Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық кинорежиссер және сценарист
American film director and screenwriter
Престон Стерджес (туған Эдмунд Престон Байден; 29 тамыз 1898 – 6 тамыз 1959) – американдық драматург, сценарист және кинорежиссер. Ол режиссер ретінде табысқа жеткен алғашқы сценарист ретінде танымал. Стурджеске дейін басқа Голливуд режиссерлері (Чарли Чаплин, Д.У. Гриффит және Фрэнк Капра сияқты) өздерінің сценарийлері бойынша фильмдер түсірген; алайда, Стурджес сценарий жазушы ретінде табысқа жеткен соң, өзінің сценарийлерін режиссерлік еткен алғашқы Голливуд адамы ретінде есептеледі. Ол «Ұлы МакГинти» әңгімесінің құқығын Paramount Pictures компаниясына оны түсіру шартымен 10 долларға сатты. Энтони Лейн былай деп жазады: «Бізге бұл бұрыннан белгілі нәрсе сияқты көрінеді, амбициялы адамдардың өздерінің жобаларын жүзеге асыру жолы, бірақ 1940 жылы «Ұлы МакГинти» шыққанда, бұл шынымен жаңалық болды; титрлерде «Престон Стерджес жазған және режиссерлік еткен» деп көрсетілді, және бұл екі пассивті етістіктің экранда бірге пайда болуы сөйлейтін фильмдер тарихындағы тұңғыш рет болды. Осыдан кино өнерінің толыққанды дәстүрі қалыптасты: сауатты, өткір, қорғанышпен, ерекше жеке және көбінесе қызықты». Ол осы фильм үшін ең үздік түпнұсқа сценарийі үшін алғашқы «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Престон Стерджес: Американдық арманшылдың өрлеуі мен құлдырауы» атты деректі фильмінде ол кинорежиссер ретінде өзін танытқан алғашқы сценарист болып, болашақ кино өнері шеберлерінің буындарына жол ашты. Осылайша ол 1940-шы жылдардың ең танымал тұлғаларының біріне айналды. Бірақ оның жарқыраған жұлдызы көтерілгендей тез құлдырады. Күні бүгінге дейін, американдық комедиялық киноға иронияны енгізген бұл адам құпиялы және қайшылықты тұлға болып қала береді: қарапайым аристократ және мұңды әзілші, ол өзінің жетістіктерінің сыйақысын алды және американдық арман үшін құнын төледі.
Preston Sturges ('/s//t//ɜr//dʒ//ɪ//s/; born Edmund Preston Biden; August 29, 1898 – August 6, 1959) was an American playwright, screenwriter, and film director. He is credited as being the first screenwriter to find success as a director. Prior to Sturges, other Hollywood directors (such as Charlie Chaplin, D. W. Griffith and Frank Capra) had directed films from their own scripts; however, Sturges is often regarded as the first Hollywood figure to establish success as a screenwriter and then move into directing his own scripts. He sold the story for The Great McGinty to Paramount Pictures for $10 in exchange for directing it. Anthony Lane writes that "To us, that seems old hat, one of the paths by which the ambitious get to run their own show, but back in 1940, when The Great McGinty came out, it was very new hat indeed; the opening credits proclaimed 'Written and directed by Preston Sturges,' and it was the first time in the history of talkies that the two passive verbs had appeared together onscreen. From that conjunction sprang a whole tradition of filmmaking: literate, spiky, defensive, markedly personal, and almost always funny." For that film, Sturges won the first Oscar for Best Original Screenplay. Per the documentary Preston Sturges: The Rise and Fall of an American Dreamer, he opened the gates for generations of future filmmakers by becoming the first screenwriter to establish himself as a film director. In the process, he made himself one of the most celebrated figures of the 1940s. But his star, which had burned so brightly, fell almost as quickly as it had risen. To this day, this man who introduced irony to American screen comedy remains an enigmatic and contradictory personality: a lowbrow aristocrat and a melancholy wiseguy, he reaped the rewards and paid the price for being a brilliant American dreamer.
