Кіріспе

Наварраның патшасы 1194 - 1234 жылдар аралығында. Санчо VII (1157 – 1234 сәуірде қайтыс болған), «Күшті» атымен танымал, 1194 жылдан өмірінің соңына дейін Наварра патшасы болды. Ол Санчо VI-ның ұлы және мұрагері, Наварра королі атағын алған екінші патша. Санчо VII Наварраның тізбегін (белгісін) гербі ретінде алғаш рет пайдаланды, ол кейіннен Наварраның басты символына айналды. Сонымен қатар, ол 9-шы ғасырдан бері билік еткен Хименес әулетінің соңғы өкілі болды.

Жастық шақ

Санчо, әлдебір Санчо VI мен Санчаның үлкен баласы болуы мүмкін, Леонның Альфонсо VII-сінің қызы, олардың үйленгенінен көп ұзамай, шамасы, олардың әдеттегі тұратын жері – Туделада дүниеге келген. Санчоның кіші әпкесі Беренгария 1191 жылы Кипр аралында, үшінші крест жорығына бет алғанда Англияның Ричард I-іне үйленді. Санчо мен Ричард некеге тұрудың алдында-ақ жақсы дос және жақын одақтас болғандары айтылады. Француздар Ричардтың Германиядағы тұтқынға түскенін пайдаланып, Плантагенеттердің иелігіндегі маңызды бекіністерді, оның ішінде Лошті басып алды. 1194 жылы Ричард өз құрлықтарына оралғанда, Санчоның әскерлері оның үшін қамалға шабуыл жасап жатқан. Бірақ Ричард келген соң, Санчо әкесінің қайтыс болғанының хабары жеткенде Наварраға қайтуға мәжбүр болды. 15 тамызда Памплонада таққа отырды.

Билік

Санчо 1195 жылы Аларкос шайқасына кешігіп келді де, осылайша Кастилияның Альфонсо VIII-імен жақсы қарым-қатынасын бұзды. Одан кейін болған қақтығыс нәтижесінде Санчо Сорияны және Алмазанды қиратты, ал Альфонсо Таразона бейбіт шартын қабылдады. Санчо Мурсия мен Андалусияға жорықтар жасады, сондай-ақ 1198 мен 1200 жылдар аралығында Африкадағы әскери науқанға қатысты, мүмкін Кастилияға қарсы көмекке мұқтаж Альмохадтардың қызметінде болды. Оның болмауынан пайдаланып, Кастилияның Альфонсо VIII және Арагонның Пётр II Наварраға шабуыл жасады, нәтижесінде Наварра Кастилияға Алава, Гипускоа және Бискай провинцияларын жоғалтты. Бұл жаулаулар кейін Гвадалахара шартымен (1207) бекітілді. Санчоның басшылығы 1212 жылғы Лас-Навас-де-Толоса шайқасында шешуші рөл атқарды. Сол шайқаста Санчо, Альфонсо, Португалияның Афонсу II және Арагонның Пётр II христиандық әскерлерін біріктіріп, Альмохад халифасы Мұхаммед ән Насирдің әскерлерін жеңді. Санчоның әскерлері Аль-Андалусия күштерінің бас қолбасшысы Мирамамолиннің шатырын қорғаған тізбектерді және славян сақшыларының шеңберін қиып тастады. Осы оқиғаға байланысты тізбектер Наварраның символына айналды және Наварра елтаңбасындағы алтын фондағы қара бүркіт орнына алтын тізбек бейнеленді. Алайда, кейбір деректер бұл тізбектердің басктардың жұлдыз тәрізді Өлім күнін бейнелейтінін, олардың Hilarri (басктардың стелалары) немесе үйлеріндегі дәстүрлі қорғаныш символы екенін, тіпті олардың қалқандарында да сол діни мағынамен, яғни өмір мен өлімді білдіретінін немесе Иса немесе христиандық бейнесі ретінде қолданылғанын болжайды. Санчоның Пиреней тауларының солтүстігіндегі елдермен қарым-қатынасы Кастилиямен салыстырғанда жақсырақ болды. Бірнеше Пиреней округтері оны өздерінің вассалы деп жариялады және ол Англия королі Джонмен, сондай-ақ оның замандас Арагон патшаларымен, атап айтқанда Пётр II және Джеймс I-мен келісімдер жасады. Соңғысымен ол 1231 жылы Туделада ешқашан аяқталмаған шартқа қол қойды, онда егер біреуі тірі қалса, екіншісінің патшалығын қарсылықсыз мұраға алатыны айтылған. Санчо әкесі бастаған және оның мұрагері аяқтаған Памплонадағы жаңа собордың құрылысын жалғастырды. Сондай-ақ, Туделадағы Эбро өзені арқылы салынған готикалық көпірдің құрылысы да оған жатқызылады.

