Кіріспе

Ротшильд банктік отбасының француз мүшесі Барон Абрахам Эдмонд Бенджамин Джеймс де Ротшильд (Hebrew: הברון אברהם אדמונד בנימין ג'יימס רוטשילד HaBaron Avraham Edmond Binyamin Ya'akov Rotshield; 19 тамыз 1845 – 2 қараша 1934) – Ротшильд банктік отбасының француз мүшесі. Ол сионизмді күшті қолдаған және қозғалыстың алғашқы жылдарындағы үлкен қаржылық көмегі Израиль мемлекетінің құрылуына ықпал етті. Израильде оны жай ғана "Барон Ротшильд", "ХаБарон" (әдеби мағынасында "Барон") немесе "Ханадив Хайедуа" (әдеби мағынасында "Асыл қайырымдастық кор") деп атайды.

Алғашқы жылдар

Ротшильд банктік династиясының француз тармағының мүшесі, ол Париждің Булонь-Билланкур қалашығында, О-де-Сен департаментінде Джеймс Майер Ротшильд пен Бетти фон Ротшильдтің ең кіші баласы болып дүниеге келді. Ол Екінші Республика мен Екінші Империя дәуірінде өсті және Франко-пруссия соғысында "Garde Mobile" әскерінің сарбазы болды. 1877 жылы ол Неаполь Ротшильд банктік отбасының мүшесі Вильгельм Карл фон Ротшильдтің қызы Адельхайд фон Ротшильдке үйленді, олардан үш бала дүниеге келді: Джеймс Арман Эдмонд, Морис Эдмонд Карл және Мириам Каролина Александрин.

Өнер, ғылым және академия

Эдмонд де Ротшильд Ротшильд сарайына мұрагерлік етті, Булонь-Биланкур қаласында және Сейн-э-Марна департаментіндегі Грец-Арменвильердегі Ротшильд д'Арменвильер сарайына ие болды. Эдмонд банктік іске белсенді қатыспады, бірақ өнер және қайырымдылыққа қызығушылық танытып, Анри Пуанкаре институты, Institut de Biologie physico-chimique, Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығының алғашқы нұсқасы, Мадридтегі Каса Веласкес және Лондондағы Француз институты сияқты ғылыми зерттеу институттарын құруға көмектесті. 1907 жылы ол Франция Ұлттық табиғи тарих мұражайының достары қоғамын құруға қаржы және қолдау көрсетті, сондай-ақ қоғамның негізін қалаушы мүшесі болды. Ол Францияның Сәнді өнер академиясының мүшесі болды және осы арқылы Египетте Шарль Симон Клермон-Ганно, Османдық Сирияда Эусташ де Лори және Палестинада Реймонд Вейлдің археологиялық қазбаларын демеушілік етті. Эдмонд де Ротшильд 40 000-нан астам гравюра, 3 000-ға жуық сурет және 500 суреттелген кітаптан тұратын маңызды суреттер мен гравюралар жинағын Лувр мұражайына сыйлады. Бұл сыйлыққа Рембрандттың жүзден астам гравюралары мен суреттері кірді. Оның өнер коллекциясының бір бөлігі ұлы Джеймс А. де Ротшильдке мұра қалдырылды және қазір Уэдсдон Манорындағы Ұлттық траст коллекциясының бөлігі болып табылады. Дегенмен, 1882 жылы Эдмонд өнер туындыларын сатып алуды азайтты және Осман Палестинасында жер сатып ала бастады. Ротшильд сонымен қатар археологиялық қазбаларды демеушілік етті, оның ішінде Юдит Марке Краузе Эт-Теллде жүргізген қазбалар да бар еді.

