Кіріспе

Американдық автор, балалар кітаптарының авторы Гертруда Чандлер Уорнер (16 сәуір 1890 жыл - 30 тамыз 1979 жыл) – американдық жазушы, көбінесе балаларға арналған әңгімелер жазған. Ол ең белгілісі "Басқыштар балалары" кітабының түпнұсқасын жазуымен және одан кейінгі сериядағы 18 кітабымен танымал.

Өмірбаян

Уорнер 1890 жылдың 16 сәуірінде Коннектикут штатында Эдгар Моррис Уорнер мен Джейн Элизабет Карпентер Уорнер отбасында дүниеге келді. Оның отбасында үлкен әпкесі Фрэнсис және кіші інісі Джон болды. Оның Chandler деген орта аты анасының Chandlers әулетінен тараған, бұл әулет 1686 жылы жақын жердегі Вудсток қаласына қоныстанған. Әкесі Эдгар Уорнер 1872 жылы Гарвард құқық мектебін бітіріп, Путнам қаласында заңгер болып жұмыс істеді. Уорнерлердің үйі Мейн-стриттегі теміржол станциясының қарсы бетінде орналасқан. Бес жасында Уорнер жазушы болу арманында болды. Кейін ол сол арманына жетіп, «Керме балалары» романын жаза бастады. Альберт Уитман және компаниясы оны қайта жариялады. Ол қарындаш ұстай бастағаннан кейін он центтік бос кітаптарда жазуды бастады. Энн Коммайр редакциялаған «Автор туралы бірдеңе» кітабының 9-томында Уорнер туралы мақала жарық көрді (Детройт: Гейл зерттеулері, 1976, 195–96 беттер). Оның алғашқы кітабы Флоренс Кейт Аптонның Голливог әңгімелерін еліктеп жазылған «Жануарлар бағындағы Голливог» атты туынды болды. Ол екі голланд сағаты мен Голливогтың суреттерімен безендірілген өлеңдерден тұрды. Уорнер бұл кітапты әкесіне сыйлады және әрбір Рождествода оған қолмен жасалған кітап сыйлап тұрды. Бала кезінде Уорнер оқуды өте жақсы көріп, «Алисаның ғажайыптар елінде» кітабын ең сүйіктісі санайтын. Музыкалық отбасында өскендіктен, ол музыкалық аспапты ойнауға бейім болды. Ол виолончель таңдады және әкесі оған жас кезінде виолончель жиынтығын сатып алды. Бірақ, жиі ауырып тұрғандықтан, Уорнер орта мектепті бітіре алмады. Ол мектептен кейін жеке репетитормен сабақ алып, орта білімін аяқтады. 1918 жылы, жексенбілік мектепте сабақ беріп жүргенде, Уорнер бірінші сыныпқа мұғалім болып тағайындалды, себебі Бірінші дүниежүзілік соғысқа еркек мұғалімдер шақырылып жатқан еді. Уорнер 1918 жылдан 1950 жылға дейін Путнам қаласында сынып мұғалімі болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Йель университетінің жазғы мектебінде білім беру курстарын да оқыды. Уорнер табиғатты өте жақсы көретін. Бала кезінде бабоектер мен көпежанды жинап, жабайы гүлдерді кептіріп, үйінің ауласындағы және басқа жерлердегі барлық құстарды білді және бабоектерді бақылау үшін бақша шаруасымен айналысты. Ол осы қызығушылықтарын сынып оқушыларына оқытуда және кітаптарында табиғат тақырыбын пайдалануда қолданды. Мысалы, «Керме балаларының таңғажайып аралы» кітабының екінші бөлімінде Алден балалары жинаған гүлдер, қабықшалар мен теңіз шөптерінен және байқаған құстардың пішіндерінен табиғат мұражайын жасайды. Оның бір оқушысы Уорнер мұғалім болып жұмыс істеген кезде ұйымдастырған жабайы гүлдер мен тастарды жинау сайысын еске алады. «Керме балалары» сериясынан басқа, Уорнер балаларға арналған көптеген кітаптар жазды, соның ішінде «Астық сарайдағы әлем» (1927), «Аляскаға терезелер» (1928), «Фермадағы әлем» (1931) және «Питер Пайпер, миссионерлік попугай» (1967). Әпкесі Фрэнсис Лестер Уорнермен бірге «Өмірдің ұсақ-түйек соқтығыстары» атты достар мен отбасы арасындағы мінез қақтығыстары туралы очерктер жинағын жазды. Апалар очерктерді кезекпен жазды, Фрэнсис тақ нөмірлі шығармаларды, ал Гертруда жұп нөмірлі шығармаларды жазды. Уорнер ешқашан үйленбеді. Ол 40 жылға жуық ата-анасының үйінде тұрды, содан кейін әжесінің үйіне көшіп барды. 1962 жылы ол қоңыр жалақталған үйге көшіп, зейнеткер медбикемен бірге тұрды. Өмірінің соңғы жылдарында, 89 жасында қайтыс болғанға дейін, Уорнер Америка Қызыл Кресі, Онкологиялық қоғам және басқа да қайырымдылық ұйымдарының еріктісі болды, мұқтаж жандарға көмектесті. Ол Путнам қаласындағы Гроув-стрит зиратында жерленген.

