Кіріспе

Ұялы телефон арқылы қажетсіз байланыс

Ұялы телефон спамы – спамның бір түрі (күтілмеген хабарламалар, әсіресе жарнама), ол ұялы телефондардың немесе смартфондардың мәтіндік хабарламаларына немесе басқа да байланыс қызметтеріне жолданады. 2000-жылдардың басында ұялы телефондардың танымалдылығы артып, мәтіндік хабарламаларды жиі пайдаланатын адамдар өз телефондарына мәтіндік хабарламалар арқылы жіберілетін күтілмеген (көбінесе қажетсіз) коммерциялық жарнамалардың көбеюін байқады. Бұл, әсіресе алушы үшін ыңғайсыз, себебі электрондық поштадан өзгеше, кейбір алушылардан әрбір хабарлама үшін, спамды қоса алғанда, ақы алынуы мүмкін. Ұялы телефон спамы көбінесе электрондық пошта спамына қарағанда аз таралған, 2010 жылы электрондық поштаның шамамен 90% спам болды. Ұялы спамның мөлшері аймаққа қарай әртүрлі. Солтүстік Америкада 2008 жылдан бастап ұялы телефон спамы тұрақты түрде өсіп, 2019 жылға қарай барлық ұялы телефон трафигінің жартысын құрады. Азияның кейбір аймақтарында 2012 жылы хабарламалардың 30%-ы спамды құрады. Ұялы телефон спамының аз және географиялық тұрғыдан біркелмес таралуы, ұялы және ұялы емес электрондық байланыстардың таралуының географиялық айырмашылықтарына, кейбір аймақтарда ұялы хабарламаларды жіберудің (спамерлер үшін) жоғары құны мен технологиялық кедергілеріне және басқа жерлерде құқық қорғау органдарының жұмысына байланысты. Бүгінде, әсіресе Солтүстік Америкада, ұялы телефонға жіберілетін спамның көп бөлігі алдын ала төленген, шексіз хабарлама тарифтік жоспарлары бар ұялы құрылғылардан жіберіледі. Тарифтік жоспарлар шексіз хабарлама жіберуге мүмкіндік берсе де, шындығында салыстырмалы түрде баяу жіберу жылдамдығы (шамамен 1/с) құрылғыны өшіруге дейін жіберілетін хабарламалардың санын шектейді.

Терминология

Мобильді телефон спамы "мобильді спам", "SMS спам", "мәтін спам", "m спам" немесе "mspam" деп аталады. SMiShing – пайдаланушыларды құпия ақпарат беруге итермелейтін әдіс және мобильді телефон спамы арқылы жүзеге асырылатын фишингтің бір түрі.

Қылмыстық іс-әрекеттер және құқық қорғау

SMS спамы көптеген юрисдикцияларда мүліктік құқықтарға қарсы жасалған құқық бұзушылық ретінде заңсыз деп есептеледі. SMS спамын реттейтін және айыппұлдар салайтын юрисдикцияларға Австралия, Еуроодақ және АҚШ кіреді. АҚШ-та заң бұзушыларға айтарлықтай шығын төлеуге тура келеді. Мысалы, 2008 жылғы келісімде бұзушы әрбір спам алған адамға 150 доллар төлеуге келісті. 2010 жылғы Саттерфилд пен Саймон және Шустер арасындағы топтық сот ісінде, АҚШ-тың 9-шы апелляциялық сотына дейін жеткен мәселе бойынша, айыпталушылар әрбір спам алған адамға 175 доллар төлеуге келісті. Келесі істерде топ мүшесіне төленетін сома 2011 жылы 200 долларға, ал 2013 жылы 500 долларға дейін өсті. Саттерфилд ісіне жауап ретінде, ұялы телефонға спам жіберіп табыс табатын ұйымдар осы қызметті заңдастыру үшін үкіметке лобби жасау мақсатында "Мобильді адвокация коалициясы" (MAC) құрды. АҚШ-та Федералды сауда комиссиясы (FTC) телефон спамына қатысты ережелерді дауысты спамды қамту үшін кеңейтті – көбінесе жазылған телемаркетингтік қоңыраулар түрінде, бұл әдетте робот қоңыраулары деп аталады; зардап шеккендер FCC-ге шағымдануға құқылы. Калифорнияда B&P кодексінің 17538.41-тармағы мәтіндік хабарлама арқылы жарнама жасауға тыйым салады. Тұтынушылар әділетсіз бизнес тәжірибесіне қарсы жеке немесе топтық талап ашуға құқылы. 2019 жылы сенаторлар Джон Тун, Роджер Викер және Эд Марки "Телефондық робот қоңырауларын қылмыстық жолмен тоқтату және оларға қарсы күресу актісі" (TRACED) деп аталатын жаңа ұсынысты енгізді, мақсаты қылмыстық робот қоңырауларын тоқтату және оларға қарсы күресті күшейту болды. Бұл акті 2019 жылдың 22 мамырында Сенатта қабылданды және 2019 жылдың желтоқсанында Президент Трамп қол қойып заңға айналдырды.