Ерте өмір
Стерджес Иллинойс штатының Чикаго қаласында Мэри Эстель Демпсидің (кейін Мэри Дести немесе Мэри Д'Эсте деп аталды) және саяхатшы сатушы Эдмунд С. Байденнің ұлы болып дүниеге келді. Оның анасының ата-анасы, Кэтрин Кэмпбелл Смит және Доминик д'Эсте Демпси Ирландиядан көшіп келген, ал әкесі ағылшын тегінен шыққан. Стерджес екі жасқа толғанда анасы Америкадан Парижге әншілік мансабын қуу үшін кетіп, онда Престонның әкесімен некесін жойды. Америкаға оралған соң Демпси үшінші күйеуімен, 1902 жылы Престонды асырап алған бай акция брокері Соломон Стерджеспен танысты. Өмірбаян жазушылардың айтуынша, Соломон Стерджес «Мэри мен оның богемдік көзқарастарына толыққанды қарсы болған». Бұл оның Изадора Дунканмен жақын достығын да қамтыды, себебі жас Стерджес кейде Дунканның би тобымен бірге елден елге саяхаттайтын. Мэри сонымен қатар Алистер Кроулимен романтикалық қарым-қатынаста болып, оның «Магик» атты еңбегін жазуға көмектесті. Жастық шағында Стерджес Еуропа мен АҚШ арасында еркін жүріп-қозды. Стерджес өмірінің көп бөлігін Францияда өткізгендіктен, француз тілін жақсы меңгерді және Францияны әрқашан «екінші үйі» деп есептеді. 1916 жылы ол Нью-Йорктегі акция брокерлерінің тапсырысын жеткізуші болып жұмыс істеді, бұл лауазымды Соломон Стерджес арқылы алды. Келесі жылы ол АҚШ Әскери-әуе күштеріне қатарына қосылып, Техастағы Дик лагерінде лейтенант болып бітірді, бірақ ешқандай әрекетке қатыспады. Лагерде Стерджес «Юмордың үш жүз сөзі» атты эссе жазды, ол лагерь газетінде жарияланып, оның алғашқы жарияланған туындысы болды. Лагерден оралғаннан кейін 1919 жылы Стерджес Нью-Йорктегі Desti Emporium дүкенінде басқарушы болып жұмыс істеді, бұл дүкенге оның анасының төртінші күйеуі ие болған. Ол онда сегіз жыл жұмыс істеді, содан кейін Эстель Де Вулфқа үйленді. Стерджестің 1928 жылы драматургияға бет бұруы кездейсоқ болды. Белгілі бір деңгейде танымал жас актрисамен кездесу кезінде ол Стерджеске оны зиялы және тартымды деп ойлағанын айтты, бірақ шын мәнінде оны жалықтыратын адам деп есептейді. «Мен сізбен шығуымның жалғыз себебі, мырза, ғалымтың теңіз шошқасын зерттеуі сияқты; мен жай ғана жағдайды сізбен сынап көруге және олардың қалай дамитынын көруге ұнайды». Ол бұл драмалық зерттеудің өзі жазып жатқан пьеса үшін екенін мәлімдеді. Ашуланған Стерджес оған егер ол пьеса жаза алса, ол да жаза алатынын, бірақ оның пьесасы жақсырақ болып, ұзақ тамашаланатынын айтты.
Sturges was born in Chicago, Illinois, the son of Mary Estelle Dempsey (later known as Mary Desti or Mary D'Este) and traveling salesman Edmund C. Biden. His maternal grandparents, Catherine Campbell Smyth and Dominick d'Este Dempsey, were immigrants from Ireland, and his father was of English descent. When Sturges was two years old, his mother left America to pursue a singing career in Paris, where she annulled her marriage with Preston's father. Returning to America, Dempsey met her third husband, the wealthy stockbroker Solomon Sturges, who adopted Preston in 1902. According to biographers, Solomon Sturges was "diametrically opposite to Mary and her bohemianism". This included her close friendship with Isadora Duncan, as the young Sturges would sometimes travel from country to country with Duncan's dance company. Mary also carried on a romantic affair with Aleister Crowley and collaborated with him on his magnum opus Magick. As a young man, Sturges bounced back and forth between Europe and the United States. As Sturges spent much of his youth in France, he became fluent in French and a Francophile who always considered France his "second home". In 1916, he worked as a runner for New York stock brokers, a position he obtained through Solomon Sturges. The next year, he enlisted in the United States Army Air Service, and graduated as a lieutenant from Camp Dick in Texas without seeing action. While at camp, Sturges wrote an essay, "Three Hundred Words of Humor", which was printed in the camp newspaper, becoming his first published work. Returning from camp, in 1919 Sturges picked up a managing position at the Desti Emporium in New York, a store owned by his mother's fourth husband. He spent eight years there, until he married Estelle De Wolfe. Sturges's 1928 turn to playwriting was accidental. While on a date with a young actress of certain renown, she informed Sturges that while she had pretended to find him witty and charming, she actually considered him a bore. "The only reason I'm going out with you, sir, is for the same reason that a scientist embraces a guinea pig; I just like to try my situations out on you to see how they turn out." She claimed that the dramatic research was for a play she was writing. Outraged, Sturges told her that if she could write a play, he could write a play, but that his would be better and run longer.
