Кіріспе
Мексиканың 16 ауданының бірі – Куаутемок (kwawˈtemok), бұрынғы ацтек басшысының құрметіне аталған, Мексика қаласының аумақтық бөлігі (демаркация территориясы). Онда 1920 жылдары қаланың толық орталық бөлігі болған жерге дейін созылып, ең көне аудандары бар. Куаутемок – географиялық орталығы болмаса да, аймақтың тарихи және мәдени орталығы. Халық саны бойынша алтыншы орында тұрғанымен, аймақтың жалпы ішкі өнімінің шамамен үштен бірін, көбінесе сауда және қызмет көрсету арқылы өндіреді. Мұнда Мексика қор биржасы, тарихи орталықтың және Zona Rosa аймағының маңызды туристік орталықтары, сондай-ақ Torre Mayor және HSBC Мексикалық кеңсесі сияқты көптеген көкжайлар орналасқан. Бұдан өзге, онда көптеген мұражайлар, кітапханалар, мемлекеттік кеңселер, базарлар және басқа да сауда орталықтары бар, олар күн сайын 5 миллионға жуық адамды жұмыс істеуге, сауда жасауға немесе мәдени орындарды аралауға шақырады. Бұл аймақта, әсіресе тарихи орталықта, қаланың тозуына байланысты мәселелер бар. 1990 жылдардан бері үкімет және жеке сектор тарапынан тарихи орталықты және басқа да аймақтарды жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. Осы жұмыстардың нәтижесінде Аламида Централь сияқты қоғамдық саябақтар жақсартылды, 16 de Septiembre және Мадеро көшелері жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа (зона пеatonal) айналдырылды.
Cuauhtémoc (kwawˈtemok), named after the former Aztec leader, is a borough (demarcación territorial) of Mexico City. It contains the oldest parts of the entity, extending over what was the entire urban core in the 1920s. Cuauhtémoc is the historic and cultural center of the entity, although it is not the geographical center. While it ranks only sixth in population, it generates about a third of the entire entity's GDP, mostly through commerce and services. It is home to the Mexican Stock Exchange, the important tourist attractions of the historic center and Zona Rosa, and various skyscrapers such as the Torre Mayor and the Mexican headquarters of HSBC. It also contains numerous museums, libraries, government offices, markets and other commercial centers which can bring in as many as 5 million people each day to work, shop or visit cultural sites. This area has had problems with urban decay, especially in the historic center. Efforts to revitalize the historic center and some other areas have been ongoing since the 1990s, by both government and private entities. Such efforts have resulted in better public parks, such as the Alameda Central, which was renovated; the modification of streets such as 16 de Septiembre and Madero that have become car free for pedestrians (zona peatonal).
Аудан
Куаутемок ауданының орталығы – Цокало алаңы немесе бас алаң. Онда Темпло-Майордың ацтек қираған орындары, Метрополитен соборы және Мексиканың Ұлттық сарайы орналасқан. Ауданның аумағы 32,44 км² құрайды, ол 34 колонияға, 2627 қалалық блокқа, 1 267 000 м² жасыл аймаққа, ұлттық ескерткіштер санатындағы 1500 ғимаратқа, 2 археологиялық аймаққа (Тлателолько және Темпло Майор), ресми тарихи құндылығы бар 1290 жеке ғимаратқа (valor patrimonial de propiedad privada), ресми тарихи құндылығы бар 210 мемлекеттік ғимаратқа, 120 үкіметтік ғимаратқа және екі ірі жоспарланған тұрғын үй кешеніне (Unidad Habitacional Nonoalco Tlatelolco және Centro Urbano Benito Juárez) бөлінген. Бұдан өзге, ауданда 43 мұражай, 23 сағат мұнарасы, 150 мемлекеттік және жеке кітапхана, 24 балалар дамыту орталығы, аудандық демеушіліктегі 6 мәдени орталық, 14 434 сатушысы бар 38 мемлекеттік базар, 25 сахналық театр, 123 кинотеатр және 9 қоғамдық спорт кешені бар. Спорттық нысандардың қатарында: Буэнависта колониясындағы Депортиво Куаутемок, Морелос колониясындағы Депортиво Хосе Мария Морелос и Павон, Валье Гомес колониясындағы Депортиво Пенолес, Центро колониясындағы Депортиво Гелатао, Морелос колониясындағы Депортиво Тепито, Тлателолько колониясындағы Депортиво Антонио Касо, Герреро колониясындағы Депортиво Франсиско Хавьер Мина, Эксиподромо де Пералвильо колониясындағы Депортиво Эстадо де Табаско және Тлателолько колониясындағы Депортиво 5 де Майо бар. Боэнос-Айрес колониясында "Депортиво Бицентарио" атты жаңа орталық ашылды. Ауданды 264 мемлекеттік және жеке балабақша, 116 орта мектеп, 102 техникалық және жалпы білім беретін орта мектеп, 13 мұғалімдер институты қамтиды. Мехико қаласының ең көне бөлігі болғандықтан, ғасырлар бойы сақталған ғимараттарының күйреуі үнемі алаңдау тудырады. Қазіргі уақытта он екі колониядағы кем дегенде 789 тұрғын үй, бұрынғы көл төсегіндегі лайлы топыраққа батып кетуінен туған құрылымдық зақымдануларға байланысты, құлау қаупі бар деп тізілген. Бұл ғимараттар көбінесе тарихи орталықта және оны жақыннан қоршаған колонияларда орналасқан. Бұл мәселе ғасырлар бойы аймақты мазалап келеді және Метрополитен соборы сияқты танымал құрылыстарды қамтиды, оның негізі теңсіз шөгуден туған зақымды тоқтату үшін күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Ауданның көп бөлігі сауда аймақтары мен тарихи және мәдени орындарға бөлінген. Аудан қаладағы ең жоғары қылмыс деңгейін көрсетпесе де, Мексика қаласының барлық қылмыстарының 13,9% осы жерде жасалады. Бұл аймақтардағы төменгі тапқа жататын кейбір колониялар, мысалы Герреро және Морелос колониялары, бірақ ұқсас проблемалар Рома колониясының солтүстік бөлігі сияқты орта тапқа жататын колонияларда да кездеседі. Көбінесе тарихи орталықты және Роза аймағын көру үшін келеді. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ауданның халқы 545 884 адамды құрайды, бұл қаланың 16 ауданы ішінде алтыншы орынды иеленеді.
