Кіріспе

Құс түрлері

Бикнеллдің құртқасы (Catharus bicknelli) – орташа мөлшерлі құрт. Солтүстік Американың ең сирек және шешілген ареалға ие әнші құстарының бірі, ол қылқан жапырақты таулардың жоталарында және Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы бұзылған жерлерде көбейеді. Сыртқы түрі мен дауысы жағынан қап-қара жақ құртқасына (Catharus minimus) өте ұқсас болғанымен, екі түрдің көбею ареалдары толыққандай өзгеше, сондықтан морфологиялық ерекшеліктері мен дауысталуы да сәл айырмашылыққа ие. Ол 19 ғасырдың соңында Кэтскилл тауларындағы Слайд тауында осы түрді алғаш рет ғылыми тұрғыдан ашқан американдық орнитолог-әуесқой Юджин Бикнеллдің құрметіне аталған. Джон Берроуз "The Heart of the Southern Catskills" (1886) атты мақаласында Слайд тауының шыңына шарықтағанда Бикнелл құртқасының әуенін естігенін, ал Слайд тауында болғанда оларды тек шыңда ғана кездестіргенін және Бикнелл құртқасынан басқа ешқандай құрт көрмегенін жазған.

Сипаттама

Бикнеллдің құртшасы басқа солтүстік көшіп-қонушы *Catharus* құртшаларынан сәл кішірек, орташа ұзындығы шамамен және салмағы әдетте 26-ден 30 грамға дейін жетеді. Екі жыныс та далалық жағдайда бірдей көрінеді және шамамен бірдей мөлшерде болады, бірақ еркектердің қанаттарының ұзындығы орташа есеппен сәл ұзын. Ересектерінің үстіңгі жағы (бас, мойын, арқа) зәйтүн түсті немесе қоңыр түсті, ал құйрығы қызыл қоңыр реңді. Дегенмен, тозған қауырсынында бұл контраст азырақ байқалады. Астыңғы жағы ақ түсті, бүйірлері сұр, ал кеудесі ақ түсті, сарғыш реңмен және жақтарына және төменгі кеудеге қарай ситаратын қоңырқай дақтармен жабылған. Аяқтары қызғылт, көз айналысы әлсіз сұр, ал беттері сұр түсті. Төменгі мандибулдың үштен екі бөлігі сары, ал төменгі және жоғарғы мандибулдың ұштары қара түсті. Бұл құртша өте ұқсас сұр жақ құрттан сәл кішірек, бірақ сыртқы түрімен ажырату өте қиын. Әні – жоғары нотамен аяқталатын, флейтаға ұқсас дыбыстардың шатасқан тізбегі.

Таксономия

Turdidae тұқымдасына жататын бикнеллдің құрттары Catharus туысына жатады. Бұл туысқа он екі түр кіреді, оның бесеуі Солтүстік Америкада кездеседі. Бикнеллдің құрттарының ең жақын туысы – оның бауырлас түрі, сұр жақты құрт. Сұр жақты және бикнеллдің құрттары бірге құпия түрлер жұбын құрайды, және бұрын олар бір түр деп есептелген. Дегенмен, ДНК талдауы осы екі түрдің шамамен 1 миллион жыл бұрын бөлініп шыққанын көрсетті. Олар тек осы ортада ғана емес, сонымен қатар орман шаруашылығының салдарынан жақында өзгерген екіншілік орманды да мекендейді. Қыс айларында олар әртүрлі биіктіктегі жапырақты ормандарда тіршілік етеді, бірақ көбінесе биік жерлерді ұнатады. Доминикан Республикасының Cordillera Central, Sierra de Baoruco және Cordillera Septentrional тауларында, Гаитидің Massif de la Hotte, Пуэрто-Риконың Cordillera Central, Ямайканың Blue Mountains және Кубаның шығысындағы Sierra Maestra тауларында қыстаған құстар тіркелген. Басқа да дыбыстарға дабыл қағу кезінде естілетін “crr rr rr” өңір және ұшу кезіндегі “cree e e” дыбыстары жатады.

Джон Берроуз "The Heart of the Southern Catskills" (1886) атты мақаласында Слайд тауына шарықтаған кезде естіген бикнеллдің құртының дауысы туралы, сондай-ақ Слайд тауында болғанда оларды тек шыңның маңында ғана көріп, басқа құрттарды көрмегенін жазды.

