Кіріспе

Букингемширдегі ауылдық үй, Англия

Уэдсдон Маноры – Букингемширдегі Уэдсдон ауылында орналасқан ауылдық үй. Ұлттық трестқа тиесілі және Ротшильд қоры басқарады, ол Ұлттық трестке ең көп келушілерді тартатын нысандардың бірі, 2019 жылы 463 000-нан астам адам келді. I санаттағы үй 1874 және 1889 жылдар аралығында барон Фердинанд де Ротшильд (1839–1898) үшін, көбінесе нео-ренессанс стилінде, бірнеше француз сарайларының ерекшеліктерін көшіріп салынды. Ол демалыс күндерін өткізуге және өнер мен ескі заттардан жасалған жинағын көрсетуге арналған. Ротшильд отбасының үш буыны осы манор мен мүлікті басқарып келгендіктен, үйдегі заттар әлемдегі ең сирек және құнды коллекциялардың біріне айналды. 1957 жылы Джеймс де Ротшильд үйді және оның барлық иелігін Ұлттық трестқа сыйлады, соның арқасында үй мен бақтар жалпы жұртшылыққа ашылды. Ұлттық трестке қарасты мүліктердің арасында ерекшелігі – үйді сыйға берген Джеймс Ротшильдтің отбасы басқарады. 2024 жылдың ақпан айында қайтыс болған 4-ші барон Ротшильдтің төрағасы Джейкоб Ротшильд басқаратын Ротшильд қоры мүліктің қорғаушысы ретінде әрекет етеді және оған инвестиция салуды жалғастырады.

1874 1898 ж.

1874 жылы барон Фердинанд де Ротшильд әкесі Ансельмнен мұраға алған ақшаға Марлборо герцогынан Уэдсдон шаруашылық егінін сатып алды. Ротшильд бұл жерді жергілікті жерде түлкі аулау кезінде таныған болатын. Сатып алған кезде мұнда үй, саябақ немесе бақша болған жоқ. Болашақ Қожайын үйі орналасатын жер – жалаңаш төбе болды. Lodge Hill деп аталған бұл төбе сатуға шығар алдында Марлбороның мүсіркеуші герцогы ағаштарынан айырылған еді. Келесі үш жылдың ішінде төбенің шыңы тегістелді, соңында 1877 жылдың 18 тамызында негізгі тас қаланды. Алғашқы үйлік кеш 1880 жылдың мамыр айында Ротшильдтің жеті жақын досының қатысуымен фейерверк көрсетілімімен өтті. 1883 жылы басты үй дайын болған соң, Ротшильд 20 қонақты шақырды. 1898 жылы ерте қайтыс болғанға дейін, мамыр мен қыркүйек аралығында Ротшильд болашақ король Эдуард VII-ді қоса алғанда, көптеген маңызды қонақтарды қабылдады. Үйлік кештерге әдетте 14-20 қонақ шақырылатын. Қонақтар 24 үй қызметкерінің ұсынған жоғары деңгейдегі қызметіне ризашылық білдірді. 1890 жылы Виктория патшайымы ерекше түрде келіп, сапар жасауды сұрады. Ол үйдің және аумақтың әсемдігіне, сондай-ақ Ротшильдтің күннің оқиғаларын тыныш түрде ұйымдастыру қабілетіне тәнті болды. Ол шамға ұқсас жаңа орнатылған электр шамдарына таң қалды және олардың толық әсерін көру үшін бөлмені қараңғылатуды сұрады.

1898-1957 жылдар

1898 жылы барон Фердинанд қайтыс болғаннан кейін үй оның қарындасы Алиса де Ротшильдке өтті. Ол Уэдсдонды ағасының естелігі ретінде қарастырып, оны сақтап қалуға міндеттенді. Ол коллекцияны маңызды заттармен толықтырды, әсіресе француз королдік шығуы бар жиһаз бен кілемдер, Мейсен фарфоры, тоқыма және қару-жарақ қосты. 1922 жылы Алиса де Ротшильд қайтыс болғаннан кейін, мүліктері мен жинақтары оның француздық шөбересі Джеймс А. "Джимми" де Ротшильдке көшті, ол ағылшын әйелі Дороти Пинтоға үйленген еді. Джеймс Манорды өз әкесі, Париж бароны Эдмонд Джеймс де Ротшильдтің жинақтарынан алынған заттармен одан әрі байытты. 1928 жылы Джеймс пен Дороти Уэдсдонда Либералдық партияның митингін өткізді, онда Дэвид Ллойд Джордж көпшілік алдында сөз сөйледі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бес жасқа дейінгі балалар Кройдоннан эвакуацияланып, Уэдсдон сарайында тұрды – бұл үйде балалар тұрған жалғыз кез. Джеймс пен Дороти сондай-ақ Франкфурттан келген еврей ұлдарына да баспана берді.

