Кіріспе

Құс түрлері, жабайы құс.

Атлантикалық канарей (Serinus canaria), бүкіл әлемде жай ғана жабайы канарей деп белгілі, сондай-ақ арал канарейі, кәдімгі канарей немесе канарей деп те аталады. Бұл нағыз қарғалар тұқымдасының (Fringillidae) Серин туысына жататын шағын пассирин құсы. Ол Канар аралдарында, Азор және Мадейра аралдарында табиғи түрде кездеседі. Оның екі түршесі бар: жабайы канарей немесе кәдімгі канарей (Serinus canaria canaria) және үй канарейі (Serinus canaria domestica). Жабайы құстардың көпшілігі сары-жасыл түсті болып келеді, арқасында қоңыр жолақтары бар. Бұл түр тұтқында кең таралған және оның көптеген түсті вариациялары өсірілген. Бұл құс Канар аралдарының табиғи символы, Канар аралдарының құрма пальмасымен бірге.

Сипаттама

Атлантикалық канарейдің ұзындығы 13-15 см аралығында, қанатының ұзындығы 23-25 см және салмағы 30-40 грамм шамасында болады, орташа есеппен шамамен 35 грамм. Еркегінің басының көп бөлігі сары-жасыл түсті, ал ішкі жағы, маңдайы, беті және қабауын сарғыш. Төменгі құрсағы мен құйрық асты ақшыл, ал қабырғаларында қара жолақтар бар. Жоғарғы жағы сұр-жасыл түсті, қара жолақтарымен, ал крупы сарғыш. Мекесі еркегіне ұқсас, бірақ түсі солғын, басы мен кеудесі сұрғылт, ал ішкі жағы азырақ сарғыш. Жастардың түсі көбінесе қоңыр, қара жолақтары бар. Ол туысы – еуропалық серінге қарағанда 10% үлкен, ұзын және контрасты аз, сондай-ақ оның реңінде сұр және қоңыр түстер көп, ал қанаттары салыстырмалы түрде қысқа. Дегенмен, аралдар туралы аңыз бойынша, конкистадорлар осы аралдарды топтың ең ірі аралында тұратын қатыгез "Канарий" тайпасының құрметіне атаған. Ал "канар сарысы" аты сары үй канарейінен шыққан, ол алғашқы күңгірт жасыл атлантикалық канарейдің түсінің меланинін басу арқылы пайда болған мутация нәтижесінде пайда болған.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Канар аралдарында, Азор және Мадейра аралдарында, Атлант мұхитының шығысындағы Макаронезия аймағында табиғи түрде қоныстанды. Канар аралдарында Тенерифе, Ла Гомера, Ла Палма және Эль-Хьерро аралдарында көптеп кездеседі, бірақ Гран-Канарияда жергіліктірек, ал Лансароте мен Фуэртевентурада сирек, онда ол жақында ғана көбейе бастады. Мадейрада, Порто-Санто және Десертас аралдарында кең таралған, сондай-ақ Сальваж аралдарында тіркелген. Азор аралдарында барлық аралдарда кездеседі. 1930 жылы Бермудаға әкелініп, тез көбейе бастады, бірақ 1940 жылдары Бермуда кедрінің популяциясын құрт-құрттардың шабуылы салдарынан азая бастады, ал 1960 жылдары толығымен жойылып кетті. Бұл түр Пуэрто-Рикода да кездеседі, бірақ әлі орныққан жоқ.

Көбею

Бұл топтасып ұялайтын, әр жұп кішкентай аумақты қорғайтын құс. Кесе тәрізді ұя ағаш немесе бұтада жерден 1–6 метр биіктікте салынады, көбінесе 3–4 метрде. Ол жапырақтардың арасында, әдетте бұтақтың ұшында немесе саласында жақсы жасырылады. Ұя бұтақтардан, шөптен, мүктерден және басқа өсімдік материалдарынан жасалып, ішіне шаш және қауырсын сияқты жұмсақ материалмен төселеді. Жұмыртқалары Канар аралдарында қаңтар мен шілде аралығында, Мадейрада наурыздан маусымға дейін, сәуір және мамыр айларында ең көп салады, ал Азор аралдарында наурыздан шілдеге дейін, мамыр және маусым айларында ең көп салады. Олар ақшыл көк немесе көкжасыл түсті, кең бөлігінде күлгін немесе қызыл түсті белгілер жинақталған. Бір ұяда 3–4 немесе кейде 5 жұмыртқа болады және жылына 2–3 рет балапан өсіреді. Жұмыртқалар 13–14 күндей күнін кешеді, ал жас құстар ұядан 14–21 күннен кейін, көбінесе 15–17 күннен кейін ұшып кетеді.

Тамақтандыру

Ол көбінесе үйір-үйір болып, жерде немесе жасық өсімдіктердің арасында жем іздейді. Негіздігімен, арамшөптердің, шөптердің және еңішкердің тұқымдарымен қоректенеді. Сонымен қатар, өсімдіктердің басқа түрлерімен және ұсақ жәндіктермен де қоректенеді.