Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гарлем глобтроттерс құрамасының негізін қалаушы және алғашқы жаттықтырушысы (1902-1966)
Harlem Globetrotters founder and first coach (1902 1966)
Абрахам Майкл Саперштейн (; 4 шілде 1902 – 15 наурыз 1966) – Гарлем глобтроттерс құрамасының негізін қалаушы, иесі және алғашқы жаттықтырушысы. Саперштейн 1920-жылдардан 1950-жылдарға дейін қара түсті баскетбол мен бейсболдағы маңызды тұлға болды, әсіресе бұл спорт түрлері нәсілдік біріктірілгенге дейін. Саперштейн баскетбол ойынын революциялап, «Глобтроттерс» командасын Ұлы депрессия кезінде АҚШ-тың орталық-батыс аймағындағы шағын қалалар бойынша гастрольдеп жүрген белгісіз командадан бастап, Ұлттық баскетбол қауымдастығының ең мықты командасын жеңген күшті құрамаға айналдырды. Ол сондай-ақ, қазіргі заманғы баскетболдың маңызды бөлігіне айналған үш ұпайлық лақтыруды енгізді. Саперштейн 1971 жылы Баскетбол Даңқы залына сайланды және ол оның ең бойы кішкентай ер адам мүшесі болып табылады. 1979 жылы ол Халықаралық еврей спортшыларының Даңқы залына, ал 2005 жылы Ұлттық еврей спортшыларының Даңқы залына енгізілді.
Abraham Michael Saperstein (; July 4, 1902 – March 15, 1966) was the founder, owner and earliest coach of the Harlem Globetrotters. Saperstein was a leading figure in black basketball and baseball from the 1920s through the 1950s, primarily before those sports were racially integrated. Saperstein revolutionized the game of basketball and took the Globetrotters from an unknown team touring small farm towns in the Midwestern United States during the height of the Great Depression to a powerhouse that went on to beat the best team in the all white National Basketball Association. He also introduced the three point shot, which went on to become a mainstay of modern basketball. Saperstein was elected to the Basketball Hall of Fame in 1971 and, at , is its shortest male member. In 1979, he was inducted into the International Jewish Sports Hall of Fame and 2005 was inducted into the National Jewish Sports Hall of Fame.
Ерте өмір
Саперштейн Лондонның шығыс бөлігінде, Польшаның Ломжа қаласынан шыққан еврей отбасында дүниеге келді. Оның отбасы 1907 жылы, Әбе бес жаста болғанда, Лондоннан Чикагоға көшіп келді. Олар қаланың еврейлер ауданынан солтүстікке қарай қоныстанды, оны көбінесе "Кедей еврейлер ауданы" деп атады, себебі онда көптеген көшіп келген адамдар тұрды. Саперштейннің әкесі Луи Польшада тігіншінің шәкірті болған. Чикагоның солтүстік жағындағы тігіншіге жұмыс ізделінеді деген жарнаманы көрген. Жарнамада "Жүдейлерге рұқсат жоқ" деп жазылған, сондықтан Луи өзінің тегін неміс тілінде "Шнайдер" деп өзгертті, ол "тігінші" деген мағынаны білдіреді. Бірнеше жылдан кейін Луи бизнесті иесінен сатып алғаннан кейін, сыртқы көріністі тоқтатып, дүкеннің атын Луи Саперштейннің тігінші дүкені деп өзгертті. Сол жерде балалардың баскетбол ойнағанын сағаттап көріп отырып, ол өзінің командасын – "Чикаго Редс" командасын құруға шешім қабылдады. "Чикаго Редс" – жартылай кәсіби жеңіл салмақтағы (135 фунтқа дейін) баскетбол командасы болды, ал Саперштейн қақпашы болып ойнады. "Чикаго Редс" командасының ойыншысы, менеджері және жаттықтырушысы ретінде Саперштейн Иллинойс пен Оңтүстік Висконсин штатына гастрольдік сапарға жібергісі келген қара нәсілді бейсбол командасы бар негр лигасының әйгілі бейсболшысы Уолтер Томас Боллмен танысты. Ол Саперштейнді өзінің агенті ретінде жалдады. Ол команданы "Нью-Йорк Гарлем Глобтроттерс" деп атады. Саперштейннің командасы Гарлеммен ешқандай байланысы болмаса да (1968 жылға дейін онда ойнамады), ол ойыншылардың қара нәсілді екенін көрсету үшін осы атауды таңдады, өйткені Гарлем афроамерикандық мәдениеттің орталығы болды. Глобтроттерлер алғашқы жылдары ойнаған көптеген қалаларда тек ақ адамдар тұрды, және Саперштейн басқа командалар мен көрермендер оның командасының қара нәсілді екенін білгенде таң қалмасын деді. Бұл жеңіс, Globetrotters командасының 21 маусымдағы 3000-шы жеңісіне жақын болды, афроамерикандық ойыншылардың кәсіби лигаларда ойнауға қабілетті екенін дәлелдеді. Сондай-ақ 1950 жылы Глобтроттерлер Мэдисон Сквер Гарденде алғашқы ойынын өткізді, бұл баскетбол ойыны үшін алаңды сатудың тұңғыш реті болды. NBA біріккеннен кейін де үздік қара нәсілді ойыншылар Глобтроттерлер үшін ойнауын жалғастырды. 