1957-1997 жылдар

1957 жылы Джеймс де Ротшильд қайтыс болғанда, ол Уэдсдон сарайын, оның жерін және ішіндегі барлық мүлкін Ұлттық қорға мұра етіп берді, осылайша оның болашақ ұрпақтарға сақталуын қамтамасыз етті. Дороти жақын орналасқан Эйтропке көшіп кетті, ал сарай енді ешқашан тұрғын үй ретінде пайдаланылмады. 1959 жылы ол жұртшылыққа ашылды, алғашқы жылы шамамен 27 000 адам келді. Дороти Ұлттық қормен тығыз байланыс күйінде жаңа басқару комитетінің төрағасы болды және өмірінің соңына дейін Уэдсдонға үлкен қызығушылық танытты. Дороти 1989 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын және жауапкершілігін оның жүрегі туысы Джейкоб Ротшильд мұраға алды. Оның ұсынысымен 1990 жылдан 1997 жылға дейін сарай толыққанды қайта жаңартылды, сондай-ақ келушілерге арналған жаңа мүмкіндіктер құрылды, оның ішінде Уэдсдон шарап погребі де болды.

1997-2019 жылдар

2024 жылдың ақпан айында қайтыс болғанға дейін Якоб Ротшильд Уэдсдонның басқаруын жүргізетін отбасылық қайырымдылық ұйымына, Ротшильд қорына төрағалық етті. Уэдсдон Манор Ұлттық Трасттың құрамында тәуелсіз ұйым ретінде жұмыс істейді. 2004-2006 жылдар аралығында Баронның бөлмесі мен Жасыл будоар Барон Фердинандтың бастапқы орналастырылуын көрсету үшін қалпына келтірілді. 2003 жылы Джонсон тобының қатысуымен ұрлық жасалды, оның барысында коллекциядан шамамен 100 алтын тамақ салғыштары және басқа да заттар ұрланды, бұл жаңа қауіпсіздік шараларын орнатуға себеп болды. 2021 жылы осы ұрлықтан алынған бір кішкентай тәттілік салынған қорап аукционда танылып, Уэдсдонға қайтарылды. 2004 жылдан бері көрмелер бағдарламасы жүзеге асырылуда. Ерекше көрмелердің ішінде 2014 жылғы Лод мозаикасы бар. Уэдсдон 2015 жылы Генри Мурдың және 2019 жылы Элиот Ходжкиннің туындыларын көрсеткен орындардың бірі болды. Ротшильд қоры Уэдсдонның қазіргі коллекцияларын толықтыру үшін жаңа өнер туындыларын сатып алды, мысалы, 2007 жылы қосылған Жан Батист Симеон Шарденнің «Le Faiseur de Châteaux de Cartes» туындысы. Сондай-ақ, 2009 жылы Арнольфиниден өкілдік алған Ангус Фэйрхерст бастаған заманауи суретшілермен жұмыс істеу бағдарламасы болды. Ричард Лонг, Сара Лукас сияқты туындылар Манорға жақын және кең аумақта орналастырылды. 2012 жылы Christie's жетекші заманауи суретшілердің мүсіндерін көрсету үшін Манорды таңдады. 2013 және 2017 жылдар аралығында Брюс Мунро Уэдсдон Манорында тұрып өнер шығарды, ол 2013 жылы Коч Хаус галереясында «Cantus Arcticus» музыкалық және жарық туындысымен басталды. «Winter Light» (2013) – Манордың бақшасында орналасқан ерекше вигвам тәрізді құрылымдарымен Мунроның ірі көлемді туындыларының алғашқы жеке көрмесі болды; «Winter Light» 2016–2017 жылдары қайта оралды. 2014 жылы Мунро өзінің қабықша тәрізді құрылымдарын дамытып, Манорда көрсетілген «Snow Code» туындысына тілдік элементтер қосты. Мунроның 2015–2016 жылдардағы қысқы көрмесі «SOS» кезінде апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету суреттеріне жауап ретінде шатырлар дыбыспен үйлесімде жарықтандырылды. 2012 жылы Эдмунд де Ваал өзінің туындыларын және тарихи интерьерлерді Манорда көрсетіп, олардың арасында диалог құрды. 2015 жылы суретші Жоана Васкончелосқа Манордың алдына «Lafite» атты екі мүсінді орнату тапсырылды. 2016 жылы Кейт Малоун халық, бау-бақша, коллекция және мұрағаттан шабыттанған жаңа туындылар жинағын көрсетті. Малоунның Барон Фердинанд пен Элис де Ротшильдтің екі портреттік тостағаны Манордың көрмесінде сақталды.

