Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Калифорния және Орегоннан шыққан жергілікті американдықтар.
Native American people originally from northern California and Oregon
Модоктар – тарихи тұрғыда қазіргі Солтүстік-Шығыс Калифорния және Оңтүстік Орегон аймағында өмір сүрген Американың түпкілікті халқы. Қазіргі уақытта олардың құрамына екі федералдық деңгейде мойындалған тайпа кіреді: Орегон штатындағы Кламат тайпалары және Оклахомадағы Модок тайпасы, қазір Модок ұлты деп белгілі.
The Modoc are an Indigenous American people who historically lived in the area which is now northeastern California and central Southern Oregon. Currently, they include two federally recognized tribes, the Klamath Tribes in Oregon and the Modoc Tribe of Oklahoma, now known as the Modoc Nation.
Тіл
Модоктар, көршілес кламаттар сияқты, платолық панутия тілдер отбасының бір тармағы – кламат/лутуам тілдерінің диалектілік түрлерін сөйледі. Екі халық та өздерін маклакс деп атады, яғни «адамдар». Модок тайпасы өздерін моатокни маклак деп атады, бұл «муат» – «оңтүстік» дегенді білдіреді. Ахомави тайпасы оларды лутуами деп атады, яғни «көлде тұратындар». Орегон штатындағы кламат, модок және яхускин тайпаларының бірлескен тайпалық үкіметі Кламат тайпалары деп белгілі. Оклахома штатының Оттава округінде федералды үкімет олар үшін сатып алған шағын резервацияда 200 модок тұрады. Алғашқыда олар Оклахома штатының солтүстік-шығыс бұрышындағы квапау үнді резервациясына орналастырылған. Олар Модок соғысы кезінде капитан Джек (Кинтпуаш) басқарған топтың ұрпақтары. Федералды үкімет 1978 жылы Оклахома Модок тайпасын ресми түрде мойындады, ал оның конституциясы 1991 жылы бекітілді.
The Modoc, like the neighboring Klamath, spoke dialectic varieties of the Klamathan/Lutuamian language, a branch of the Plateau Penutian language family. Both peoples called themselves maklaks, meaning "people". To distinguish between the tribes, the Modoc called themselves Moatokni maklaks, from muat meaning "South". The Achomawi, a band of the Pit River tribe, called them Lutuami, meaning "Lake Dwellers". The shared tribal government of the Klamath, Modoc and Yahooskin in Oregon is known as the Klamath Tribes. Two hundred Modoc live in Oklahoma on a small reservation in Ottawa County, Oklahoma, that the federal government purchased for them. Originally they were placed on the Quapaw Indian Reservation in Oklahoma's far northeast corner. They are descendants of the band Captain Jack (Kintpuash) led during the Modoc War. The federal government officially recognized the Modoc Tribe of Oklahoma in 1978, and its constitution was approved in 1991.
Ертедегі халық
Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың байланысқа дейінгі санына қатысты бағалаулар көптеген айырмашылықтарды көрсетті. Джеймс Муни модоктардың түпкі халқының санын 400 деп есептеген. Альфред Л. Кройбер 1770 жылы Калифорниядағы модоктардың санын 500 деп бағалаған. Орегон университетінің антропологы Теодор Стерн барлығы шамамен 500 модок болғанын ұсынды. 1846 жылы халықтың құрамында "шамамен 600 жауынгер болған болуы мүмкін (бұл, мүмкін, артық бағаланған)".
Estimates for the pre contact populations of most native groups in California have varied substantially. James Mooney put the aboriginal population of the Modoc at 400. Alfred L. Kroeber estimated the Modoc population within California as 500 at the year 1770. University of Oregon anthropologist Theodore Stern suggested that there had been a total of about 500 Modoc. In 1846, the population may have included "perhaps 600 warriors (an overestimate, probably)".
Байланыс алдындағы
XIX ғасырға дейін, еуропалық зерттеушілер Модок тайпасын алғаш рет кездестіргенге дейін, барлық Алаңдық үндістер сияқты, олар лосось шабуылы кезінде лосось аулап, маусымдық түрде басқа азық-түліктерді іздеу және жинау үшін көшіп-қонып жүрді. Қыста олар көл жағалауларында, суда өсетін вока өсімдіктерінен тұқым алуға және балық аулауға қолайлы жерлерде, балшықпен жабылып, ара ұясы тәрізді салынған жер үйлер салады.
Until the 19th century, when European explorers first encountered the Modoc, like all Plateau Indians, they caught salmon during salmon runs and migrated seasonally to hunt and gather other food. In winter, they built earthen dugout lodges shaped like beehives, covered with sticks and plastered with mud, near lake shores with reliable sources of seeds from aquatic wokas plants and fishing.
Бірінші байланыс
1820 жылдары Хадсон шығанағы компаниясының саяхатшысы Питер Скене Огден Модок тайпасының солтүстігіндегі Кламат тайпасымен сауда қатынастарын орнатты.
In the 1820s, Peter Skene Ogden, an explorer for the Hudson's Bay Company, established trade with the Klamath people north of the Modoc.