Үкімет
Қалалық округ алғаш рет 1970 жылдың 30 желтоқсанында Мексика қаласының аймағы 4 округке бөлінгеннен кейін құрылды. 2016 жылғы саяси реформаларға дейін оны округ басшысы (jefe delegacional) және Жеке хатшылық, Кеңесшілерді үйлестіру, Ынтымақтастық және экономикалық дамыту басқармасы, Техникалық басқарма, Әлеуметтік коммуникация басқармасы және Тұрғын үй бөлімінің басқармасынан тұратын кеңес басқарды. Алкальдия статусын алғаннан кейін үкімет басшысы қала әкімі болды. Округ әкімшілігінің орталығы Колония Буэнавистада орналасқан.
Теночтитлан
Делегацияның ерте тарихы ацтектердің Теночтитлан және колониялық Мексика қаласының тарихымен сәйкес келеді. Теночтитлан Текскоко көліндегі батпақты аралда негізделген. Ол төрт капуиллиге, яғни Темпло Майор төңірегіндегі аудандарға бөлінген. Бұл ғибадатхананың қираған қалдықтары бүгінгі күні қаланың басты алаңы – Зокалоға жақын жерде орналасқан. Кедей және жұмысшы табының тұруы үшін арналған колониялар көбінесе қаланың солтүстігінде және оңтүстігінде салынды, мысалы, Colonia Morelos және Colonia Doctores.
20 ғасыр
1928 жылы президент Альваро Обрегон тез өсіп келе жатқан Федералдық округтің аумағын он үш округке (делегация) бөлді, ал қаланың өзі Куаутемок округі деп, ал Бенито Хуарес қалалық орталығы да белгіленді. 1950 жылдан бері қала Мексиканың басқа аймақтарынан келген көшіп келушілердің ең көп санын қабылдап келеді. Олардың көпшілігі елдің шалғай ауылдық аймақтарынан келген, сондай-ақ көптегендері испан тілін екінші тіл ретінде қолданады немесе испан тілін мүлдем білмейді, ал айтарлық үлесі жергілікті тілде сөйлейді. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, округ халқының жеті пайызы осы көшіп келушілерден тұрады. Бұл көшіп келушілер білім беру сияқты салалардағы қызметтерге үлкен жүктеме туғызады.
1985 жылғы жер сілкінісі
1985 жылғы жер сілкінісінен бұл аудан ең көп зардап шекті, 258 ғимарат толығымен қирады, 143 ғимарат ішінара құлады және 181 ғимарат ауыр зақымдалды. Нәтижесінде, тарихи орталықта 100 мың тұрғын қалды. Тағы бір ауыр зақым шеккен аймақ – Колония Рома, онда бірнеше ғимарат толығымен құлады. Тіпті елеулі зақым көрмеген, мысалы, Колония Сан-Рафаэль сияқты аудандар да, басқа аудандардан келген үйсіз адамдардың қоныстануынан зардап шекті. Жалға алу бағасының жоғары болуына байланысты, зақымдалған ғимараттардың көпшілігі жөнделмеді немесе қайта салынбады, соның салдарынан шалап-шалап салынған үйлер мен қоқысқа толы бос жайлар пайда болды. 2003 жылы қала әкімдігі 20 жыл бұрын Colonia Vista Alegre-дегі тұрғын үйдің құлауынан кейін зақымданған және кенеттен құлау қаупі бар деп саналған алпыс төрт мүлікті мемлекеттік меншікке алды.