Сәулет

Уэдсдон сарайының құрылысына дейін бұл жерде ешқандай үй болған жоқ. Фердинанд де Ротшильд Луара аңғарының ұлы Ренессанс дәуіріндегі сарайлар стилінде үй салдыруды қалаған. Фердинанд сәулетші ретінде Габриэль Ипполит Дестальерді таңдады. Дестальер осы стильде жұмыс істеу тәжірибесі мол болған, ол аталған аймақтағы көптеген сарайларды, әсіресе Муши сарайын қайта жаңартуды қадағалаған. Дестальердің көзқарасымен Уэдсдон сарайы өзінің меценаты, барон Фердинандтың ерекше құрмет тұтқан сарайларының негізінде эклектикалық стильде жасалған. Уэдсдонның мұнаралары Матентон сарайының мұнаралары үлгісінде салынған, ал солтүстік фасадындағы екі баспалдақ мұнаралары Шамбор сарайының баспалдақ мұнарасынан шабыт алған. Дегенмен, Уэдсдонның бесұстаздық сән-салтанатын сақтау мақсатымен, Чамбордағы баспалдақ мұнараларынан айырмашылығы, Уэдсдон мұнараларының терезелері шынымен жабылған. Олар сондай-ақ әлдеқайда әсем. Уэдсдонның құрылымдық дизайны толығымен өткенге бағытталған жоқ. Көзге көрінбейтін 19 ғасырдың соңындағы ең заманауи инновациялар бар еді, соның ішінде жоғары қабаттардың қабырғаларына түсетін жүктемені көтеретін болаттан жасалған каркас, нәтижесінде бұл қабаттардың орналасуы төменгі қабаттардан мүлдем өзгеше болуына мүмкіндік берді. Үйде ванна бөлмелерінде ыстық және суық су ағып тұрды, орталық жылыту жүйесі және көптеген қызметшілерді шақыруға арналған электр қоңырау жүйесі орнатылған. Құрылыс мердігері Эдвард Кондер мен ұлы болды. Сарайдың батыс жағындағы атқоралары 1884 жылы салынған. Фердинанд пен оның ат шаруашылығын басқарушысы Кондермен бірлесіп жоспарды жасады. Дестальер фасадтарды француз стилінде, 17 ғасырдың үлгісімен жобалады.

Шараптар

Шарбақтың шарап қоймалары Жүзжылдық қайта жаңарту кезінде салынды және 1994 жылы ашылды. Олар Шато Лафит Ротшильдтің жеке қоймаларының үлгісімен жасалған. Қоймаларда 15 мыңнан астам бөтелке шарап сақталады, олардың кейбіреулері 150 жылға жуық, көбінесе Шато Лафит Ротшильд және Шато Мутон Ротшильд иеліктерінен алынған. Бұл әлемдегі Ротшильд шараптарының ең ірі жеке коллекциясы. Сондай-ақ, Сальвадор Дали және Энди Уорхол сияқты суретшілер салған шарап этикеттері де бар.

Жинақтар

Шатосы аяқталғаннан кейін барон Фердинанд өзінің ағылшынның 18 ғасырға жататын Гайнсборо және Рейнольдс сияқты суретшілер салған портреттерінің мол жинағын, сондай-ақ француздық 18 ғасырлық боузерилерін, Савоннери кілемдерін, Гобелендер мен Бове гобелендерін, жиһаздарды, Севр керамикасын, кітаптарды, голланд суреттерін және Ренессанс қазыналарын орнатты. Туындылардың тамаша сапасы мен таза тарихы үшін сатып алынды, әсіресе Ескі Режимдегі француз королінің отбасына тиесілілері. Жинақтың ең бағалысы – 1774 жылы француз сағатшысы Х. Мартинет жасаған керемет музыкалық автоматты піл. 1760 жылдардағы кеме пішіндес Севр құмырасының он данасының үшеуі Уэдсдонда сақталады, оның бірінде Жеті жылдық соғысқа байланысты шайқастың сирек көрінісі бейнеленген. 1890 жылдары барон Фердинанд Жаңа Темекі Тарту Бөлмесіндегі кішкентай мұражайы үшін Ренессанс коллекциясына көбірек назар аударды. Бұл жинақ Британ мұражайына сыйланды және қазір Уэдсдон мұрасы деп аталады. Уэдсдон сарайының ішкі көрінісі 1897 жылы барон Фердинандтың жеке басылымдағы «Қызыл кітап» үшін суретке түсірілді. Отбасының келесі буындары суреттер, Лимож эмаль, қару-жарақ, майолика, қолжазбалар, гравюралар мен суреттерден тұратын көрнекті коллекцияларды қосты. Осылайша, Уэдсдонның әлемдік деңгейде танымал жинағын негізінен Ротшильдтер отбасының төрт мүшесі құрды: барон Фердинанд (1839–1898), оның әпкесі Алиса де Ротшильд (1847–1922), олардың туысы Эдмонд Джеймс де Ротшильд (1845–1934) және Джейкоб Ротшильд, 4-ші барон Ротшильд (1936–2024).