Апплегейт жолы құрылды
1846 жылы Джесси мен Линдсей Апплегейт ағайындылары, тағы 13 ақ нәсілді қоныс тебушімен бірге Апплегейт жолын, немесе Оңтүстік көшпенділер жолын салды. Бұл жол Айдахо штатындағы Форт-Холл бекінісіне жақын Орегон жолының бір нүктесін және Орегонның батысындағы Уилламет аңғарын байланыстырды. Жаңа маршрут еуропалық американдықтарды батыс Орегонға шақыру және Колумбия жолында кездесетін қауіптерден құтылу үшін жасалды. Гудзон шығанағы компаниясы Колумбия жолын бақылағандықтан, АҚШ пен Ұлыбритания арасында мәселе туындаса да, балама жолдың ашылуы көші-қонға жағдай жасады. Апплегейт ағайындылары қазіргі Лава Бедс ұлттық ескерткішінің алғашқы ақ тұрғындары болды. Апплегейт жолының ашылуы модок тайпасы мен бұрын олардың жерлерін назарға алмаған еуропалық американдық қоныс тебушілер арасындағы тұрақты байланысқа алып келді. Модок соғысының көптеген оқиғалары осы жол бойында болды.
Brothers Jesse and Lindsay Applegate, accompanied by 13 other white settlers, established the Applegate Trail, or South Emigrant Trail, in 1846. It connected a point on the Oregon Trail near Fort Hall, Idaho, and the Willamette Valley in western Oregon. The new route was created to encourage European Americans to come to western Oregon, and to eliminate the hazards encountered on the Columbia Route. Since the Hudson's Bay Company controlled the Columbia Route, development of an alternate route enabled migration even if there was trouble between the United States and the United Kingdom. The Applegate brothers became the first known white people in present day Lava Beds National Monument. The opening of the Applegate Trail appeared to bring the first regular contact between the Modoc and the European American settlers, who had largely ignored their territory before. Many of the events of the Modoc War took place along the trail.
Көшіп келушілердің шапқыншылығы
1846 жылдан 1873 жылға дейін мыңдаған көшпенділер модок аумағына кірді. 1847 жылдан бастап модоктар Ескі бас Шончиннің басшылығымен Апплегейт жолындағы шабуыл жасаған көшпенділерге шабуыл жасады. Бірнеше жылдан кейін қызғанышпен толған модок әйелдері олардың біреуін немесе екеуін де өлтірген болуы мүмкін. Шабуылдан аман қалған жалғыз адам Калифорния штатындағы Йрекаға жетті. Оның хабарын естіген Йрека халқы шериф Чарльз Макдермит, Джим Кросби және Бен Райт басшылығымен жасақ құрды. Олар қаза тапқандарды жерлеу және өлімге кек алу үшін қырғын болған жерге барды. Кросбидің тобы модоктардың бір тобымен қақтығысып, Йрекаға қайтып келді. Райт пен оның кішкентай тобы өлімге кек алу үшін қалды. Ол үндістерді жек көретін адам еді. Райттың тобы Жоғалған өзенде модоктармен кездескенде не болғаны туралы әртүрлі пікірлер бар, бірақ көптері Райт оларды тұзаққа түсіруді жоспарлағанын, және ол 1852 жылдың қарашасында солай істегенін айтады. Райт және оның әскері шабуыл жасап, шамамен 40 модоқты өлтірді, бұл оқиға "Бен Райттың қырғыны" деп танылды. Қарсылық ретінде АҚШ 35 000 доллар көлемінде біржолғы төлем жасауға, сондай-ақ 15 жыл ішінде жалпы сомасы 80 000 доллар болатын жылдық төлемдер жасауға міндеттенді. Олар басшы Шончиннің басшылығымен осылай істеді. Келісімге қол қойылған кезде агент үш тайпаның жалпы саны шамамен 2000 адамды құрайды деп бағалады. Резервация жері кламат және модок халқына жеткілікті тамақ бере алмады. Аурулар мен тайпалар арасындағы шиеленіс күшейді. Модоктар өз атамекеніне жақын бөлек резервация сұрады, бірақ федералды үкімет де, Калифорния үкіметі де оны мақұлдаған жоқ. 1870 жылы Кинтпуаш (Капитан Джек деп те аталды) модоктардың бір тобын резервациядан шығып, дәстүрлі жерлеріне оралуға жетекшілік етті. Олар Жоғалған өзеннің жанында ауыл салды. Бұл модоктар келісім келіссөздерінде тиісті деңгейде өкілдік етілмеген және резервациядағы кламаттардың мазалауын тоқтатуды қалаған.