1958 жылы Уилт Чемберлен NBA-ға өтуден бұрын бір жылға Глобтроттерлерге қосылды және лиганың ең басым ойыншысы болды. 1999 жылғы сұхбатында Уилт Чемберлен: "Глобтроттерлердің бауырластығы менің өмірімдегі ең маңызды кезеңдердің бірі болды. Мен NBA-ға бармауға жақын болдым" деді. Глобтроттерлер туралы екі толық метражды фильм түсірілді: "Гарлем Глобтроттерс" (1951) және "Go, Man, Go" (1954), соңғысында Дейн Кларк пен Сидни Пуатье басты рөлдерде ойнады. Глобтроттерлердің тарихын баяндайтын бірнеше деректі фильмдер де бар, соның ішінде "The Harlem Globetrotters: The Team That Changed the World" (2005), онда Geese Ausbie, Larry Brown және Bill Bradley қатысты.
Saperstein was born in the East End of London, England, to a Jewish family originally from Łomża, Poland. His family moved from London to Chicago in 1907, when Abe was five years old. They settled just north of the city's Jewish area, often called the “Poor Jews' quarter” because of the many struggling immigrants living there. Saperstein's father, Louis, who had been an apprentice tailor in Poland, saw an ad for a tailor on Chicago's North Side in a predominantly German, Irish, and Swedish neighborhood. The ad warned “No Jews allowed” so Louis changed his surname to the more German sounding Schneider, which is German for "tailor". After buying the business from the owner several years later, Louis dropped the façade and changed the name of the store to Louis Saperstein's Tailor Shop. There, after hours of watching kids play basketball, he decided to create his own team, the Chicago Reds. The Chicago Reds were a semi pro lightweight (135 lb limit) basketball team, and Saperstein played point guard. As player, manager, and coach of the Chicago Reds, Saperstein met Walter Thomas Ball, a legendary baseball player in the Negro leagues, who had a black baseball team he wanted to send on tour in Illinois and southern Wisconsin. He hired Saperstein as his booking agent. He called the team the New York Harlem Globetrotters. Although Saperstein's team had nothing to do with Harlem (they wouldn't play there until 1968), he chose the name to indicate that the players were black, as Harlem was the epicenter of African American culture. Many of the towns where the Globetrotters played in their first few years were all white, and Saperstein did not want other teams or spectators to be surprised that his team was black. The victory, which was just shy of the Globetrotters' 3,000th victory in 21 seasons, proved that none of this was true and that African American players had the skill and ability to play in the professional leagues. Also in 1950, the Globetrotters played their first game in Madison Square Garden, marking the first time the venue sold out for a basketball game. Even after the NBA integrated, top black players continued to play for the Globetrotters. In 1958, Wilt Chamberlain joined the Globetrotters for a year before going to the NBA and becoming its most dominant player. In a 1999 interview, Wilt Chamberlain said, "The fraternity of the Globetrotters was one of the most rewarding times of my life. I almost did not go into the NBA." Two feature length movies have been made about the Globetrotters, The Harlem Globetrotters (1951) and Go, Man, Go (1954), the latter starring Dane Clark and Sidney Poitier. Several documentaries have also told the Globetrotters' story, including The Harlem Globetrotters: The Team That Changed the World (2005), which featured Geese Ausbie, Larry Brown and Bill Bradley.