Сионизм

Ол сионисттік қозғалыстың жетекші қолдаушысы болды және Ришон-Ле-Циондағы алғашқы учаскені қаржыландырды. Яһудилер үшін отан құру мақсатымен, ол индустрияландыру мен экономикалық дамуды ынталандырды. 1924 жылы ол Палестина еврейлерді қоныстандыру қауымдастығын (PICA) құрды, ол 400 мыңнан астам жер сатып алып, бірнеше кәсіпорын ашты. Эдмонд де Ротшильд Израильдің шарап өнеркәсібінде де маңызды рөл атқарды. Осман Палестинасындағы әкімшілерінің бақылауымен шаруашылық колониялары мен жүзімдіктер құрылды, Ришон-Ле-Цион мен Зихрон-Яаковта екі ірі шарап зауыты ашылды. Ротшильд қоныстарды қолдауға 50 миллион доллардан астам қаржы жұмсады, инженерлердің электр энергиясы саласындағы зерттеулерін демеді және электр станциясын салуға қаржы бөлді. Ротшильд өзінің шарап зауыттарына қажетті бөтелкелерді шығару үшін шыны зауытын қаржыландырды. Ротшильд Парижде Мейр Дизенгоффпен кездесіп, «Мизага» деп аталатын жаңа зауытты іске қосып, басқаруға Дизенгоффты таңдады. Дизенгофф 1892 жылы Тантурада зауыт ашып, шамамен екі жыл бойы басқарды. «Мизага» Осман Палестинасындағы алғашқы еврейлерге тиесілі фабрика болды. Ротшильдтің жерінде яһудилер мен арабтар тату-тәтті өмір сүрді, тіпті қиын кезеңдерде де арабтар тарапынан наразылық болған жоқ. Тарихшы Альберт М. Хаймсонның сөзіне сәйкес, «Ротшильд Палестина яһудилері үшін ең маңыздысы – араб көршілерінің сенімі мен достығы екенін түсінді. Ол сатып алған жердегі араб шаруаларының мүдделері ешқашан ескерілмей қалған жоқ, бірақ ол осы жерді дамыту арқылы бұрынғыдан он есе көп халықты қамтамасыз етуге мүмкіндік берді». Эдмонд де Ротшильд әрқашан да келісімдік үкіметті қолдаған жоқ – 1931 жылы Джуда Магнеске «Біз оларды (арабтарды) қатаң қолымызбен бақылауда ұстауымыз керек» деген ұсыныс жасады, – бірақ ол 1934 жылы Ұлттар Лигасына жолдаған хатында бірлесіп басқарудың және бейбіт өмір сүрудің маңыздылығын мойындады, «Жолға шыққан яһудиге аяқ қою күресі, нәтижесінде, Жолға шыққан арабтың пайда болуына әкелмеуі керек» деп мәлімдеді.

Өлім

1934 жылы Барон де Ротшильд Булонь-Билланкурдағы Ротшильд сарайында қайтыс болды. Бір жыл өткен соң, 1935 жылғы 29 желтоқсанда оның әйелі де дүниеден өтті. Олардың мәйіті 1954 жылдың сәуір айына дейін Париждегі Пэр-Лашез зиратына жерленді, содан кейін олардың сүйектері әскери фрегатпен Израильге жеткізілді. Хайфа портында кемені сиреналардың дауысы мен 19 зеңбірекпен жасалған салют күтіп алды. Бұрынғы премьер-министр Давид Бен-Гурионның сөзімен мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті, одан кейін Эдмонд де Ротшильд пен оның әйелі Хайфаның жанындағы төбеге қайта жерленді. Бүгінде бұл жер Рамат Ханадив (Жомарттың биіктігі) деп аталатын естелік бақтар орналасқан жер. Ол Зихрон Яаков (Яковты еске алу, ағылшын тілінде Джеймс) және Биньямина ("Кішкентай Бинъямин") қалаларының жанында орналасқан, олардың екеуіне де ол қаржылық көмек көрсеткен және олар оның құрметіне аталған. Рамат Ханадивтегі ашық кеңістік және Ротшильд отбасының қайырымдылық қоры Яд Ханадив ("Жомарттың қолы" және "Жомарттың естелігі") Баронның құрметіне және Палестинадағы оның танымал қайырымдылық қызметінің құрметіне аталған. Екеуі де оның құрметіне аталған, мұнда Ханадив сөзі ағылшын тілінде "жомарт" деп аударылады, бұл отбасының кейінгі Израильдің қайырымдылық қоры Яд Ханадивте де көрінеді. 1954 жылы (Барон мен оның әйелі Израильде жерленген жыл) Эдмондтың Палестинадағы бұрынғы қайырымдылық мұрасын жалғастыру және оның колониялық бірлестігі PICA-ны дамыту үшін құрылды.

Еске алу

Барон Эдмонд өзінің еврей филантропиясы үшін "ХаНадив ХаЯдуа" (иврит тілінде "Танымал қайырымды" немесе "Атақты қайырымды") деп аталды, ал оның естелігі үшін оның ұлы Кнессет ғимаратын салуға қаражат мұра етіп қалдырды. Тель-Авивтегі Ротшильд бульвары оның құрметіне аталған, сондай-ақ ол негізін қалауға көмектескен Израильдің түрлі аймақтарында да оның есімімен аталатын жерлер бар. Ол негізін қалауға көмектескен Ришон Ле-Цион қаласындағы басты көшелердің бірі Ротшильд көшесі деп аталды, ал 1996 жылы Ротшильд сауда орталығы салынды. Булонь-Билланкурдағы Эдмонд де Ротшильд паркі де (Edmond de Rothschild Park) оның есімімен аталған.