Бау-бақшалар

Барон Фердинанд демалыс күндері қонақтарын көңілді қылу үшін бақ құруды қалаған. Бақтарды жасау үшін төбенің кең аумағы абаттандырылды, соның ішінде төбенің жоғарғы бөлігі тегістелді. Бақтар мен ландшафттық паркті француз ландшафт архитектор Эли Лайне жобалаған. Толық бойында өскен ағаштардың тамырларын хлороформмен өңдеу арқылы ауыстыруға тырысылды, бұл ауыстырудан туындаған стресті азайту мақсатында жасалды. Бұл жаңа идея сәтті болмаса да, көптеген ірі ағаштар сәтті отырғызылды. Әсем гүлзарлар Оңтүстік партердің ортасында орналастырылды. Джеймс Пулхам бірнеше жасанды тас формаларын жасады, олардың ішінде Фердинандтың зообағына жататын тау ешкілері мен ламаларды ұстауға арналған орындар да болды. Бағын құруға барлығы 153 000 фунт стерлинг жұмсалды, бұл (сол кездегі орташа жалақымен және 2015 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда) 68,8 миллион фунтқа тең. Ағасы қайтыс болғаннан кейін Элис Эйтроптағы бағына көрсеткен қамқорлығын Уэдсдонға көшірді. Элис гүлдер мен өсімдіктерді жақсы білетін, құлшыныспен бақ шаруасымен айналысатын адам болды; ол көбінесе бақта серуендеп, жолдардағы арамшөптерді тазалап отыратын. 1905 жылдан 1954 жылға дейін Уэдсдонда жұмыс істеген бас бағбаны Джордж Фредерик Джонсонмен бірге Элис гүлдерін көрмелерге шығарып, жүлделер жеңіп алды. Элис үш өлшемді гүлзарды құс пішінде жасады, ол бүгінгі таңда бақта қайта жаңартылды. Джеймс басқарған кезде бақтар одан да әсерлі болмады. Оңтүстік партер 1930 жылдары шөппен жабылды. 1959 жылы Ұлттық трастқа қарасты үйдің ашылуына орай, ол қайтадан гүлдермен толтырылды. 1990 жылдардағы жаңарту жұмыстарының аясында Бет Ротшильд Фердинандтың ағаштардың, бұталардың және гүлзардың түс схемасын қайта енгізген команданы басқарды. Кілемдік гүлзарлар енді компьютерде жобаланады, бұл схемаларды жылдам орнатуға мүмкіндік береді. Үлгілер әр жылдары әртүрлі тақырыптарды көрсетеді. Бақтар тарихи парктер мен бақтар тізілімінде бірінші дәрежеде тіркелген.

Бақша ағаштары

Ағаштар аса көне болмаса да, Waddesdon ландшафтында қажетті әсерді тудыратын, жетіліп, жапырақты және қылқан жапырақты ағаштардың көптеген түрлері бар. Осы ағаштардың бір бөлігі 1870 жылдары отырғызылған, ал осы жұмыстың жауапкершілігі Уильям Барронға жүктелген. Оның міндеті – Эли Лайне берген нұсқаулар бойынша, Waddesdon жеріне ересектік сезімін беру үшін, айналасынан ағаштарды көшіріп отырғызу, соның арқасында көріністер мен назар ошақтары жасалған. Жапырақты ағаштар пішініне, гүлдеуіне және күзгі түстерінің алуандылығына қарай таңдалған. Қылқан жапырақты ағаштар мәңгі жасыл болуына, шишалары мен жидектеріне қарай іріктелген. Бүгінде қашаған, липа және үйеңкілер сияқты көптеген түрлерді, сондай-ақ қарабұрыш, кедр және секвойяларды көруге болады. Барон Фердинандтың тұсынан бастап бүгінгі күнге дейін, құрметті қонақтар ескерткіш ағаштар отырғызуға шақырылып келеді. Виктория патшайымы, Едуард VII патшасы, Георг V патшасы және Мэри патшайымы алғашқы патшалық қонақтардың қатарында болды. Чарльз III (Уэльс принці ретінде) және премьер-министрлер сэр Джон Мейджор мен Тони Блэр да ағаштар отырғызды.