Үш тармақты ережеге жаңалық
Саперштейн Ұлттық баскетбол қауымдастығында командаға ие болуды армандады және Калифорнияда команда құруды жоспарлады. Бірақ бұл үміті NBA-ның «Лейкерстің» Миннеаполистен Лос-Анджелесқа көшуін мақұлдаған кезде күйреп қалды. Саперштейн «Уорриорс» командасына да ие бола алмады, ол Филадельфиядан Сан-Францискоға көшкен кезде. Бірақ жақсылап отырып қана қоймай, Саперштейн 1961 жылы Америка баскетбол лигасының (ABL) құрылтайшысы атанды және оның комиссары болып қызмет етті, сонымен қатар лиганың «Чикаго Майорс» командасының иесі де болды. ABL-ді NBA-дан ерекшелендіру және жаңа лиганы насихаттау үшін Саперштейн қазіргі баскетболдың маңызды бөлігіне айналған бірнеше жаңалықтарды енгізді. Ол қорғау аймағын 12 футтан 18 футқа дейін кеңейтті және үш ұпайлық лақтыруды ойлап тапты. ABL комиссары ретінде Саперштейн ойынға көбірек қызығушылық тудыру және ойыншыларға жаңа сынақтар ұсынудың жолын іздеді. Ол үш ұпайлық лақтырудың баскетболдағы хоум-ран сияқты болатынына сенді. «Бізге қару керек», – деді Саперштейн, – «Осы – біздің қаруымыз». Жаңа лақтыру сызығының қашықтығын анықтау үшін Абе Саперштейн және ұзақ жылдар бойы ДеПол университетінің бапкері Рэй Мейер бір күні лента алып, кортқа шығып, 25 футты дұрыс ұзындық деп белгіледі. «Олар жай ғана кездейсоқ сызықтар салды», – деді оның ұлы Джерри Саперштейн. «Бұған ешқандай ғылыми негіз жоқ. Бұл екі белгілі бапкердің «Біз сызықты қай жерде көргіміз келеді?» деп пікір алмасуы ғана». Бірақ көп ұзамай, 1961 жылдың маусымында Саперштейн сапарда болғанда, ABL-дің қалған жеті иесі 4-3 дауыспен сызықты 22 футқа дейін қысқартуға келісті. Лигада танымал «Глобтроттерс» командасының иесі болған Саперштейн бұл шешіммен келіспеді және оны жөнсіздікке жіберді. Ойындар 25 футтық лақтырумен жалғасты. Саперштейн соңында 25 футтық доғамен бір мәселе бар екенін мойындады және бұрыштарға 22 футтық сызық қосып оны шешті. «Бұл қызықты мүмкіндіктерге жол ашты», – деп жазды ол. Ол сонымен қатар бірнеше жаңа лигаларды құрды, оның ішінде «Негро Мидвест лигасы» және Олимпиадалық ойындардың жұлдызы Джесси Оуэнспен бірлесіп «Батыс жағалауындағы Негро бейсбол лигасы». Саперштейн сонымен қатар ақ түсті «Нью-Йорк Нэшнлз» бейсбол командасын және «Бостон Браунскинс» баскетбол командасын құрды, ол «Глобтроттерс» командасының екінші лигасы болып табылды. Ол сонымен қатар Сан-Францискодағы қытай-американдықтардан құралған «Хонг Ва Куес» баскетбол командасы үшін ойындарды ұйымдастырды. 1939 жылы алты ойыншыдан құралған «Хонг Ва Куес» командасы жылдамдығымен және жылдам пас беруімен танылды. Олар бір рет «Гарлем Глобтроттерс» командасымен ойнады, бірақ жеңіліске ұшырады.