Тарихи орталықтан және оны жақын қоршаған колониялардан бай тұрғындардың көшіп кетуі мен 1985 жылғы жер сілкінісінен болған зақымдардың салдарынан, ауданның бір бөлігі түнде қараңғы болып қалды. Көшелер мен тротуарлар қалта ұрлары мен көше сатушыларының билігіне көшті, әсіресе тарихи орталықта. Соңғы кездерге дейін, осы аймақтағы көптеген мейрамханалар, тіпті ең жақсылары да, қызметкерлеріне үйге қайтуға уақыт беру үшін ерте жабылатын, себебі бұл аймақ түнде өте қауіпсіз болмады.
Қазіргі оқиғалар
1990 жылдардың соңынан бастап қала және федералдық үкіметтер, сондай-ақ кейбір жекелеген ұйымдар ауданды, әсіресе тарихи орталықты қайта жандандыру жұмыстарын жүргізіп келеді. 2000 жылдардың басында үкімет 500 миллион песо (55 миллион АҚШ доллары) көлемінде қаражатты Тарихи орталыққа инвестициялады. Зокалоның жанындағы ең көне көшелердің бірнешесі тек жаяу өтушілерге арналған болып бекітілді және көптеген көше сатушылары тарихи орталықтан шығарылды. Дегенмен, бұл ауданның барлық проблемаларын шешкен жоқ. Қаланың құлдырауымен байланысты мәселелер (құлаған ғимараттар, басып алушылар, бақылаусыз көше саудасы, қылмыс және т.б.) әлі де жалғасуда. Мексиканың ауылдық аймақтарынан адамдардың көшіп келуі сауатсыздық деңгейін арттырды, сонымен қатар мектепті тастау көрсеткіші жоғары кедей аудандардың проблемаларын күшейтті.
Экономика
Тек Куаутемок қана Мексика қаласының жалпы ішкі өнімінің 35,1% құрайды. Ауданның қалған бөлігінде сауда көбінесе дәстүрлі болып келеді, онда көптеген қоғамдық базарлар, тиангуи деп аталатын ресми емес базарлар және көшеде сатушылар бар. Қоғамдық базарлар – бұл қалалық немесе муниципалдық билік салған және күтіп ұстаған, жеке сатушыларға жалдамаға берілетін ғимараттар. Ең ірісі – Ла Лагунилья базары, онда үш үлкен сақтау қоймасы түріндегі ғимараттарға бөлінген 2000-ге жуық сатушы бар. Ол үлкен жиһаз және аяқ киім базарымен танымал, бірақ сатушылардың көп бөлігі азық-түлік пен күнделікті тұтыну тауарларын сатады. Тиангуи немесе көше базарларының дәстүрін «жаңарту» мақсатымен салынған, олардың кейбіреулері тіпті Абелардо Л. Родригес базары сияқты өнер арқылы насиятталды. Тиангуилер әлі де сақталып, ауданның көп бөлігінде, сондай-ақ Мексиканың көп бөлігінде кездеседі. Аудан ішінде ең танымал тиангуи Тепитода орналасқан, онда 12 000 адам көшеде сауда-саттық жүргізеді. Cablemás және Magnicharters компанияларының кеңселері Colonia Juárez-де орналасқан.
In the rest of the borough, commerce is more traditional with numerous public markets, informal markets called tianguis and street peddling. Public markets are buildings constructed and maintained by a city or municipal government, which rents stands to private vendors. The largest is La Lagunilla Market, with nearly 2,000 vendors divided among three large warehouse type buildings. It is known for its large furniture and shoe market but most of the vendors sell food and everyday items. Designed to "modernize" the tradition of tianguis or street markets, some were even promoted through art, such as the Abelardo L. Rodriguez Market. Tianguis still survive and can be found in most parts of the borough as well as in much of the rest of Mexico. In the borough, the best known tianguis is located in Tepito in which 12,000 people do business on the streets. Cablemás and Magnicharters have their headquarters in Colonia Juárez.
Жолдар
Ауданның 14 миллион метрлік жол желісі және 314 негізгі қиылысы бар. Олардың көп бөлігі – қазіргі және бұрынғы тұрғын үй көшелері, бірақ үш магистральдық тас жол және транзиттік қозғалыс үшін әртүрлі осьтік жолдар (ejes viales) да бар. Үш негізгі артерия – Ішкі айналма жол, Мигель Алеман виадугі және Сан-Антонио Абад, олар қала орталығынан өтетін көлік үшін салынған. Ішкі айналма жол – қаланың Айналалық сақинасынан кейін екінші ең маңызды жол. Ejes viales – 1980-ші жылдары Карлос Хэнк Гонсалес Мексика қаласын автомобильдерге қолайлы ету үшін салған солтүстік-оңтүстік және батыс-шығыс бағыттарындағы жолдардың сериясы.
The ejes viales are a series of north south and west east roads built by Carlos Hank González in the 1980s to make Mexico City more automobile friendly.
Шетелдік үкімет операциялары
АҚШ елшілігі, Ұлыбритания елшілігі және Жапония елшілігі Куаутемок колониясында, Куаутемок қаласында орналасқан.