Кіріспе

Ерте магниттік жазу технологиясы

Сыммен жазу, сондай-ақ магниттік сыммен жазу деп те аталады, – алғашқы магниттік жазу технологиясы, аудио сақтаудың аналогтық түрі. Ол дыбыс сигналдарын жұқа болат сымға магниттелу деңгейлерін өзгерту арқылы жазды. Алғашқы қарапайым магниттік диктофонды 1898 жылы Вальдемар Пулсен ойлап тапты. Ал 1903 жылы Массачусетс штатының Спрингфилд қаласындағы Америка телеграф компаниясы өндірген «Телеграф» – коммерциялық тұрғыда қолдануға ұсынылған алғашқы магниттік диктофон болды. Сымды жазу басқа жылдам тартылып, сол сәтте жазу басына берілетін электрлік аудиосигналдың қарқындылығы мен полярлығына сәйкес сымның әрбір нүктесін магниттейді. Кейіннен сымды сол немесе ұқсас басқа тартқанда, басқа электр сигналы берілмейді, өтетін сымнан туындаған өзгермелі магниттік өріс басқа ұқсас өзгермелі электр тогын тудырады, бұл бастапқы сигналды төмендетілген деңгейде қайта жасайды. Магниттік сыммен жазу 1950 жылдары магниттік таспамен жазумен алмастырылды, бірақ осы екі ортаның бірін немесе екіншісін пайдаланатын құрылғылар көп жылдар бойы дерлік бір уақытта дамып келді. Олардың принциптері мен электроникасы шамалы ғана ерекшеседі.

Тарих

Алғашқы сымдық диктофонды 1898 жылы даниялық инженер Вальдемар Пульсен ойлап тапты және өзінің өніміне Telegraphone деген саудалық атау берді. 1920-1930 жылдар аралығында диктанттарды және телефон әңгімелерін жазу үшін бірнеше компания (негізінен American Telegraphone Company) сымдық диктофондарды үздіксіз өндірді, бірақ бұл жаңа технологияны қолдану өте шектеулі болды. Осы кезеңде осы мақсаттар үшін әдетте балауыз цилиндрлерін жазу ортасы ретінде пайдаланған Dictaphone және Ediphone жазғыштары қолданылды. Сыммен жазудың ең жоғары деңгейі шамамен 1946 жылдан 1954 жылға дейін жалғасты. Бұл техникалық жетістіктердің және Brush Development Company (Кливленд, Огайо штаты) мен Armour Research Foundation (Armour Technology Institute, кейін Illinois Institute of Technology-дің IIT Research Institute) лицензиялаған арзан конструкцияларды дамытудың нәтижесінде болды. Екі ұйым (Brush және Armour) АҚШ, Жапония және Еуропадағы ондаған өндірушілерге лицензия берді. Мысалдардың бірі – Wilcox Gay, сондай-ақ кейбір авторлар арнайы нұсқаулықтар дайындады. Бұл жақсартылған сымдық диктофондар кеңселерде ғана емес, сонымен қатар үйде де қолданылатын ойын-сауық құрылғылары ретінде сатылды. Олар отбасы мен достары туралы қысқа жазбалар жасауға және радиодан үзінділерді жазуға арналған үйдегі ацетат дискілік диктофондарға қарағанда бірнеше артықшылықтар ұсынды. Үйде жасалған фонограф пластинкаларынан айырмашылығы, болат сымды жаңа жазбалар үшін қайта пайдалануға болады және дискілік жазғыштармен мүмкін болатын бірнеше минуттық аудиодан гөрі ұзақ үзіліссіз жазбалар жасауға мүмкіндік берді. 1948 жылға дейін АҚШ-та коммерциялық түрде қол жетімді болмаған алғашқы магниттік таспалар тым қымбат, күрделі және көлемді болғандықтан бұл деңгейдегі сымдық диктофондармен бәсекелесе алмады. Алайда, 1950 жылдардың бірінші жартысында үйде және кеңселерде пайдалануға жеткілікті арзан, қарапайым және ықшам магнитофондар пайда бола бастады және олар сымдық диктофондарды нарықта жылдам алмастырды. Сыммен жазу 1940 жылдардың басынан бастап кейбір ұшақтардың бортындағы жазғыштарда да қолданылды, негізінен экипаж мүшелері арасындағы немесе жердегі станциялармен радио әңгімелерін жазу үшін. Болат сым магниттік таспаға (пластмасса негізінде) қарағанда ықшам, берік және жоғары температураға төзімді болғандықтан, сымдық диктофондар осы мақсатта 1950 жылдарға дейін өндірілуін жалғастырды және одан кейін де біраз уақыт қолданыста болды. Сондай-ақ, 1950-1970 жылдар аралығында спутниктер мен басқа да пилотсыз ғарыш аппараттарында деректерді жазу үшін сымдық диктофондар жасалды.

