Кіріспе

Джеймс А. Миченердің романы «Аляска» – Джеймс А. Миченердің 1988 жылғы тарихи романы. Басқа Миченердің романдары сияқты, «Аляска» да бірнеше отбасының қарым-қатынасының біртіндеп дамуы арқылы кең уақыт кезеңін қамтиды.

Сюжетке кіріспе

Аляска 868 беттен тұрады. Оқумен қатар Миченер мазмұны, алғыс айтулар тізімі және Факт пен Фикция бөлімін ұсынады. Үшінші бөлім оқырманға нақты өмірде болған оқиғалар мен автордың ойлап тапқан жайттар туралы мәлімет береді.

І тарау: Террандардың қақтығысы

Солтүстік Америка құрлығының қалыптасуына толыққанды сипаттама. Оқырман мыңжылдықтар бойы Аляска аймағының қалыптасуын бақылайды. Лос-Анджелес қаласы қазір Алясканың орталық бөлігінен екі мың төрт жүз шақырымдай оңтүстікте орналасқан. Сан-Андреас жарылысының қарсы емес жылжуы салдарынан ол баяу жылжып солтүстікке қарай жылжиды, сондықтан қала әріде Алясканың бір бөлігіне айналуға тиіс. Егер жылдамдығы жылына екі дюйм болса, бұл жиі кездеседі, онда Лос-Анджелес Анкориджге шамамен жетпіс алты миллион жылда жетеді деп күтуге болады.

II тарау: Мұз қамалы

Бұл тараудың сюжеті мастодонттар, тісті жолбарыстар және жүнді мамонттардың құрлық көпірі арқылы Аляскаға қалай өтіп келгенін баяндайды. Бірінші бөлімде жануарлар туралы жалпы мәліметтер беріледі. Ал тараудың екінші жартысында оқырман Мастодон және Матриарх есімді екі мамонттың тарихымен танысады. Сюжет Матриарх пен оның отбасының адамды алғаш рет кездестіруін көрсетеді.

III тарау: Солтүстік халық

Алғашқы эскимостар туралы, әсіресе Оогрук есімді адам мен оның отбасы туралы. Бұл тарауда кит аулау, сондай-ақ орыстардың теңіз суырықтарын терісі үшін аулауының басталуы туралы толық мәлімет берілген.

IV тарау: Барлаушылар

Бұл тарауда Алясканың алғашқы зерттелуі, Ресейдің тұрғын халықтармен алғашқы қарым-қатынастары, оның ішінде көптеген тұрғын халықтардың және теңіз суырының қатыгездікпен қырғынға ұшырауы туралы айтылады.

V тарау: Дуэль

Бұл тараудың тақырыбында айтылған жекпе-жек – жергілікті халықтың шаманизмі мен орыс отарлаушыларының христиан діні арасындағы күрес. Бір тайпаның еркектерін аң аулауға жәрдемдесу үшін алып кеткен соң, әйелдер мен нәрестелер өздерін-өздері қамтамасыз етуге тасталады. Олар бұрын тыйым салынған каяктерді жүргізуді үйреніп, тіршіліктерін қамтамасыз ету үшін кішкентай кит аулайды. Орыстар қайтып келгеннен кейін, Сидак есімді қыз "сатылып", Кодиак аралына әкелінеді, бірақ оған бір теңізші зорлық-зомбылық көрсетіп, қатыгездікпен ұрып-салады. Кодиакта ол шаманмен және оның мумиясымен ақылдасып, осы адамнан кек алу үшін христиан дініне өтіп, ол Кодиакқа оралғанда оған үйленуді шешеді, соңғы сәтте үйленуден бас тартып оны қорлай алатынына сеніп. Алайда ол үйлену тойын өткізеді және зорлық көретін әйелге айналады. Кодиактағы дін қызметкері оған ғашық болады, ал оның күйеуі үлкен толқыннан қаза тапқаннан кейін, Сидак (қайта суға шомылдырылған София) дін қызметкеріне үйленеді, ол шіркеупен қарым-қатынасын өзгертіп, үйленуге құқылы дін қызметкеріне айналады. Тараудың соңында Миченер христиан дінінің шаманизден жеңіске жеткенін, бірақ осы процесте жергілікті халықтың саны 18 000-нан 1 200-ге дейін азайғанын айтады.

VI тарау: Жоғалған әлемдер

Бұл тарауда түпкілікті халық пен орыстардың арасындағы қақтығыстар, ең әсіресе Ситка шайқасы туралы толыққанды мәлімет беріледі. Оқиғалар «Қарға жүрегі» атымен танымал жергілікті тұрғын мен Аркадий Вороновтың көзқарасынан баяндалады, ол – Ворнов әкесі мен София Кучковскаяның (бұрынғы аты – Сидак) ұлы. Аркадий Воронов Аляскаға көшіп келген орыс әйеліне үйленеді, және олар Юкон өзенімен бірге саяхат жасайды. Бұл тарауда Александр Барановтың қазасы туралы да айтылады және АҚШ-тың Алясканы сатып алуымен аяқталады.

VII тарау: Қауіп-қатердегі алыптар

Бұл тарауда екі қарсылас кеме капитаны – капитан Шранский мен Майкл А. Хилидің арасындағы қақтығыс көрсетілген. Сонымен қатар, миссионер пастор Шелдон Джексон сенатор Бенджамин Харрисонның көмегімен Алясканы штат ретінде бекіту үшін Аляскаға сапар шегеді. Ол Алясканың жергілікті тұрғындары арасында христиан дінін тарату мақсатында түрлі діни ағымдардың христиандық миссияларын құруға кіріседі.