Saperstein had ambitions of owning a team in the National Basketball Association and hoped to start a team in California. That hope was dashed when the NBA approved the move of the Lakers from Minneapolis to L. A. Saperstein was also denied ownership of the Warriors when the team moved from Philadelphia to San Francisco. Instead of sitting on the sidelines, Saperstein started the American Basketball League (ABL) in 1961 and served as its commissioner, as well as owner of the league's Chicago Majors team. To differentiate the ABL from the NBA – and to promote the new league – Saperstein introduced several innovations that have endured as features of modern basketball. He widened the free throw lane to 18 feet (from 12) and created the three point shot. As commissioner of the short lived ABL, Saperstein wanted a way to add excitement to the game and provide players with additional challenges. He hoped the three pointer would become basketball's equivalent of the home run. "We must have a weapon," Saperstein said, "and this is ours." To determine the distance the new shot line should be from the basket, Abe Saperstein and longtime DePaul University coach Ray Meyer went onto a court one day with tape and selected 25 feet as the right length. "They just arbitrarily drew lines," his son Jerry Saperstein said. "There's really no scientific basis. Just two Hall of Fame coaches getting together and saying: 'Where would we like to see the line?'" Not long after, in June 1961, Saperstein was traveling when the other seven ABL owners voted, 4–3, to officially shorten the line to 22 feet. Saperstein, who had significant power in the league as owner of the popular Globetrotters, disagreed with this and simply ignored the ruling. Games continued with the 25 foot shot. Saperstein eventually acknowledged there was one problem with the 25 foot arc and solved it by adding a 22 foot line in the corners. "It made for interesting possibilities," he wrote. He also created several new leagues, including the Negro Midwest League and, in partnership with Olympic track and field star Jesse Owens, the West Coast Negro Baseball League. Saperstein also founded the white New York Nationals baseball team and the Boston Brownskins, a basketball team that served as a minor league club for the Globetrotters. He also booked games for the Hong Wah Kues, a basketball team of Chinese Americans from San Francisco. Started in 1939 with six players, the Hong Wah Kues became known for their speed and quick passing. They played the Harlem Globetrotters once, and lost.
Мұра
Кәсіби спортта нәсілдік сегрегация мен шектеулер кезінде Саперштейн елдің ең жақсы қара нәсілді баскетболшыларының талантын мақтан тұтқан. Барлық ақ нәсілді Ұлттық баскетбол қауымдастығы (бастапқыда Америка баскетбол қауымдастығы деп аталған) құрылғаннан кейін төрт жыл өткен соң, қара нәсілді ойыншылар лигаға енгізілуге рұқсат алды. Біріккен НБА елдегі баскетболдың ең жоғары деңгейі ретінде танылғанда, Саперштейн "Globetrotters" командасын ойын-сауыққа бағыттап, бүкіл әлемдегі көрермендерге танымал шоу жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары "Globetrotters" командасы «достық турне» іске қосты. Осы турнелердегі ең есте қаларлық ойындардың бірі Берлиннің Олимпиада стадионында өтті, онда командамен бірге Джесси Оуэнс та саяхаттады. Оуэнс 15 жыл бұрын төрт алтын медаль жеңіп алған сол стадионға оралды, содан кейін Гитлер оның қолын бермейтін болды. Саперштейн команданы нәсілдік шиеленіс орналасқан Берлинге әкелуден қорқыныш білдіргенімен, Оуэнс пен "Globetrotters" командасын 75 000 жанкүйер қарсы алды. Кейбір адамдар "Globetrotters" командасын алаңдатушылық ойындары үшін сынап, олардың нәсілдік стереотиптерді бекітуге себеп болғанын айтты. Алайда, 1978 жылы Джесси Джексон: «Олар қара нәсілділерді еңбекке жарамсыз деп көрсетпеді. Керісінше, олар ғылымды өнерге айналдыра алатын білікті деңгейде көрсетілді» деді.
In a time of racial segregation and bigotry in professional sports, Saperstein proudly showcased the talents of the nation's best black basketball players. Four years after the all white National Basketball Association (originally called the Basketball Association of America) was formed, black players were finally allowed into the league. As the integrated NBA became recognized as the country's highest level of basketball, Saperstein focused the Globetrotters on entertainment, creating a popular act that played to audiences worldwide. In the years following World War II, the Globetrotters embarked on a “goodwill tour.” Among the more memorable of those games took place in Berlin's Olympic Stadium and featured Jesse Owens, who was traveling with the team. Owens returned to the stadium where he had won four gold medals 15 years earlier, after which Hitler famously refused to shake his hand. Although Saperstein worried about bringing the team into the racially charged atmosphere of Berlin, Owens and the Globetrotters were greeted by 75,000 cheering fans. Others criticized the Globetrotters for their on court antics, saying they played into racial stereotypes. In 1978, however, Jesse Jackson said: "They did not show blacks as stupid. On the contrary, they were shown as superior they were able to turn science into an art form."