Магниттік пішім

Поулсеннің алғашқы телеграфоны және басқа да өте ерте жазғыш құрылғыларында дыбыс жазу/қайта ойнату басының екі полюсі сымның қарама-қарсы жақтарына орналастырылған. Сондықтан сым қозғалыс бағытына перпендикуляр бағытта магниттеледі. Мұндай магниттеу әдісінің шектеуі тез анықталды: ойнату кезінде сымның бұрылуына байланысты, сымның магниттелуі бастың екі полюсіне тік бұрышпен келгенде, бас шығаратын сигнал дерлік нөлге жетеді. Жазғышты жақсарту үшін екі полюсті сымның бір жағына орналастырып, сымды бойлық бағытта немесе ұзындығы бойынша магниттеуге қол жеткізілді. Сонымен қатар, полюстер "V" пішіндес етіп жасалды, соның арқасында бас сымды қамтитын болды. Бұл магниттеу әсерін күшейтті, сондай-ақ қайта ойнату кезінде басқа сезімталдығын арттырды, себебі ол сымнан магниттік ағынның көбірек бөлігін жинады. Бұл жүйе толығымен бұрылудан қорғалмаса да, бұрылудың әсері айтарлықтай азайтылды.

Медиа сыйымдылығы мен жылдамдығы

Таспалық жазғыш құрылғылармен салыстырғанда, сыммен жазғыш құрылғылардың медиа жылдамдығы жоғары, бұл металл сымды пайдаланудың қажетті шарты. Стандартты соғыстан кейінгі сымдық жазғыштар секундына 24 дюйм (610 мм/с) номиналды жылдамдықты қолданады, сондықтан бір сағаттық сым катушкасының ұзындығы 7200 фут (шамамен 2200 м) болады. Сымның диаметрі өте кішкентай болғандықтан, диаметрі аз катушкаға да мұндай үлкен ұзындықты орау мүмкін болды, кейінгі модельдерде диаметрі 0,8 мм-ге дейін жетті, бұл 1898 жылғы Поулсеннің телеграфонында қолданылған сымға қарағанда жақсарту болды. 1945 жылдан кейін жасалған көптеген жазғыштарда 30 және 15 минуттық сымдар қолданылды. Кейбір жоғау жүктемелі жазғыштар үлкен Armour катушкаларын пайдаланады, олар бірнеше сағат бойы үздіксіз жазуға жететін сымды сыйымды. Сымды бастан өткізу үшін қолданылатын катушканың диаметрі ұлғайған сайын, сымның нақты жылдамдығы бірте-бірте артады. Стандарттау осы ерекшеліктің басқа құрылғыда жазылған катушканың ойнатылуына әсер етуіне жол бермеді, бірақ жазылған сымның бастапқы ұзындығын кесу немесе оны бірнеше катушкаға бөлу арқылы айтарлықтай өзгерту дыбыстық бұрмалануға әкелуі мүмкін.

Адалдық

1945 жылдан кейінгі осы машиналардың бірінде жасалған сымға жазылған дыбыстың сапасы, бірдей сапалы микрофон немесе сигнал көзі болған жағдайда, заманауи грампластинка немесе алғашқы магнитофондармен шамалас келеді. Сымның біртектілігі және жоғары жылдамдығының арқасында, ол шуды азайту жүйелері пайда болғанға дейін магнитофондық жазбалардағы көзге көрінетін фондық сызылудан салыстырмалы түрде бос. Чикагодағы Magnecord Corp компаниясы студиялық қолдануға арналған жоғары сапалы сымдық диктофонды қысқа мерзімге өндірді, бірақ көп ұзамай бұл жүйеден бас тартып, магнитофондарға көшті.

