Кіріспе
Монтего-Бей – Ямайкадағы Сент-Джеймс округінің астанасы. Қала халық саны бойынша елдің төртінші ірі қалалық аймағы болып табылады, Кингстон, Испан Таун және Портмордан кейін орналасады. Олардың барлығы жарты миллионнан астам адам тұратын Үлкен Кингстон қалалық аймасын құрайды. Осының нәтижесінде Монтего-Бей Кариб теңізіндегі Кингстоннан кейінгі екінші ірі ағылшын тілді қала. Монтего-Бей – салықсыз сауда, круиздік терминал және бірнеше жағажайлар мен курорттары бар танымал туристік орын. Қалаға Дональд Сангстер халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, ол ресми қала шегінде орналасқан және ағылшын тілді Кариб теңізіндегі ең жұмысты әуежай болып табылады. Қала су жиналатын алаптың ішінде орналасқан, оны Монтего өзені сияқты бірнеше өзендер кесіп өтеді. Монтего-Бейді "Екінші қала", "МоБей" немесе "Бей" деп атайды.
Montego Bay is the capital of the parish of St. James in Jamaica. The city is the fourth largest urban area in the country by population, after Kingston, Spanish Town, and Portmore, all of which form the Greater Kingston Metropolitan Area, home to over half a million people. As a result, Montego Bay is the second largest anglophone city in the Caribbean, after Kingston. Montego Bay is a popular tourist destination featuring duty free shopping, a cruise line terminal and several beaches and resorts. The city is served by the Donald Sangster International Airport, the busiest airport in the Anglophone Caribbean, which is located within the official city limits. The city is enclosed in a watershed, drained by several rivers such as the Montego River. Montego Bay is referred to as "The Second City", "MoBay" or "Bay".
Топонимика
Кристофер Колумб Монтего шығанағын Golfo de Buen Tiempo ("Жақсы ауа-райы шығанағы") деп атады. "Монтего шығанағы" атауының испан тіліндегі manteca ("шошқа майы") сөзінен бұрмаланғандығы айтылады, себебі испан отарлау кезеңінде осы порттан шошқа майы, былғары және сиыр еті экспортталған.
Тарих
Оңтүстік Америкадағы аравак тайпасы Ямайканың алғашқы белгілі тұрғындары болып табылады және 1494 жылы аралға келген Колумбты қарсы алу үшін сол жерде болды. Ямайка 1511 жылдан 1655 жылға дейін Испанияның колониясы болды, содан кейін Оливер Кромвельдің Кариб теңізі экспедициясы – «Батыс жоспары» испандықтарды аралдан ығыстырды. Британдықтар испан билігін жойғаннан кейін, көптеген ғимараттар мен инфрақұрылымдармен бірге, отаршылар Сент-Джеймс округін құрды, бұл аймақтың қант қамысын өндіруге үлкен үлес қосуына тікелей әсер етті. Шындығында, британдық үкімдік кезеңінде Монтего-Бей Ямайка аралындағы қант қамысын өндірушілердің ішіндегі ең ірісі болды, бұл аймаққа күтілгеннен де артық құндылық сыйлады. Жартылай онжылдыққа созылған азат ету процесінен кейін Монтего-Бей және оның қант қамысы индустриясы қиындыққа тап болды. Сондықтан ол банан мен кофе экспортын кеңейту арқылы дамып, жаңа салаларға қадам басты. Бүгінде Монтего-Бей Корнуолл аймақтық ауруханасымен, порттық жабдықтарымен, Кингстоннан келген көптеген жоғары топтағы ямайкалықтардың, сондай-ақ Солтүстік Америка және Еуропалықтардың екінші үйлерімен, тамаша мейрамханаларымен, жанды түнгі өмірімен және саудасымен танымал. Монтего-Бейге жақын жағалау аймағында көптеген туристік курорттар орналасқан, олардың көпшілігі жаңадан салынған, ал кейбіреулері ескі қант қамысы плантацияларының жерінде орналасқан, соның ішінде бастапқы ғимараттар мен диірмендердің қалдықтары әлі де сақталған. Ең танымал – «Ақ сиқыршының Роуз-Холл» кешені, онда әлемдік деңгейдегі гольф алаңы бар. Қаланың инфрақұрылымы жаңғыртудан өтіп жатыр, аяқталғаннан кейін Монтего-Бейді аймақтағы басты дестинация ретінде сақтап қалу мақсатында. Роуз-Холл иелігіне жақын үлкен аумақта салынған Монтего-Бей конгресс орталығы 2011 жылдың 7 қаңтарында Ямайка премьер-министрі Брюс Голдинг тарапынан ашылды.