Кіші талаптарды қарау сотында орындау

АҚШ Федералды байланыс комиссиясы (FCC) 2004 жылғы тамызда ұялы телефондарға жіберілетін спам-хабарламалар қолданыстағы Телефон тұтынушыларын қорғау туралы заңға (TCPA) сәйкес заңсыз екенін қайта растайтын бұйрық шығарды. Рұқсатсыз алынған әрбір мұндай хабарлама алушыға жіберушіні шағын талаптар сотына шақырып, әрбір бұзушылық үшін кемінде 1 доллар өтемақы алу құқығын береді. Олар бұл туралы 2003 жылы айтқан және 2004 жылы қайталады: "2003 жылы біз ТҚҚА автоматты телефон шалу жүйесін немесе жасанды немесе алдын ала жазылған хабарламаны кез келген сымсыз телефон нөміріне пайдалану арқылы кез келген қоңырау салуға тыйым салатындығын растаған Есеп пен бұйрық шығардық. Біз бұл дауыстық және мәтіндік қоңырауларды, соның ішінде SMS (Short Message Service) арқылы сымсыз телефон нөмірлеріне қоңырау шалуды қамтиды деп қорытындыладық". 2003 жылғы TCPA бұйрығы (18 FCC Rcd 14115, para. 165) былай дейді: "Заңнамада да, біздің ережелерімізде де шектеулі ерекшеліктермен, осы шақыруларға тыйым салынады, яғни, абонентке ақы төленетін немесе пейджинг қызметіне, ұялы телефон қызметіне, мамандандырылған ұялы радио қызметіне немесе басқа да жалпы тасымалдаушы қызметіне тағайындалған кез келген телефон нөміріне қоңырау шалуға тыйым салынады. Бұл дауыстық және мәтіндік қоңырауларды қамтиды, мысалы, SMS (Short Message Service) арқылы қоңырау шалу да осыған жатады, егер қоңырау мұндай қызметке тағайындалған телефон нөміріне жасалса". Ұлыбританияда сұралмаған мәтіндік хабарламаларды жіберу 1998 жылғы Деректерді қорғау туралы заңның 2-қосымшасына және 2003 жылғы Жеке өмір мен электрондық байланыс туралы ережелердің 22-тармағына қайшы келеді. 1998 жылғы Деректерді қорғау туралы заңның 13-тармағы және 2003 жылғы Жеке өмір мен электрондық байланыс туралы ережелердің 30-тармағы тұтынушыларға спам электрондық пошта немесе мәтіндік хабарламалар үшін өтемақы талап ету бойынша сотқа жүгінуге мүмкіндік береді.

Заңдастыру

2013 жылы Club Texting, Inc. FCC-ге мәтіндік хабар таратушылар мәтіндік хабарларды жіберуші емес екенін анықтап беру үшін өтініш жасады және өздерінің позициясын қорғау үшін FCC-нің бес қызметкерімен жеке кездесу өткізді. Бұл мәтіндік хабар таратушылар олар таратқан ұялы телефон спамы үшін жауапкершіліктен босатылатынын білдіретін еді.

