Кіріспе

Қаржы саласында опцияның уақыттық құны (TV) (сыртқы немесе құралдық құны) – рационалды инвестордың оның ағымдағы орындалу құнынан (ішкі құны) төлейтін премия, бұл мерзімі біткенге дейін құнының өсу мүмкіндігіне негізделген. Әділ нарықта американдық опция үшін бұл құн әрқашан нөлден жоғары болады, демек опцияның құны әрқашан оның ағымдағы орындалу құнынан артық болады. Опцияны «бағаны сақтандыру» ретінде қарастыруға болады (мысалы, әуе компаниясы қызылшадан туындаған отын бағасының күтпеген өсуінен сақтандыру), сондықтан TV опцияны сатушының сатып алушыдан алатын тәуекел премиясы болып табылады – күтілетін тәуекел (құбылмалылық және уақыт) неғұрлым жоғары болса, премия да соғұрлым жоғары болады. Керісінше, TV инвестордың потенциалды өсім үшін төлеуге дайын бағасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Уақыттық құн мерзімі біткенде нөлге дейін төмендейді, жалпы ереже бойынша ол өмірінің бірінші жартысында құнының 1/3-ін, ал екінші жартысында 2/3-ін жоғалтады. Опция мерзімі аяқталуға жақындаған сайын, оның бағасын өзгерту үшін негізгі активтің бағасындағы үлкен өзгеріс қажет болады.

Опция құны

Опция құны (яғни, бағасы) Black-Scholes сияқты болжамдық формула арқылы немесе Биномдық модель сияқты сандық әдіс қолдану арқылы есептеледі. Бұл баға опцияның "ақшада" аяқталуының күтілетін ықтималдығын қамтиды. Опция ақшадан тыс болған жағдайда, мерзімі соғұрлым алыс болса – яғни, пайдалануға қалған уақыт соғұрлым ұзақ болса, оның орындалу мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады, демек опция бағасы да жоғарылайды; ал опция ақшада болса, ақшаға түсу мүмкіндігі төмендейді. Алайда, опцияның құны теріс болуы мүмкін емес деген факт иесіне тиесілі. Опция құнының мерзіміне дейінгі уақытқа сезімталдығы опцияның тетасы деп аталады. Опция құны ешқашан оның ішкі құнынан (IV) төмен болмайды. Графикте көрсетілгендей, белгілі бір t уақытында толық колл опциясының құны (IV + TV) қызыл сызықпен белгіленген.