From 1846 to 1873, thousands of emigrants entered the Modoc territory. Beginning in 1847, the Modoc raided the invading emigrants on the Applegate Trail under the leadership of Old Chief Schonchin. One or both of them may have been killed several years later by jealous Modoc women. The only man to survive the attack made his way to Yreka, California. After hearing his news, Yreka settlers organized a militia under Sheriff Charles McDermit, Jim Crosby, and Ben Wright. They went to the scene of the massacre to bury the dead and avenge their deaths. Crosby's party had a skirmish with a band of Modoc and returned to Yreka. Wright and a small group stayed on to avenge the deaths. He was a notorious Indian hater. Accounts differ as to what took place when Wright's party met the Modoc on the Lost River, but most agree that Wright planned to ambush them, which he did in November 1852. Wright and his forces attacked, killing approximately 40 Modoc, in what came to be known as the "Ben Wright Massacre." In return, the United States was to make a lump sum payment of $35,000, and annual payments totaling $80,000 over 15 years, They did so, under the leadership of Chief Schonchin. The Indian agent estimated the total population of the three tribes at about 2,000 when the treaty was signed. The land of the reservation did not provide enough food for both the Klamath and the Modoc peoples. Illness and tension between the tribes increased. The Modoc requested a separate reservation closer to their ancestral home, but neither the federal nor the California government approved it. In 1870 Kintpuash (also called Captain Jack) led a band of Modoc to leave the reservation and return to their traditional homelands. They built a village near the Lost River. These Modoc had not been adequately represented in the treaty negotiations and wished to end the harassment by the Klamath on the reservation.
Модок соғысы
1872 жылдың қарашасында АҚШ армиясы Кинтпуаш тобын резервацияға қайтаруға күш қолдану үшін Лост-Риверге жіберілді. Шайқас басталды, және модоктар қазіргі Калифорния штатындағы Лава Бедс ұлттық ескерткішіндегі «Капитан Джек бекінісі» деп аталатын жерге қашып кетті. 53-тен аз жауынгерден тұратын топ бірнеше ай бойы АҚШ-тың 3000 әскерін тоқтата тұрып, оларды бірнеше рет шайқаста жеңді. 1873 жылдың сәуір айында модоктар бекіністен шығып, топ-топ болып тарала бастады. Кинтпуаш және оның тобы соңғы болып 1873 жылдың 4 маусымында өз еріктерімен тұтқынға берілді. АҚШ үкіметінің өкілдері олардың халқына әділ қаралатынына және жауынгерлерге өз жерлерінде өмір сүруге рұқсат берілетініне сендірді. АҚШ армиясы Кинтпуашты және оның үш жауынгерін сол жылдың басындағы келіссөздер кезінде генерал-майор Эдвард Канбиді өлтіргені үшін 1873 жылдың қазан айында соттады, айыптады және өлім жазасын орындады. Канби модоктармен жасалған келісімді бұзған. Армия тобының қалған бөлігін басшысы Скарфейс Чарли болған тұтқын ретінде Оклахомаға жіберді. Тайпаның рухани көшбасшысы, Буйра бас дәрігер де Үндістан аумағына көшірілуге мәжбүр болды. 1870 жылдары Питер Купер шығыс қалаларындағы үндістердің құқықтарын қорғайтын топтарға сөз сөйлеу үшін үндістерді алып келді. Делегациялардың бірі модок және кламат тайпаларынан болды. 1909 жылы Оклахомадағы топқа Орегонға қайтуға рұқсат берілді. Бірнеше адам қайтып келді, бірақ көпшілігі жаңа мекенінде қалды.
In November 1872, the U. S. Army was sent to Lost River to attempt to force Kintpuash's band back to the reservation. A battle broke out, and the Modoc escaped to what is called Captain Jack's Stronghold in what is now Lava Beds National Monument, California. The band of fewer than 53 warriors was able to hold off the 3,000 U. S. Army troops for several months, defeating them in combat several times. In April 1873, the Modoc left the Stronghold and began to splinter. Kintpuash and his group were the last to be captured, on June 4, 1873, when they voluntarily gave themselves up. U. S. government personnel had assured them that their people would be treated fairly and the warriors would be allowed to live on their own land. The U. S. Army tried, convicted and executed Kintpuash and three of his warriors in October 1873 for the murder of Major General Edward Canby earlier that year at a parley. Canby had violated agreements made with the Modoc. The Army sent the rest of the band to Oklahoma as prisoners of war with Scarfaced Charley as their chief. The tribe's spiritual leader, Curley Headed Doctor, was also forced to remove to Indian Territory. In the 1870s, Peter Cooper brought Indians to speak to Indian rights groups in eastern cities. One of the delegations was from the Modoc and Klamath tribes. In 1909, the group in Oklahoma was given permission to return to Oregon. Several people did, but most stayed at their new home.
Мәдениет
Модоктардың діні толыққанды белгілі емес. Бес саны ритуалдарда маңызды рөл атқарды, мысалы, Шуйухалш – жасөспірім қыздардың өткел қадамы ретіндегі бес түндік би. Терлеу үйі тазару және аза тұту рәсімдері үшін қолданылды.
The religion of the Modoc is not known in detail. The number five figured heavily in ritual, as in the Shuyuhalsh, a five night dance rite of passage for adolescent girls. A sweat lodge was used for purification and mourning ceremonies.
Атаулар ауыстырылуы
Модок үстірт, Модок ұлттық орманы, Модок округі, Калифорния штаты; Модок, Индиана штаты; және көптеген басқа да жерлер осы халықтың құрметіне аталған.
Modoc Plateau, Modoc National Forest, Modoc County, California; Modoc, Indiana; and numerous other places are named after this group of people.