"Бөліктегі балалар" сериясы

Уорнер бірде өзінің көптеген жазбаларын аурудан немесе жазатайым оқиғалардан айыққанда жасағанын, ал "Қораптағы балалар" идеясы үйде ауырып жатқанда келгенін айтты. Ол туралы былай деді: "Мен бронхиттен ауырғандықтан мектепке бара алмадым. Бір діни ұйым үшін тапсырыс бойынша сегіз кітаптан тұратын серия жазып болған соң, енді өзім үшін ғана кітап жазуды шештім. Мен не істегім келеді? Мен жүк вагонында немесе локомотивте тұрғым келеді. Кішкентай артқы верандада кір жуып, локомотивтегі кішкентай тот басқан пеште тамақ пісірер едім". "Қораптағы балалар" кітабының бұл түпнұсқасы 1924 жылы Rand McNally and Company баспасынан жарық көрді. Онда Дороти Лейк Грегори салған 4 түрлі-түсті сурет болды. 1942 жылы Уорнер кітапты алты жүз сөздікпен және шамамен 15 000 сөзден тұратын мәтінмен қайта жазды, осылайша оны балалар мектебінде оқулық ретінде пайдалануға болады. Уорнер бірде "Қораптағы балалар" кітабындағы балалардың жетімдігіне және ересектердің бақылаусыз қалғанына сын айтылғанын мойындады; оның сыншылары мұның балалардың тәртіпсіздігіне себеп болатынын ойлады. Бірақ ол балалардың оны осы себепті жақсы көретінін айтты. Кітаптарында Уорнер "Альдендердің тәуелсіздігі мен тапқырлығын, сондай-ақ олардың Жаңа Англиялық дәстүрге адалдығын және нәрсені үнемді пайдалануын" баса көрсетуді ұнатты. Бүгінде Альберт Уитман және Компания Уорнердің алғашқы 19 әңгімесінен тұратын өте танымал сериясын жариялап келеді. Басқа авторлар да серияға үлес қосып, "Қораптағы балалар" сериясын шамамен 150 кітапқа толықтырды. 2020 жылы Гертруд Чандлер Уорнердің "Қораптағы балалар" кітабы, сериядағы алғашқы кітап, авторлық құқығынан босатылды.

Көліктегі балалар мұражайы

2004 жылдың 3 шілдесінде Коннектикут штатының Путнам қаласында Гертруда Чандлер Уорнердің «Қашқын балалар» музейі ашылды. Ол Уорнердің балалық шағындағы үйінің қарсы бетінде орналасқан және 1920 жылдарға тән Нью-Хейвен Р.Р. вагонында жайғасқан. Музей Уорнердің өмірі мен еңбектеріне арналған. Мұнда оның өмірінен және Путнамдағы мұғалімдік қызметінен қол қойылған кітаптары, фотосуреттері мен заттары бар. Соның ішінде 9 жасар Уорнердің «Голливог зоопаркта» атты алғашқы әңгімесін жазған үстелі де көрсетілген. Бұдан бөлек, Алдендер – «Қашқын балалардың» өзі жасаған тұрғын кеңістігінің үлгісі де бар.

Онлайн мәтіндер

Гуттенберг.орг сайтындағы 1924 жылғы «Көліктік балалар» кітабының толық мәтіні. Архив.орг сайтындағы 1924 жылғы «Көліктік балалар» кітабының PDF нұсқасы. Фрэнсис Уорнермен бірге жазылған «Өмірдің шағын соқтығыстары».