Бродвейден Голливудқа дейін
1928 жылы Стюрджес Бродвейде Пол Осборнның қысқа ғұмырлы пьесасы "Ыстық ошақ" қойылымында өнер көрсетті, ал Стюрджестің "Гвинея шошқасы" Массачусетс штатында дебют жасады. Пьеса сәтті аяқталды және Стюрджес оны келесі жылы Бродвейге көшірді, бұл оның мансабындағы маңызды кезең болды. Сол жылы Стюрджестің екінші пьесасы, "Қатаң түрде арсыздық" хиті де жарық көрді. Тек алты күнде жазылған бұл пьеса он алты ай бойы сахнада тұрды және Стюрджеске 300 000 доллардан астам табыс әкелді. Ол Голливудтың қызығушылығын оятып, жыл соңына қарай Стюрджес Paramount компаниясы үшін сценарий жазды. 1930 жылдан 1932 жылға дейін Стюрджестің тағы үш сахналық пьесасы қойылды, олардың бірі мюзикл болды, бірақ ешқайсысы үлкен жетістікке жете алмады. Жыл соңында ол Universal, MGM және Columbia студиялары үшін жалдамалы сценарист ретінде қысқа мерзімді келісімшарттар бойынша Голливудта жұмыс істеді. Ол сондай-ақ өзінің "Күш пен даңқ" (1933) фильмінің түпнұсқа сценарийін Fox компаниясына сатты, онда ол Спенсер Трейсидің рөліне арналған фильм ретінде түсірілді. Фильм флэшбэктер мен флэшфорвардтар арқылы өзіне бейімділген қаржыгердің тарихын айтып берді және "Азамат Кейн" (1941) фильмінің алғы күші ретінде қарастырылды. Fox продюсері Джесси Ласки әдетте Стюрджестің сценарийін басқа жазушыларға қайта жазу үшін жіберуге дайын болған, бірақ: "Бұл мен көрген ең тамаша сценарий. Автордан сценарийді қабылдап, бір өзгеріс те енгізе алмау – көзге көрінетін нәрсе емес!" Стюрджестің жетістігі Билли Уайлдер және Джон Хьюстон сияқты жазушы-режиссерлерге ұқсас келісімдерге жол ашты. Стюрджес: "Мақсатымды жетеуіме сегіз жыл кетті. Бірақ енді, егер мен идеяларымды таусып қалмасам – және таусып қалмаймын – біз көңіл көтереміз. Тамаша фильмдер жасауға болады, және Құдай қаласа, мен солардың кейбіреуін жасаймын" деді. Ол сондай-ақ сол жылы екі сценарий бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды, 1944 жылғы "Жеңімпаз батырға сәлем" және "Морганның ағынының кереметі" фильмдері үшін, бұл жетістік Фрэнк Батлер, Фрэнсис Форд Коппола және Оливер Стоунмен теңестірілді. (Екінші "Оскарда", басқа номинация процесінде, он бір сценарий қарастырылды, оның ішінде екеуі Бесс Мередит, екеуі Том Барри, екеуі Ханнс Крейли және төртеуі Эллиотт Дж. Клоусон жазған.) Ол кезде Голливудта болған Ф. Скотт Фицджеральд: "Олар белгілі бір жазушыға өз фильмін түсіруге рұқсат берді, ол оны осылай сәтті жасады, бұл жағдайға қатысты басқаша пікірлер тууы мүмкін" деп жазды. Стюрджес осы актерлермен жұмыс істеу арқылы Эндрю Саррис кейіннен "агрессивті жекеліктің өзін-өзі көрсететін камеялары" деп атаған тізбек құрды. Роберт Дадли, Байрон Фолгер, Роберт Грейг, Гарри Хейден, Эстер Ховард, Артур Хойт, Дж. Фаррелл Макдональд, Джордж Мелфорд, Торбен Мейер, Чарльз Р. Мур, Фрэнк Моран, Джек Нортон, Джейн Бэкингем, Франклин Пэнгборн, Эмори Парнелл, Виктор Потл, Дьюи Робинсон, Гарри Розенталь, Джулиус Таннен, Макс Вагнер және Роберт Уорвик. Стюрджес Сиг Арно, Луис Альберни, Эрик Блор, Портер Холл және Реймонд Уолберн сияқты басқа актерлерді де, тіпті Джоэл МакКреа және Руди Валли сияқты жұлдыздарды да пайдаланды, олар екеуі де Стюрджеспен үш фильмде ойнады, ал Эдди Браккен екеуінде. Стюрджес пен Paramount арасындағы ұзаққа созылған жанжалдар оның келісімшарты аяқталар кезде шиеленісті күйге жетті. Ол 1942 жылы "Ұлы сәт" және "Морганның ағынының кереметі" фильмдерін, ал 1943 жылы "Жеңімпаз батырға сәлем" фильмін түсірді, бірақ Paramount фильмдердің көптігінен қиналды. Шындығында, студияның аяқталған фильмдерінің кейбіреулері таратуға қажетті фильмдерге мұқтаж