Өсіру

Бикнеллдің құрттарының ерекше жұптасу жүйесі бар, онда аналықтар бірнеше атамен жұптасады. Полиандрия деп аталатын осы практика басқа құрттардың ешқайсысында кездеспейді. Бір ұяға дейін төрт аталыққа дейін ұяны күтуге және балапандарға тамақ әкелуге қатысты міндеттерді орындайды. Аналықтардың азық аз болған кезде көбірек атамен жұптасуға бейімделуі мүмкін. Жұптасу май айының соңында аналықтар көбею орындарына келгеннен кейін басталады және көші-қон кезінде, сондай-ақ қыстау жерлерінде де жалғасады. Олар қыста жәндіктермен және жабайы жемістермен қоректенеді. Әдетте, олар орман төңірегінде азық іздейді, бірақ сонымен қатар шыбықтарды ұстайды және ағаштардың жапырақтарынан жәндіктерді теріп алады. Қыста жеміс жейтін құстар, жәндік жейтін құстарға қарағанда ағаштарда биіктеп азықтанады. Азық іздеу тәсілдері әртүрлі, бірақ Бикнеллдің құрттары көбінесе тоқтап, зерделі қарау арқылы, секіріп және қысқа ұшулармен азық іздейді. Кейде, әсіресе қыстау кезінде, жерден азық қазып алады.

Халықты бақылау

Mountain Birdwatch деректеріне сәйкес, 2010 жылдан бері Солтүстік Жаңа Англия және Солтүстік-Шығыс Нью-Йорк штатында Бикнеллдің құрттарының саны жылына орташа 3,88% төмендеген (95% Байес сенімдік интервалы: 5,27%-дан 2,52%-ға дейін). Ең күрт төмендеу (>2010 мен 2022 жылдар аралығында 60% төмендеу, 95% Байес сенімдік интервалы: 75,31%-дан 33,33%-ға дейін) АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Кэтскилл тауларында байқалды, ол Бикнелл құрттарының бүкіл әлемдік көбею ареалының ең оңтүстік бөлігі болып табылады. Осы темп сақталса, 2050 жылға қарай Бикнелл құрттары Кэтскилл тауларынан толығымен жойылуы мүмкін, оның нәтижесінде популяциясы 95%-дан астамға азаюы күтіледі. Дегенмен, Кэтскилл тауларында АҚШ-тың Бикнелл құрттарының жалпы санының 5%-дан аз бөлігі қоныстанғандығы белгілі. Бұл түр Массачусетс штатында бұдан бұрын жойылып кеткен, ондағы соңғы тіркелген дерек Грейлок тауында жасалған. Сонымен қатар, демалыс аймақтарының дамуы, телекоммуникация мұнаралары мен жел турбиналарының көбеюі – тіршілік ортасының фрагментациясы мен нашарлауының маңызды себептері. Өнеркәсіптік орман шаруашылығының практикасы, мүмкін зиянды болғанымен, Бикнелл құрттарын сақтауға бағытталған күш-жігерге көмектесу үшін өзгертілуі мүмкін. Қосымша зерттеулер қажет болса да, құстың кейбір екінші өсімдіктердің коммерциялық ормандырындағы бейімделуі болашақта адам жасаған Бикнелл құрттарының тіршілік ортасын "өсіруге" мүмкіндік береді. Жергілікті емес түрлер құрттардың ареалындағы әлеуетті қауіптерді құрайды; Кейп-Бретон аралына енгізілген лось құстар көбейетін ағаштардың жас өскіндерін жейді, ал Кариб теңізіндегі инвазивті қоңыр және қара егеуқұйрықтар потенциалдық қауіп төндіреді. Меркурийдің концентрациясы биіктікпен бірге артады және ол тағам тізбегінде жинақталады, бұл көбею маусымының өтуімен және құстардың жемістермен көбірек қоректенуімен түсінуге болады. Шаңғы жолдарының жанында, еңістіктегі өсімдіктерді сақтау және жапырақ арасындағы үлкен орман "аралдарын" сақтау Бикнелл құрттары үшін жақсы тіршілік ортасын құрайды. Тау шаңғысының жанындағы өсімдіктерді басқаруды көбею маусымынан тыс уақытта шектеу – бұзылуды азайтудың тағы бір жолы. Инфрақұрылымдар Бикнелл құрттарының қолайлы тіршілік ортасында салынған жағдайларда, орманды қайта өсіру арқылы қоршаған ортаның уақытша емес өзгерістерін қалпына келтіру ұсынылады. Инфрақұрылымға апаратын жолдар бойындағы белгілер мен тосқауылдар бұзылуды азайтуға бағытталған тағы бір шара болып табылады. Жаңа өсіп келе жатқан орман бұл түр үшін жақсы тіршілік ортасы болып табылатындықтан, ағаштарды толық кесуден кейін орманның үздіксіз жаңаруын қамтамасыз ету Бикнелл құрттарына пайдалы. Қысқы жайылымдарда ауылшаруашылық жерлерін қайта ағаштандыру осы төмендеп бара жатқан құртты қорғаудың ұсынылған жолы болып табылады.