсы көрінеді және бұл қала толтектерге арналған сыйлық қаласы болған болуы мүмкін. Тепанекалардың билігінде, жаулап алынған аймақтар салық төлеп және әскери қызмет атқарған жағдайда өз басшыларын сақтап қалуға рұқсат етілді. 1427 жылы осы басшылардың қатарында Текскоконың Незахуалкойотлі, Теночтитланның Искоатлі және Тлакопанның Тотокихуацтли болды. 16 ғасырда аймақтың жергілікті халқының саны 17 000-нан шамамен 3 000-ға дейін кеміді, себебі олар дұрыс қараусыздық пен ауруларға ұшырады. Аскапоцалько Гвадалупелік Әміренің Базиликасына ең ежелгі, үздіксіз жыл сайынғы қажырлы сапарлардың бірін өткізеді, ол 475 жылдан астам уақыттан бері жалғасып келеді. Бұл Мексикадағы жергілікті тұрғындар ұйымдастырған алғашқы мереке деп есептеледі, оның алғашқысы 1532 жылы, Хуан Диего Куаутлатоатцинге Құдай Ананың көрінуінен кейін 11 ай өткен соң өткізілді. Жыл сайынғы бұл шара «Табиғат мейрамы» деп аталады, онда 28 қауымның басшылары Гвадалупеге ақша және басқа да сыйлықтар жинайды. Шеру басталар алдында, қажыларды құттықтау үшін фейерверктер мен діни рәсімдер өткізіледі. Аймақтағы бір аңыз – «Ксанкопинаның сиқырлы тоғаны» туралы, бұл испандықтардан бұрын болған және испандықтар жеңілгеннен кейін Моктезума өз қазынасының көп бөлігін оған батырған тұщы сулы көз. Қазір сол жерде Куитлахуак тұрғын үй кешені орналасқан.

Білім

Қалалық округте 228 мектеп және мектепке дейінгі білім беруден университет деңгейіне дейінгі басқа да мемлекеттік білім беру мекемелері бар. Олардың ішінде 61 мектепке дейінгі, 79 бастауыш мектеп, 42 орта мектеп, 17 жоғары және кәсіптік мектеп, 6 кешкі мектеп, 8 арнайы білім беретін мектеп, 4 ересектерге арналған орта мектеп, 1 ашық тіркелу мекемесі және 10 нәрестелерді дамыту орталығы бар. Жеке білім беруге 71 мектепке дейінгі, 21 бастауыш мектеп, 6 орта мектеп, 5 жоғары мектеп деңгейіндегі оқу орны және 1 колледж кіреді. Дегенмен, негізгі білім беру деңгейіндегі көптеген мектептер күтімді қажет етеді. Сауатсыздық деңгейі 2,34 пайызды құрайды, бұл Федералды округтің 2,9 пайыздық орташа көрсеткішінен төмен. Екі негізгі жоғары білім беру кампусы – Universidad Autónoma Metropolitana (UAM) және Escuela Superior de Ingenería Mecánica y Eléctrica (ESIME). Оның үлкен кампусы – муниципалитеттің жасыл кеңістіктерді сақтау жөніндегі күш-жігерінің маңызды бөлігі. ESIME – Ұлттық политехникалық институтының бөлігі, ол бакалавриат және магистратура деңгейінде электромеханикалық инженерлік саласында, сондай-ақ зерттеулермен айналысады. Ол 19 ғасырдың соңында Escuela Nacional de Artes y Oficios ретінде құрылған. Басқа мекемелерге UNAM-ға қатысты Colegio de Ciencias y Humanidades (CCH), TecMilenio Ferrería және Сан-Сальвадор-де-Сохиманкадағы UNITEC, сондай-ақ Universidad Justo Sierra-ға қатысты нысандар кіреді. "Melchor Ocampo" Azcapotzalco дайындық мектебі де бар.