SMS спам-хабарларын азайтуды қиындататын факторлар

SMS спаммен күрес бірнеше факторлармен қиындатылады, соның ішінде SMS спамның сирек кездесуі (Интернет электронды поштасы сияқты көбірек қолданылатын қызметтермен салыстырғанда), бұл көптеген пайдаланушылар мен қызмет провайдерлеріне мәселені назардан тыс қалдыруға мүмкіндік берді, сондай-ақ ұялы телефондарға арналған спамды сүзгілеу бағдарламалық құралдарының шектеулі болуы. Хабарды алушының құрылғысында SMS спамды сүзгілеу, пайдаланушылар хабарлама алу үшін ақы төлейтін нарықтарда толыққанды шешім болмас еді, себебі провайдер хабарды жібергеннен кейін, тіпті құрылғыдағы бағдарламалық қамтамасыз ету оны дисплейде көрсетуден бұғаттаған жағдайда да, пайдаланушыға хабарлама үшін ақы төлеуге тура келуі мүмкін. Алайда, бұл мәселе АҚШ-тан басқа әлемнің көп бөлігінде кездеспейді, онда пайдаланушылар хабарлама алу үшін ақы төлемейді. Провайдерлер шұғыл жағдайлардағы маңызды хабарламаны қателікпен бұғаттап қоюдан қорқып, жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Дегенмен, көптеген провайдерлер өз клиенттеріне тікелей сұралмаған SMS хабарламаларын азайтуға көмектесетін техникалық мүмкіндіктер ұсынады.