Бақша мүсіндері

Барон Фердинанд бақтарға әдемілік қосу үшін көптеген тамаша мүсіндер мен фонтандарды жинады. Оның ерекше қызығушылығы – 18 ғасырдағы итальян туындылары. Үйдің солтүстік және оңтүстік жағындағы фонтандарда Плутон, Прозерпина, тритон мен нереидтердің мүсіндері бар. Бұл мүсіндерді 1720 жыл шамасында Джулиано Мозани Колорно герцогтік сарайы үшін жасаған. Муза Эратоның бюсті жақында Филиппо Пародиге жатқызылды. Авиарийге жақын жерде 18 ғасырдың басындағы француз мүсінінің көрнекті үлгісі орналасқан: Жан Раонның 1699 жылғы «Аполлон» мүсіні, Версальдегі тапсырыспен байланысты. Альберт Янц Винкенбринк стиліндегі голланд вазалары мен Ян ван Логтереннің мүсіндері де бар, соңғылары бастапқыда Астон Клинтон үйінде көрсетілген. 2001 жылы Стивен Кокстың мазартас сияқты мүсіні «Ішкі кеңістік: Terra degli Etruschi» Баронның жолының соңында орнатылды. Жақын жердегі мәрмәр тақтаға Уэдсдонды салған және күтіммен ұстаған Ротшильдтердің есімдері жазылған.

Құс үйі

Барон Фердинанд Версаль сарайы мен Шантильль шатосындағы 18 ғасырлық павильондардан, сондай-ақ Грүнебургтегі балалық шағындағы үйінен шабыттанған, шойыннан жасалған құс үйін салдырды. Ол 1889 жылы аяқталды. Фердинанд, отбасының басқа мүшелері сияқты, мысалы, 2-ші барон Ротшильд Уолтер Ротшильд, жануарларды өте жақсы көретін. Ол құс үйін экзотикалық құстармен толтырып, қонақтарына оларды тамақтандыруды ұнататын. 2003 жылы құс үйінің бояуы мен алтын жалатылуы жаңартылды және қазір ол жойылып бара жатқан түрлерге арналған, көбейту бағдарламаларына баса назар аударатын зоопарк ретінде тіркелген.

Мүліктік

Фердинандтың заманында үлкен асхана бақшасы және кең шыныжайлар болған, онда жеміс-жидектер мен гүлдер, соның ішінде Фердинандтың сүйікті орхидеялары өсірілген. Олар Джеймс Пулхам жасаған әсем тас құрылымдары бар "Сүт сулары" бағының жанында орналасқан. Күндізгі көңіл көтеру шараларының бір бөлігі ретінде Фердинандтың қонақтары Мейсен фарфорынан жасалған есімдік таққан сиырлардан сауылған сүтті дәмдеуге арналған әсем сүт фермасына апарылған. Соңғы жылдары кең аумақтағы ғимараттарға заманауи сәулетшілерге тапсырыс берілді. Windmill Hill Archive (2011) Стивен Маршалл жобалаған. Flint House (2015) Скене Кэтлинг де ла Пенья жобалаған. Ол 2015 жылы RIBA Жыл үйі сыйлығын жеңіп алды. 2012 жылы Уэдсдон сарайының Елизавета II-нің Алмаз мерейтойын құрметтеу үшін Woodland Trust тағайындаған Юбилейлік ормандық алқаптардың бірі болатыны жарияланды.

Кино және теледидар

Уэдсдон сарайында көптеген фильмдер түсірілді, оның ішінде "Бар жүре бер" фильмінің "Басыңды жоғалтпа" (1966); "Ешқашан мойын бұрма" (1983); "Идеал күйеу" (1999); "Кабхи Хуши Кабхи Гам" (2001), "Лаванда гүлдері" (2004); "Рипли жер астында" (2005); "Каралева" (2006); "Мумия: Аждаһа императорының қабірі" (2008); "Шерлок Холмс: Көлеңкелер ойыны" (2011); "Біраз шатақ" (2014); "Виктор Франкенштейн" (2015), "Біздің сатқынымыз" (2016); және "Инфильтратор" (2016) фильмдері бар. Уэдсдон сарайы сонымен қатар бірқатар телебағдарламаларға түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Олардың қатарында "Ховардс жолы" (1985), "Даунтон Абби" (2011), "Ал содан кейін ешкім қалмады" (BBC One, 2015), "Тақ" (2016) телесериалдары бар.