VIII тарау: Алтын

Сегізінші тарауда Аляскадағы алтын асығудың басынан кешірген дау-дамалы туралы, құрылысқан Венн отбасы мен Джон Клопп есімді алтын іздеуші арқылы айтылады. Бұл тарауда Сопи Смит сияқты нақты тұлға және оның Франк Х. Ридпен болған соңғы жекпе-жек туралы да мәлімделеді. Чилкут жотасын қиындықпен өту туралы да толық мәлімет берілген.

IX тарау: Номның алтын жағалаулары

Ном қаласында алтын табылуымен Том Венн мен оның әкесінің жесір әйелі Мисси өздерінің үлестерін жинап, сол жерге көшіп кетеді. Том Ross and Raglan дүкенінің бір бөлімшесінің басқарушысы болып тағайындалады, бұл дүкен азық-түлік және сыртқы жабдықтар сатады. Миссидің жігіті Мэтт Мерфи Том мен Миссиге Номға велосипедпен келіп қосылады. Бұл кейіпкерлер ойдан шығарылған болса да, велосипедпен жасалған саяхат 1900 жылы Макс Р. Хиршбергтің нақты велосипедпен жасаған саяхатына негізделген, ал алтын кенін ұрлау және соттың оған қатыстылығы туралы мәселелер саясаткер Александр Маккензи мен судья Артур Х. Нойске негізделген.

Х тарау: Сальмон

Бұл тарауда Таку шығанағындағы ойдан шығарылған компанияның консервілеу зауытының құрылуы мен жұмыс істеуі суреттеледі – Аляскадағы алғашқысы. Росс пен Раглан Том Веннді консервілеу зауытын, балық аулауды және қытай жұмысшыларын басқаруға тағайындайды. Осы жолда компания жергілікті тлингит тайпасының мүшелерімен қақтығысады, олардың балық аулау құқықтарына тиісшілік етеді. Том екі қызбен араласа бастайды: бірі – Росс пен Рагланның қызы Лидия Росс, екіншісі – Томнің өте жақсы көретін жергілікті тлингит Нэнси Биджарс. Нэнси Биджарс бұл романсқа болашақ жоқ екенін біледі, себебі Том Вен оның консервілеу зауытының балық аулау құқықтары мен лососьті сақтау мәселелерін түсіне алмайды. Нэнси Биджарс әкесі, консервілеу зауытының қарсы жағында тұратын, енді ата-бабаларының жерінде балық аулауға тыйым салынған. Тарау соңында Том Лидияға, ал Нэнси – бұрын консервілеу зауытында шебер болып жұмыс істеген, кейін өз ісін бастаған қытай Аҳ Тингке үйленеді екенін білеміз.

XI тарау: Теміржол белдеуі

1919 жылы Миннесота штатының швед және фин иммигранттарымен қатар, бірнеше буыннан бері Америка Құрама Штаттарында тұратын адамдар мекендейтін шағын қалаға үкіметтік шенеунік келеді. Ол Аляскаға көшіп, Матануска аңғарында қоныстанған отбасыларды жинап, оларға жер береді. Олар кем дегенде үш жыл бойы төлем жасамайды, бірақ оның орнына шаруашылық жүргізуге уәде берулері керек. Бұл тарауда Флэтч отбасының, әсіресе балаларының өмірі жақыннан баяндалады. Лерой Флэтч өсіп, бұталық ұшқыш болады, ал Флосси – ақ және эскимос тегі бар жергілікті "араласқан" адамға ғашық болатын жануарларға құмар адам.

XII тарау: От белдеуі

Джеймс Миченер стилінде, соңғы тарау алдыңғы тараулардағы түрлі кейіпкерлердің немесе олардың ұрпақтарының арасындағы қарым-қатынаспен аяқталады. Аляска штат мәртебесіне үміттәну процесінде. Мисси штат болуды қолдайды, ал Том Венн Алясканың аумақ болып қалуын және Сиэтлдің бизнес бақылауында болуын қалады. Соңында президент Дуайт Д. Эйзенхауэр Аляска штаттық заңына қол қойып, Алясканы Одақтың 49-шы штаты етеді.

Суреттер мен карталар

Романның өзінде суреттер (тараулардың басында) және карталар (алдыңғы бет, 102–103 беттер және артқы мұқабаның ішкі жағы) кездеседі. Сонымен қатар, каллиграфия да қолданылған. Карталар авторы – Жан Пол Тремблэй. Кароль Ловенштейн кітаптың физикалық безендіруі мен каллиграфиясына жауапты.

Саяхат

Миченердің "Сапар" (1989) романы бастапқыда "Аляска" романынан шығарылған бір бөлімнен кеңейтілді.

Сыни қабылдау

Киркус Рецензиясы романға құлшыныспен қарамады, кейіпкерлерді қуыршақтар сияқты бейнеледі және кітаптың тарихи негізін қатаңдық пен мазмұны жеткіліксіз деп бағалады. Харбус кітапты оңай түсінілетін, тартымды және қолжетімді деп сипаттады. "Christian Science Monitor" басылымы оқиғалар емес, адамдардың осы тарихи романды ерекше қалыптастыратынын көрсетті.