Қорғау

SMS спамды азайтуға көмектесетін бірнеше амал мен стратегиялар бар. Заңдық шаралар тиімді және пайдалы болуы мүмкін. Көптеген операторлар (мысалы, АҚШ-та AT&T, T Mobile, Verizon және Sprint; Ұлыбританияда EE, T Mobile, Orange және O2) абоненттерге спам хабарламаларын қысқа нөмір 7726-ға (дәстүрлі телефонның сандық панелінде SPAM деп жазылады) (Францияда 33700, Үндістанда 1909) жіберу арқылы спам туралы хабарлауға мүмкіндік береді. Ұлыбританиядағы басқа операторлар Vodafone және Three сәйкесінше 87726 және 37726 нөмірлерін пайдаланады. Франциядағы жарты миллион спам туралы хабарлама 300 спамшының байланысынан айырылуына және көптеген тоқтату туралы бұйрықтарға әкелді. Спамнан қорғанудың кейбір шаралары оны анықтауға байланысты, және осы салада екі жаңалық бар: GSMA пилоттық спам туралы хабарлау бағдарламасы және мобильді спам туралы хабарлау бойынша Open Mobile Alliance (OMA) стандарттарын әзірлеу. 2010 жылдың ақпан айында GSM қауымдастығы абоненттерге SMS спамды қысқа нөмірге '7726' жіберу арқылы хабарлауға мүмкіндік беретін пилоттық бағдарламаны жариялады, бұл көптеген телефондарда "SPAM" деп жазылады. AT&T Mobility, Korea Telecom және SFR қатысуын жариялады. Пилоттық бағдарламадан кейін көптеген ұялы байланыс операторлары GSMA-ның Спам туралы хабарлау қызметіне қосылды. Open Mobile Alliance өзінің "SpamRep" стандартын аяқтады, ол пайдаланушыларға мобильді электрондық пошта, SMS, MMS және IM спам туралы "Бұл спам" түймесін немесе мәзір тармағын пайдалану арқылы хабарлауға арналған стандартты клиент-сервер интерфейсін ұсынады, бұл сымды электрондық пошта жүйелерінің пайдаланушылары қазір жасап жүргендей. 2012 жылы SMS спамның өсуіне жауап ретінде GSM қауымдастығы мобильді спамның әсерін азайтуға көмектесу үшін Хабарламалар қауіпсіздігі тобын құрды. SMS спамды азайтудың тағы бір пайдалы тәсілі – ұялы телефон нөмірін қорғау. SMS спамның ең ірі көздерінің бірі – интернет сайттары арқылы жүргізілетін нөмірлерді жинау, олар "тегін" қоңырау үнін жүктеуді ұсынады. Жүктеуді жеңілдету үшін пайдаланушылар телефон нөмірлерін беруі керек, олар телефонға жиі жарнамалық хабарламалар жіберу үшін қолданылады. Сайттардың пайдалану шарттарында осыны заңды етуге бағытталған мәтіндер сотта күшін жойды. Кейбір операторлар ұсынатын SMS спамды азайтудың тағы бір тәсілі – ұялы телефон нөмірін мәтіндік хабарлама адресі ретінде пайдаланудың орнына псевдонимдік мекенжай құру. Тек осы псевдонимге жіберілген хабарламалар ғана жеткізіледі, телефон нөміріне жіберілген хабарламалар жойылады. Бұл туралы 2008 жылы New York Times газетінде егжей-тегжейлі жазылған. Тағы бір қарсы шара – жалпыға қолжетімді телефон нөмірін ұсынатын және осы нөмірге алынған SMS хабарламаларын жалпыға қолжетімді веб-сайтқа жариялайтын қызметті пайдалану. Google Voice осылай қолданылуы мүмкін, бірақ нөмірлер мен хабарламалар жеке сақталады. Көптеген ұялы байланыс провайдерлері пайдаланушының тіркелгісінде барлық мәтіндік хабарламаларды толығымен өшіру опциясын ұсынады. Алайда, бұл қатаң шешім тек SMS-ті пайдалану қажеттілігі немесе тілегі жоқ пайдаланушылар үшін ғана қанағаттандырарлық. 2009 жылдың маусым айында үш ірі қытайлық оператор – China Mobile, China Telecom және China Unicom – спам SMS-ке қарсы күресу үшін мәтіндік хабарламаларға шектеулер енгізді. Бұл шектеулер бойынша, телефон нөмірінен сағатына 200-ден астам және жұмыс күндері күніне 1000-нан астам хабарлама жіберуге болмайды. АҚШ-та SMS спам алғандар 1088G нысанын пайдаланып FCC-ге шағымдануы мүмкін. Ұлыбританиядағы телефон пайдаланушылары Ақпарат комиссарының шағымдар бетін пайдалана алады және жіберушіге қарсы шаралар қолдана алады. Алайда, ICO тек Ұлыбританиядан келген SMS спамына қатысты әрекет етуге құқылы, және егер спам олардың юрисдикциясынан тыс жерден келсе, олар мәліметтерді тиісті жергілікті реттеушіге жібереді, егер мұндай реттеуші болса.

Проактивті науқандар

2014 жылдың қазан айында Ұлыбританиядағы PIE (Personal Injury Expert) Lawyers деп аталатын адвокаттар желісі әлеуметтік желілерде өз саласын мәтіндік хабарлама спамынан тазалау үшін науқан бастады. Олардың пікірінше, рұқсатсыз SMS-маркетинг қолданылуы олардың бұрыннан нашар беделін одан әрі нашарлатады. Науқан Ұлыбритания заңына сәйкес, адвокаттың әлеуетті жеке зардап шеккен клиенттермен рұқсатсыз тікелей байланыс арқылы бизнес алуының заңсыз екендігіне назар салды. Егер адвокат өзі тікелей байланыс жасамаса да, жағдай осылай болады. Науқан адамдарды спам-хабарламаларға жауап беруге белсенді түрде ынталандырды. Адвокаттан заңдық көмек алу туралы ұсыныс алғаннан кейін, адам сол адвокатты Адвокаттарды реттеу органына (SRA) шағымдап, тиісті шаралар қабылдануын қамтамасыз етеді. Соңында, егер адвокат рұқсатсыз тәсілдермен клиенттерді алуда бірнеше рет кінәлі деп табылса, оның практикалық куәлігі алынып тасталып, адвокаттық мансабы тоқтатылуы мүмкін.