Демография
Қала тұрғындарының көп бөлігі африка тегінен шыққан. Қалада сондай-ақ 19-ғасырдың ортасы мен соңында елге келісімшарт бойынша келген шығыс үндістер мен қытайлар сияқты елеулі азшылық этностары да тұрады. Қытайлықтар, әсіресе қала экономикасында, соның ішінде Монтего Бэй қаласының орталық бөлігіндегі саудада маңызды рөл атқарады, онда көптеген дүкендер мен супермаркеттер қытай иммигранттарына тиесілі. Қаланың шығыс үнді халқы да маңызды рөл атқарады, олар қалада көптеген сыйлық және әшекей бұйымдары сататын дүкендерді иеленеді, олар негізінен туристерге бағытталған. Еуропалықтардың аз бөлігі бар, олардың кейбіреулері Германиядан (қала Вестморлендтегі Неміс қаласы сияқты неміс қоныстарынан 90 минуттық жерде орналасқан) және Ұлыбританиядан (құл саудасы заманынан бері қаладағы жердің көп бөлігіне иелік етеді) келген иммигранттардың ұрпақтары. Қалада Мексика, Куба және Испания сияқты испан тілді елдерден келген көптеген иммигранттар, сондай-ақ француз, ресей және итальян азаматтары (олардың көпшілігі аймақта үйлерге немесе жағажайға жақын мүліктерге ие) тұрады. Қалада сонымен қатар туризм немесе бизнес процестерін аутсорсинг (BPO) салаларында жұмыс істейтін көптеген американдықтар мен канадалықтар да тұрады.
Дін
Қалада түрлі-түрлі христиан шіркеулері бар. Көбінесе олар протестанттар, бұл аралдың британдық отарлауының салдарынан қалған мұра. Басты діни ағымдар – Құдай шіркеуі, баптистер, англикандық, методист, рим-католик, жетінші күндік адвентистер және пентикосталдық. Растафари қозғалысы сияқты афро-христиандық синкретикалық діндердің де көп жақтастары бар. Қалада Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің де бөлімшесі бар. Қалада буддистер, индуистер және мұсылмандар да қоныстанған. Қала сонымен қатар Starbucks компаниясының Ямайкадағы операцияларының бас кеңсесіне орналасқан.
Мекемелер
Қалада Scotiabank, FCIB, Ұлттық коммерциялық банк, Ямайка Ұлттық коммерциялық банкі (JN Bank) және тағы да көптеген қаржы институттары орналасқан. Қалада KPMG және PwC сияқты көптеген аудит фирмаларының кеңселері де бар. Қалада Корнуолл аймақтық ауруханасы сияқты көптеген денсаулық сақтау мекемелері орналасқан, сондай-ақ жақында ашылған, испандық меншіктегі Hospiten жеке ауруханасы да Роуз-Холл қаласында орналасқан. Қаладағы білім беру мектепке дейінгі білімнен бастап жоғары білімге дейін қамтылған. Қалада көптеген балабақшалар мен бастауыш мектептер бар. Одан әрі, қалада көптеген бастауыш және дайындық мектептері бар. Қала орта білім беруді де ұсынады, олардың ең танымалдары – Монтего-Бей қыздар орта мектебі, Маунт Альверния орта мектебі – қыздарға арналған римдік католик орта мектебі, ол бірдей герб, ұран және Кингстондағы Immaculate Conception орта мектебімен ұқсас форма киеді, Герберт Моррисон техникалық орта мектебі және қаланың ең көне мектебі – Корнуолл колледжі, ол ұлдарға арналған мектеп. Қаладағы жоғары оқу орындарының ішінде Батыс Ямайка кампусы бар Вест-Индия университеті (UWI), Монтего-Бей кампусы бар Технологиялық университет (UTECH), Сэм Шарп мұғалімдер колледжі (SSTC) және Монтего-Бей қоғамдық колледжі (MBCC) бар. Қаланың көптеген жоғары оқу орындары аккредиттелген.
