Кіріспе
2005 жылғы Португалиядағы заң шығарушы сайлау 20 ақпанда өтті. Сайлау Республика Ассамблеясының барлық 230 мүшесін жаңартты. Бұл сайлаулар президент Хорхе Сампаионың 2004 жылғы 30 қарашадағы ПП коалициясындағы Педро Сантана Лопес (PSD) басқаратын үкіметтің тудырған саяси тұрақсыздыққа жауап ретінде Парламентті тарату туралы шешімінен кейін шақырылды. Сантана Лопес 2004 жылдың шілдесінде премьер-министр болды, ал Жозе Мануэль Дурао Баррозу Еуропалық Комиссияның президенті болу үшін елден кетті. Бұл шешім елді екіге бөлді, себебі көптеген португалдықтар социалистік президент Хорхе Сампаио Парламентті таратып, заң шығарушы сайлауды жариялайды деп күтті. Алайда, бес айлық тұрақсыздықтан кейін президент Сампаио Парламентті таратуға және кезекті сайлауды өткізуге шешім қабылдады. Бірақ премьер-министр 11 желтоқсанда ешқандай нақты салдары жоқ әрекет ретінде үкіметтің отставкаға кететінін жариялады. Сайлау кампаниясы ресми түрде 6 ақпанда басталды, ал негізгі тақырыптар елдің қаржылық жағдайының қиындығы, жұмыссыздық, аборт және тіпті Жозе Сократестің жеке өміріне қатысты айыптаулар болды. Сократестің басшылығымен орталық-солшыл Социалистік партия (PS) сайлауда үлкен жеңіске жетті, 22 сайлау округінің 19-ында жеңіске қол жеткізіп, Визеу және Браганса сияқты дәстүрлі түрде оңшылдарға дауыс берген округтерде де жеңіске жетті. Социалистік партия алғаш рет абсолютті көпшілікті қамсыздады, сайлаушылардың 45% және Парламенттегі орындықтардың 52% дауысын алып, 2022 жылға дейін социалистердің дауыс беру және орын саны бойынша ең үлкен жеңісі болды. Орталық-оңшыл партиялар, әсіресе социал-демократтар, үкіметтегі өнімділігі үшін жазаланды және бұрынғы сайлауда жинаған дауыстарының 11% -дан астамын жоғалтты. Сол жақтағы Солшыл блок ең жақсы нәтижесіне жетіп, 5 депутатты қосып алды, ал ХДС (коммунистер мен жасылдар) 2 депутатты қосып, соңғы сайлаудағы төмендеу тенденциясын тоқтатты. Сайлауға қатысу 1995 жылдан бері ең жоғары деңгейде болды, сайлаушылардың 64,3% дауыс берді.
The 2005 Portuguese legislative election took place on 20 February. The election renewed all 230 members of the Assembly of the Republic. These elections were called after the decision of President Jorge Sampaio on 30 November 2004 to dissolve the Parliament as an answer to the political instability caused by the government led by Pedro Santana Lopes (PSD) in coalition with the PP. Santana Lopes had become Prime Minister in July 2004, after José Manuel Durão Barroso left the country in order to become President of the European Commission in a decision that divided the country, because many Portuguese were expecting that the Socialist President Jorge Sampaio would dissolve the Parliament and call a legislative election. However, after five unstable months, President Sampaio decided to dissolve Parliament and call fresh elections. The Prime Minister nevertheless announced the resignation of the government on 11 December, in an action with no practical effects whatsoever. The campaign started officially on 6 February and the major topics were the problematic state of the country's finances, unemployment, abortion and even José Sócrates's alleged homosexuality. Headed by Sócrates, the centre left Socialist Party (PS) won the election with a landslide victory, winning in 19 of the 22 electoral constituencies, including in districts such as Viseu and Bragança that historically voted for the right. The Socialist Party conquered its first absolute majority, receiving 45% of the electorate vote and 52% of the seats in the Parliament, making this the Socialists' largest ever victory in terms of vote percentage and seat count as of 2022. The centre right parties, mainly the Social Democrats, were punished for their performance in government, and lost more than 11% of votes they had garnered in the previous election. On the left, the Left Bloc achieved its best result ever and made the biggest climb, gaining 5 MPs, while the CDU (Communists and the Greens) gained 2 MPs and reversed their downward trend of the last elections. Voter turnout was the highest since 1995, as 64.3% of the electorate cast a ballot.
Үкімет құлдырауы
Социал-демократиялық партияның ішіндегі терең келіспеушіліктер мен даулар Педро Сантана Лопес басқарған үкіметтің құлауына алып келді. Осындай даулардың бірі – Сантананың жақын одақтасы болған Жастар және спорт министрі Хенрике Чавестің отставкасы, үкіметтің құлауына түрткі болды, себебі Чавес Сантананы "шыншыл және тура" болмағандықпен айыптады. Осыдан кейін президент Хорхе Сампаио дағдарыстан "шаршап", үкіметті "қарама-қайшылықтар мен үйлесімсіздікке" кінәлады, бұл оның беделін түсірді. Сондықтан Сампаио парламентті тарату өкілеттігін пайдаланып, мерзімінен бұрын сайлау жариялады, Португалия демократиясы тарихында осындай өкілеттік алғаш рет қолданылды. Президент 2005 жылғы ақпан айына жаңа сайлау тағайындады.
Партиялық ұрандар
Партия немесе одақ Оригиналды лозунг Ағылшынша аударма Refs PSD «Por amor a Portugal.» "Португалияға деген махаббат үшін" PS «Voltar a acreditar em Portugal» "Португалияға қайта сену" CDS–PP «O voto útil para Portugal» "Португалия үшін пайдалы дауыс" CDU «Agora é consigo» "Енді бәрі сізге байланысты" BE «Faz toda a diferença» "Бұл үлкен өзгеріс жасайды"
Кандидаттардың пікірталастары
2005 жылғы Португалия парламенттік сайлаулары жөніндегі дебаттар.
Күні Ұйымдастырушылар Модератор(лар) PSD PS CDS–PP CDU BE Сілтемелер
18 қаңтар SIC Notícias NNNPP
20 қаңтар SIC Notícias NNPNP
25 қаңтар SIC Notícias NNPPN
15 ақпан RTP1 Judite de Sousa José Alberto Carvalho PPPPP
Күні Ұйымдастырушылар Сауалнама компаниясы/ Сілтеме PSD PS CDS–PP CDU BE Ескертулер
3 ақпан Aximage 20.2 50.4
Сайлаушылардың қатысуы
Төмендегі кесте сайлау күні бойындағы сайлауға қатысу көрсеткішін, соның ішінде шетелдегі сайлаушылардың да қатысуын көрсетеді. Уақыт 12:00 16:00 19:00 2002 2005 ± 2002 2005 ± 2002 2005 ± Барлығы 18.00% 21.93% 3.93 п.п. 45.88% 50.94% 5.06 п.п. 61.48% 64.26% 2.78 п.п. Дереккөздер