Мұрагерлік

Санчо VII екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі 1195 жылы үйленген Тулуза графы Реймонд VI мен Беатриче де Безиердің қызы Констанция болды. Бірнеше жылдан кейін ол одан бас тартты. Оның екінші әйелінің кім екені даулы; кейбір дереккөздерде ол Рим императоры Фридрих I-нің қызы Клеменция деп көрсетілсе, ал басқалары Марокко әмірі Юсуф II-нің қызы екенін айтады. Санчо VII екі әйелінен де баласы болған жоқ. Дегенмен, Карл Вьянаның сөзіне сенсек, оның екінші әйелінен баласы болған, ол 15 жасында қайтыс болған. Ұзақ және ауыр аурудың салдарынан, оң аяғындағы варикоздық жарадан басталып, оған ұялып, соның нәтижесінде семіздікке ұшыраған Санчо бір кезде Туделада зейнетке шықты. Оның кіші қарындасы Бланш Шампаньден келіп, 1229 жылы қайтыс болғанға дейін мемлекетті басқарды. Оның үлкен әпкесі, Англия королевасы Беренгария 1230 жылы қайтыс болды, осылайша Санчо VI-ның барлық балаларының ішінде Санчо жалғыз қалды. Ол Туделадағы қамалда қайтыс болды, мүмкін аяғындағы варикоздық жараның асқынуларынан, оның жалғыз жүрегі туысы және Бланштің ұлы Шампань графы Теобальд IV оның мұрагері деп жарияланды.

Мұра

Альберик де Тройс Фонтеннің айтуынша, Санчо үлкен кітапхана қалдырған, бірақ 1,7 миллион кітаптың саны анық түрде асыра сілтеген. Оның барған және соғысқан мұсылман мемлекеттерімен мәдени байланыстары, заңгер король Ричардпен болған достығы және оның әпкесі Бланштің сол кездегі Еуропадағы ең мәдениетті Троя сарайы, корольдің жеке интеллектына маңызды әсер еткен болуы керек, оған әкесі жастығынан қалыптастырған жақсы көзқарастан қосымша артықшылық әкелді, бірақ оның кішкентай қателіктері мен басқа да импульсивті әрекеттерімен толы болды. Санчо мемлекеттен мол қазынамен және жақсартылған байланыспен кетіп қалды, оның заманында адам құқықтары өте дамыған, ал оның еврей қауымы христиан Еуропасындағы ең жоғары мәртебеге ие болды, бұл ғасырлар бойы Хименес әулетінің еңбегі мен нәтижесі болды. Ол бастапқыда Сан-Николас шіркеуіне жерленген, бірақ кейін жергілікті дін қызметкерлерінің қарсылығына қарамастан Ронсевальге көшірілді. Оның денесі зерттеу үшін қайта қазылып алынды және корольдің биографы, дәрігер Луис дель Кампо оны зерттеді, ол оның бойын 2,20 метр (7'3") деп өлшеді, бұл оның "күштілігі" деген эпитафиясының негізі болуы мүмкін.