Жолдар
Солтүстік жағалау тас жолы Монтего-Бей қаласынан өтеді, қала ішінде әр бағытта 2 қатарлы, Queen's Drive көшесінде аяқталып, Alice Eldemire Drive және Barnett Street көшелерінің қиылысында қайта басталады. Солтүстік жағалау тас жолы Монтего-Бейді 2000 тас жолының солтүстік-оңтүстік бөлігімен (T3 деп аталады) байланыстырады, ол Очо-Риостағы Мамми шығанағынан басталып, Сент-Анн аймағында Мандела тас жолына және ел астанасы Кингстонға қарайтын алмасуда аяқталады. Қаладағы тағы бір маңызды жол – B15 (Монтего-Бейден Фалмутқа дейінгі) тас жолы. Қалаға Монтего-Бей көлік орталығынан автобустар, микроавтобустар және таксилер арқылы да жақсы қызмет көрсетіледі. Ямайка үкіметі қаланың жол жүруін жеңілдету және жолға жұмсалатын уақытты қысқарту мақсатында ақылы айналма жол салу жоспарланып отырғанын хабарлады. Айналма жол Вестгейттен басталып, Айроншорда аяқталады. Айналма жолдың құны шамамен 200 миллион АҚШ долларын құрауы күтілуде.
Темір жол
Қазір пайдаланылмайтын Монтего Бей темір жол станциясы Кингстоннан Монтего Бейге дейінгі басты темір жол желісіне қызмет еткен. Станция шамамен 1894 жылы ашылып, 1992 жылдың қазан айында Ямайканың темір жолдарындағы жолаушылар тасымалы күрт тоқтаған соң жабылды.
Ауа
Монтего-Бейге Ямайканың ең үлкен әуежайы – Сангстер халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді. Бұл әуежай ағылшын тілді Кариб бассейніндегі ең жұмысты әуежай болып есептеледі, 2017 жылы 4,3 миллион жолаушыға қызмет көрсеткен. Әуежай Ямайканың бұрынғы ұлттық әуе компаниясы Air Jamaica-ның хабы болған. Авиакомпанияның резервациялық қызметтері, Батыс Ямайкадағы сату және билет кеңсесі, сондай-ақ демалыс бөлімі де осы қалада орналасқан. 2011 жылы Caribbean Airlines компаниясы Air Jamaica-ны сатып алғаннан кейін кеңселер Кингстонға көшірілді. Қазіргі таңда бұл орын Island Routes компаниясының бас кеңсесі болып табылады, бұл компания бұрынғыда авиакомпаниямен байланысы бар Sandals ATL Group-қа тиесілі. Әуежайға Солтүстік Америка мен Еуропаның бірнеше әуе компаниялары қызмет көрсетеді, бұл аралды АҚШ, Ұлыбритания, Еуропа және Оңтүстік Америкамен байланыстырады. АҚШ-тың оңтүстігіндегі Майами қаласына 70 минутта жетуге болады. Шарлотта, Хьюстон, Атланта және Тампа қалаларына тікелей рейстермен үш сағаттан кем уақытта ұшуға болады. Филадельфия, Нью-Йорк, Торонто, Вашингтон және Монреаль сияқты басқа да қалаларға төрт сағаттан аз уақытта жетуге мүмкіндік бар. Бұл әуежай Кариб бассейніндегі екі әуежайдың бірі (екіншісі Гавана) және Лос-Анджелеске тікелей рейсі бар, бұл жолаушыларға Азия, Австралия және Океанияға рейстерге қосылуға мүмкіндік береді. 2003 жылдан бері әуежай кеңейтіліп, жаңартылды және Кариб бассейніндегі үздік әуежай атанды, соның ішінде Пунта-Кана және Грантли Адамс халықаралық әуежайларын басып озды.
Порт
Шығанаққа тікелей созылған, жасанды түбегейде еркін порт пен круиздік терминал орналасқан.
Тікелей дауыс және кең жолақты байланыс
Монтего-Бейдегі бекітілген дауыстық және кеңжолақты қызметтерді FLOW компаниясы ұсынады. FLOW гибридті талшықты-коаксиалды желіні пайдаланып, IPTV, VoIP & POTS және 100 Мбит/с жылдамдыққа дейін жететін кабельді кеңжолақты қызметтерді қамтамасыз етеді. FLOW сонымен қатар POTS және ADSL қызметтерін ұсыну үшін мыс желісін пайдаланады, оның жылдамдығы 12 Мбит/с дейін жетеді. Аталған мыс желісі қазіргі уақытта VDSL2 стандартына дейін жаңартылуда, бұл қолданыстағы мыс желілер арқылы 50 Мбит/с-тан жоғары жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ провайдерге Үйге талшық желісін жүргізуге көмектеседі. FLOW компаниясының Райн Парк ауданында 100 Мбит/с жылдамдықпен қызмет көрсететін талшықты-оптикалық желісі де бар. Cornwall Communications сияқты бірнеше шағын кабельдік компаниялар да бар, олар кабельдік кеңжолақты және дауыстық байланыс қызметтерін өз кабельдік желілері арқылы ұсынады; алайда, олардың абоненттерінің саны FLOW компаниясымен салыстырғанда едәуір аз.