Орындау және монтаждау

Пайдаланушы өткізгішті жазу басына орағанда және оны қабылдау катушкасына бекіткенде, пайдалануды жеңілдету үшін кейбір өндірушілер өткізгіштің екі шетіне пластик жолақтарды қосатын. Бұл жолақтар катушкаларға тығыз орналасуы үшін арналған еді. Сымды жазу, ойнату немесе кері орау кезінде катушкада тегіс жиналмауы үшін, көптеген машиналарда жазу басы жоғары-төмен немесе алға-артқа біркелкі қозғалады, сымды тегіс тарату үшін. Кейбір машиналарда бұл функцияны жылдам сым бағыттағыштары орындайды. Олар балық аулау доңғалағында жіпті тарату механизміне ұқсас. Жазу немесе ойнату аяқталғаннан кейін, машинаны одан әрі пайдалану үшін сымды кері орау қажет. Магниттік таспа жазғыштардан айырмашылығы, көптеген сым жазғыштарда қабылдау катушкасын алу мүмкін емес. Сымның үзілуі байлау және қию арқылы жөнделеді. Егер мұндай жөндеу бұрынғы жазбаға жасалса, ойнату кезінде дыбыста қысқа үзіліс пайда болады, бірақ сымның жоғары жылдамдығынан бір дюймдық жоғалту сезілмейтін болуы мүмкін. Алайда, егер сым үзілсе, ол оңай түйіліп қалуы мүмкін, ал түйінді түзету өте қиын. Кейде жалғыз тиімді шешім - түйіліп қалған бөлікті катушкадан мұқият кесіп алып, оны тастау. Сымды өңдеудің қиындығы, монофониялық жазу құралы ретінде болат сымның бірнеше артықшылықтарының арасындағы жалғыз маңызды кемшілік болуы мүмкін. Өңдеу кесу және біріктіру арқылы жасалады. Әр біріктіру түйіні ойнату кезінде жазу басынан өтетін болғандықтан, байланыстың қысқа уақытқа жоғалуы болжамды, ал осыдан туындайтын дыбыс жоғалулары музыкалық жазбаларды өңдеуді қиындатуы мүмкін. Сым магниттік таспаға қарағанда өңдеуге қолайлы болмаса да, радио хабарларын тарату саласында ол транскрипциялық дискілерде жазылған материалды өңдеуге қарағанда үлкен артықшылықтар берді, бұл әдетте бірнеше дискі және секундомерлердің көмегімен жаңа транскрипциялық дискіге көшіру арқылы жасалатын. Желілік радио бағдарламаларын тұрақты түрде дайындап, өңдеген алғашқы бағдарлама CBS-тің Эдвард Р. Мэрроумен бірге дайындаған "Hear It Now" бағдарламасы болды.