Жеке өмір
Саперштейн тоғыз баланың ең үлкені болған, олардың бірнешеуі «Глобтроттерс» командасымен байланысты болды. Алғашқы жылдары Саперштейннің сол кездегі жасөспірім ағасы Гарри баспаға баспасөз хабарламаларын және ойын кестелерін жіберіп, машинистка және хатшы болып жұмыс істеді. Оның әпкесі Фэй, ең кіші баласы, Әбеге жылдар бойы құжаттармен көмектесіп, 1950 жылдары Нью-Йорк кеңсесін басқарды. 1966 жылдың наурыз айында Әбе қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Морри Саперштейн бизнесді басқаруға көмектесті, содан кейін оны Чикаго бизнесмендерінің тобына 3,7 миллион долларға сатылып, ақырында Чикагодан Нью-Йоркке көшірілді. Одан кейін ол «Madison Square Garden Corporation» компаниясының бірінші вице-президенті болып қызмет етті және сол кездегі төраға Сонни Верблинге тікелей есеп берді. Джерри 2021 жылдың 16 қарашасында, 81 жасқа толып, екі күннен кейін дүние салды. Джерридің екі ұлы, Адам және Ланье Саперштейн, сондай-ақ қызы Сара Чана (Симон) Сильверштейн бар. Олардың барлығы Нью-Йорк аймағында тұрады. Ланье «Dorsey & Whitney LLP» заң фирмасының серіктесі. Элоиз Чикаго жастарына спорт арқылы мүмкіндіктер беруге бағытталған «Абе Саперштейн» атты коммерциялық емес ұйым құрды, сонымен қатар ол НБА ойыншысының өкілі ретінде аттестацияланған алғашқы әйел болды. Ол 2018 жылдың 15 шілдесінде 81 жасында қайтыс болды. Элоизаның үш баласы – Лонни, Ави және Абра Чикаго аймағында тұрады. Саперштейн шаршамас жұмыскер болды, жылына бір күн ғана демалыс алып, Йом Кипур күнін тойлады. Ол 1966 жылдың наурыз айында жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін жұмыс істей берді. «Оның энергиясы Гранд-Кули бөгетінен де артық еді», - деп жазды Чак Менвилл «Гарлем глобтроттерлері: суреттелген тарих» кітабында. Саперштейннің қазасы туралы жаңалық «Глобтроттерс» командасын қатты таңқалдырды. Команданың жұлдызы Медоуларк Лемон сол кезде Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласында сапарда болды. «Аузым құрғап қалды», - деді Лемон. «Балалар жылады. Мен өзімді күлкілі болуға мәжбүрледім. Мен мұны тек қана Әбе шоудың жалғасуын қалағандықтан жасадым». Саперштейн Чикагоға жақын орналасқан Иллинойс штатының Норридж қаласындағы «Вестлоун» зиратында жерленген.
Saperstein was the eldest of nine children, several of whom were involved with the Globetrotters. In the early years, Saperstein's then teenage brother Harry worked as a typist and secretary, sending out press releases and game schedules. His sister Fay, the youngest sibling, helped Abe with paperwork for years and ran the New York office in the 1950s. After Abe's death in March 1966, his brother Morry Saperstein assisted in running the business before it was sold to a group of Chicago businessmen for $3.7 million and eventually moved from Chicago to New York City. He then served as the first vice president at Madison Square Garden Corporation, reporting directly to the then Chairman Sonny Werblin. Jerry died on November 16, 2021, two days after his 81st birthday. Jerry is survived by his two sons, Adam and Lanier Saperstein, and his daughter Sara Chana (Simone) Silverstein. They all live in the New York area. Lanier is a partner in the law firm of Dorsey & Whitney LLP. Eloise established a non profit organization, the Abe Saperstein Foundation, designed to advance opportunities through sports for Chicago's youth, and she also was the first woman ever certified as an NBA player representative. She died on July 15, 2018, at the age of 81. Eloise is survived by her three children, Lonni, Avi and Abra, who live in the Chicago area. Saperstein was a tireless worker, taking off just one day a year, Yom Kippur. He continued to work right up until his death from a heart attack in March 1966. "He had more energy than the Grand Coulee Dam," wrote Chuck Menville in The Harlem Globetrotters: An Illustrated History. The news of Saperstein's death came as a shock to the Globetrotters. The team's star, Meadowlark Lemon, was on the road in Charlotte, North Carolina at the time. "My mouth went dry," Lemon said. "The boys cried. I had to force myself to be funny. I did it only because Abe would have wanted the show to go on." Saperstein is buried in the Westlawn Cemetery in Norridge, Illinois, near Chicago.