Ұялы байланыс және кең жолақты байланыс
Монтего-Бейдегі ұялы дауыс және кеңжолақты қызметтерде FLOW және Digicel компаниялары үстемдік етеді. Екі оператор да қала және оның төңірегінде GSM, EDGE, 3G HSPA және HSPA+ байланысын қамтамасыз етеді. Қазіргі уақытта FLOW 850 МГц және 1900 МГц жиіліктерінде 21 Мбит/с жылдамдықпен HSPA+ ұсынады. FLOW Монтего-Бейде LTE деректерін де ұсынады. Компания қазіргі таңда қаланың ішінде толық LTE жабындысын қамтамасыз ететін жалғыз оператор болып табылады. Жабынды Монтего-Бейді қоршаған ауылдық аймақтарға дейін, мысалы, шығыста Лилипутқа және батыста Хопвеллге (Гановер округінде) дейін созылады. FLOW LTE желісі LTE Band 4 қолданады, ол әдетте AWS деп белгілі. Пайдаланушылар 150 Мбит/с жүктеу және 50 Мбит/с жіберу жылдамдықтарынан пайдалана алады. Қаланың кейбір аймақтарында FLOW абоненттері 225 Мбит/с жылдамдықпен LTE Advanced желісіне қол жеткізе алады, бұл Монтего-Бейді Ямайкада мұндай мүмкіндікке ие болған жалғыз қалаға айналдырады. Ямайканың ең ірі ұялы байланыс желісі Digicel де 21 Мбит/с HSPA+ ұсынады; алайда, олар DC HSDPA (әдетте DC HSPA+ деп аталады) ұсынады, бұл қосарланған 850 МГц спектріндегі құрылғыларға 42 Мбит/с жылдамдыққа дейін қол жеткізуге мүмкіндік береді. Digicel LTE желісі де Монтего-Бейде қол жетімді, себебі компания бүкіл аралды қамтитын LTE желісін ұсынуға міндеттенді, осылайша қала абоненттеріне LTE қызметін ұсынады. Желі теориялық тұрғыдан 10 МГц спектрінде 75 Мбит/с жылдамдыққа жете алады.
Танымал мәдениетте
1970 жылы қала Бобби Блумның осы аттас әнінің тақырыбы болды, ол Блум үшін АҚШ-тағы ең үздік ондыққа кірді. 1980 жылы Джон Стивенс, ал 1986 жылы Amazulu осы әнді орындады, бұл екеуі де шағын хиттерге айналды. 1973 жылғы Джеймс Бондтың «Тірі қал және өлімге жібер» фильмінің бірнеше сахналары (онда Роджер Мур алғаш рет Бонд рөлінде пайда болды) Монтего шығанағы маңында түсірілді. Монтего-Бэй литвалық әнші Витаутас Кернагистің «Santechnikas iš Ukmergės» әнінде еске алынған.
Климат
Монтего шығанағында тропикалық муссондық климат (Кёппен климаттық жіктеуіші Am) басым, онда жауынды маусым мен құрғақ маусым және жыл бойы жылы немесе ыстық температура болады. Жылдық орташа ең жоғары температура 29,8 °C (86 °F), ал орташа жылдық ең төменгі температура 23,7 °C (75 °F) құрайды. Жылдың ең ыстық кезеңі маусымнан қыркүйекке дейін. Тамыз айында орташа ең жоғары температура 31,4 °C (89 °F) болады. Шілде мен тамызда орташа ең төменгі температура 24,8 °C (77 °F) тіркеледі. Қаңтар мен ақпанда орташа ең жоғары температура 27,9 °C (82 °F) болады. Ақпан айында орташа ең төменгі температура 22,1 °C (72 °F) шамасында. Монтего шығанағында 127 жауын-шашын күні болады, сондай-ақ жауынды және құрғақ айлар да кездеседі. Құрғақ маусым қаңтардан сәуірге дейін жалғасады. Шілде айында да жауын-шашын мөлшері азаяды. Ең жауынды ай – қазан, орташа есеппен 14 жауын-шашын күніне дейін жауады. Ылғалдылық жыл бойы тұрақты түрде жоғары деңгейде сақталады. Монтего шығанағында жылына орташа есеппен 2788 сағат күн сәулесі түседі (күнде 7,6 сағат), күн сәулесі жыл бойы тең бөлінеді.