Ерекше қолданылуы

1944-1945 жылдары АҚШ армиясының құпия «Ghost Army» әскерінің 3132-ші сигналдық қызмет компаниясы екінші дүниежүзілік соғыста Батыс майданда дыбыстық алдау жасау үшін сымды диктофондарды пайдаланды. Кентукки штатының Форт-Нокс базасында жазылған әскери дыбыстарды қолданып, бірнеше майдандық сценарийлер қайта жаңғыртылды. Көлік құралдарына орнатылған қуатты күшейткіштер мен динамиктер арқылы ойнатылған сымға жазылған аудио, одақтастардың шынайы орналасуын, дислокациясын және операцияларын жасыру үшін қолданылды. 1944 жылы Қайырдағы Жақын Шығыс радиостанциясында египет композиторы Халим Эль-Даб музыка жазу үшін сымды диктофонды пайдаланды. 1946 жылы Чикагодағы Иллинойс технология институтының психология профессоры Дэвид Бодер Еуропаға барып, «қоныс аударғандармен» – көбінесе Холокосттан аман қалғандармен – ұзақ сұхбаттар жазды. Армоур зерттеу қорынан алынған алғашқы сымды диктофонды пайдаланып, Бодер Холокост туралы алғашқы жазылған куәліктерді және, мүмкін, едәуір ұзақтықтағы алғашқы ауызша тарихты жазды. 1946 жылы Норман Корвин және оның техникалық көмекшісі Ли Блэнд Уэнделл Уилкидің достары демеулік еткен және Уилкидің 1942 жылғы сапарынан үлгі алған «бір әлемді аралау» сапарына – сымды диктофонды алып жүрді. Корвин соғыстан кейінгі әлемді құжаттады және оның жазбаларын CBS телеарнасында 13 деректі фильмдер сериясында пайдаланды, бұл радио желілері рұқсат еткен жазылған дыбыстың алғашқы қолданылуларының бірі болды. 1947 жылы американдық тәжірибелі кинорежиссер Майя Дерен өзінің Гюггенхайм стипендиясының қаражатымен сымды диктофон сатып алып, Гаитидің Воду рәсімдерін өзінің «Зорлық-зомбылық туралы ой-толғаныс» деректі фильмі үшін жазды. 1949 жылы Рутгерс университетінің Фулд залында Пол Брейверман Вуди Гатридің концертін сымды диктофонмен 75 минут жазды. Бұл жазба 2001 жылы ғана жарық көрді және Вуди Гатридің тіріде жазылған жалғыз жазбасы болып саналады; ол бірнеше жыл бойы қалпына келтіріліп, 2007 жылы CD-де шығарылды. «The Live Wire: Woody Guthrie in Performance 1949» атты CD кейіннен 2008 жылы «Ең үздік тарихи альбом» номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1950 жылы АҚШ Ұлттық стандарттар бюросында салынған әлемдегі алғашқы сақталған бағдарламалық компьютерлердің бірі – SEAC цифрлық деректерді сақтау үшін сымды диктофондарды пайдаланды. 1952 жылы Гарвард университетінің физика кафедрасының музыкалық шоу-программасы «The Physical Revue», Том Лерер жазған және Лерер, Льюис М. Бранскомб және басқалар орындаған, кейіннен Нобель сыйлығының лауреаты Норман Фостер Рамзи-младший сымға жазды. Бұл жазба жақында қайта ашылып, онлайн режимінде қолжетімді болды. Сымды диктофондар олардың кеңінен қолданылған кезінде түсірілген кинофильмдерде кейде көрінеді. Мысалы, 1951 жылғы «Шынық» фильмінің түпнұсқасындағы кеңсе көріністерінде терезе жанындағы кішкентай үстелде әдеттегі Вебстер Чикаго құрылғысы анық көрінеді. Кейбір кадрларда (мысалы, 2003 жылғы DVD-де 0:11:40-та) оның екі қосымша катушкасы бар ажыратылған қақпағы да көрінеді. Бұл жағдайда диктофон жай ғана «декорация» ретінде қолданылады және жұмыс істемейді. 1954 жылғы «Драгнет» көркем фильміндегі Энн Робинсонның кейіпкері Protona Minifon сымды диктофонын алып жүріп, маңызды сахнада дәлелдер жинау үшін пайдаланады. 1958 жылғы «Аспандағы тыңшы» триллерінде сымға жазылған дыбыс сюжеттік құрал ретінде қолданылады. «Қауіпті адам» сериалының «Тындырылған хабаршы» (S1E24) эпизодында тыңшы курьер қуыршақтың сымдарын ұстайтын тұтқаның ішінде жасырылған сымға жазылған жазбаны контрабандалық жолмен әкеліп жатыр. Кейіннен кеңседе сымды ойнатқыш арқылы жазылған дыбыс ойнатылып жатқаны көрінеді. «Суперменнің оқиғалары» сериалының 2.18-ші бөлімінде «Жартылай жеке көз» жеке тергеуші Гомер Гаррити клиенттерін жасырын түрде жазу үшін сымды диктофонды пайдаланады. «Хоганның батырлары» сериалындағы фикциялық одақтас офицерлер Клинк командирінің кеңсесінде ағаш жіптерден жасалған тігін қорапшасы ретінде маскировкаланған құрылғыда кездесуді жазу үшін сымды диктофонды пайдаланды. 1966 жылғы «Mission Impossible» эпизодының «Катушка болды» атты эпизодында сымға жазылған жазба туралы әңгіме қозғалады. «S» бөлімінің «Сайқанаға толы үндеу» эпизоды басқа заттың бөлігі ретінде маскираланған сымға жазылған шантаж туралы әңгімелейді. Артур Миллердің 1949 жылғы «Саудагердің өлімі» пьесасында да сымды диктофон сюжеттік құрал ретінде қолданылады. Сол сияқты, 1990 жылы шыққан «Dick Tracy» фильмінде 1930 жылдары Уоррен Битти, атау рөлінде, «Мумблз» (Дюстин Хоффман ойнады) дауысы жазылған сымды манипуляциялап, ойдан шығарылған қылмыскердің түсініксіз сөзін ашып алуға тырысады. 1990 жылғы «The Two Jakes» фильмінде 1948 жылы оқиғалар өрбіген ажырасу ісінен туған қылмысқа орталық орын алған сымға жазылған жазба туралы әңгіме қозғалады. «Bones» сериалының 10-шы сезонының 2-ші эпизодында «Жүрекке тиген сүмбіле» атты эпизодында бұрынғы Дж. Эдгар Гувер агентінің үйінен Кеннедидің ескі сымға жазылған жазбасы табылады.