United Artists компаниясына сатылды. Студия Стюрджестің үш фильмін сақтап қалды, өйткені ол сол кезде олардың жұлдызды режиссері болған, бірақ оларды бірден шығармады. Ішкі деңгейде студия басшылары, сондай-ақ Брин кеңсесінің цензурасы да оларға қатысты үлкен күмән білдірді. Стюрджес "Морганның ағынының кереметі" фильмін тек шағын өзгерістермен ғана шығаруға қол жеткізді, бірақ "Ұлы сәт" және "Жеңімпаз батырға сәлем" фильмдері оның бақылауынан шығып, ДеСилвамен бірге қайта өңделді. Жаңадан жасалған "Жеңімпаз батырға сәлем" фильмінің алдын ала көрсетілімі сәтсіз аяқталған кезде, Paramount компаниясы Стюрджеске - ол кезде студиядан кеткен - фильмді қайтадан түсіруіне рұқсат берді. Стюрджес фильмді қайта жазып, жаңа көріністер түсіріп, бастапқы көрінісіне қайта өңдеп, ақысыз түсірді. Алайда ол "Ұлы сәтті" дәл осылай құтқара алмады. Анестезия үшін эфирді пайдаланған стоматолог туралы тарихи биография Стюрджестің осы кезеңдегі жалғыз сәтсіздігі болды. Ең бастысы, бұл Стюрджес толық қалпына келмеген құлдыраудың басталуын білдірді.
In 1928, Sturges performed on Broadway in Hotbed, a short lived play by Paul Osborn, and Sturges's The Guinea Pig opened in Massachusetts. The play was a success and Sturges moved it to Broadway the following year, a turning point in his career. That same year also saw the opening of Sturges's second play, the hit Strictly Dishonorable. Written in just six days, the play ran for sixteen months and earned Sturges over $300,000. It attracted interest from Hollywood, and Sturges was writing for Paramount by the end of the year. Three other Sturges stage plays were produced from 1930 to 1932, one of them a musical, but none were hits. By the end of the year, he was working more in Hollywood as a writer for hire, operating on short contracts, for Universal, MGM, and Columbia studios. He also sold his original screenplay for The Power and the Glory (1933) to Fox, where it was filmed as a vehicle for Spencer Tracy. The film told the story of a self involved financier via a series of flashbacks and flash forwards, and has been seen as a precursor to Citizen Kane (1941). Fox producer Jesse Lasky had been prepared to customarily pass Sturges's screenplay along to other writers for rewriting, but said, "It was the most perfect script I'd ever seen Imagine a producer accepting a script from an author and not being able to make one change." Sturges's success quickly paved the way for similar deals for such writer–directors as Billy Wilder and John Huston. Sturges said, "It's taken me eight years to reach what I wanted. But now, if I don't run out of ideas – and I won't – we'll have some fun. There are some wonderful pictures to be made, and God willing, I will make some of them." He also received two screenwriting Academy Award nominations in the same year, for 1944's Hail the Conquering Hero and The Miracle of Morgan's Creek, a feat since matched by Frank Butler, Francis Ford Coppola, and Oliver Stone. (In the second Academy Awards, under a different nomination process, eleven screenplays were considered, including two by Bess Meredyth, two by Tom Barry, two by Hanns Kräly and four by Elliott J. Clawson.) F. Scott Fitzgerald, then in Hollywood, wrote that "They let a certain writer here direct his own picture here, and he's made such a go of it that there may be a different feeling about that soon." The way Sturges wrote and directed these actors created a succession of what Andrew Sarris later called "self expressive cameos of aggressive individualism." Robert Dudley, Byron Foulger, Robert Greig, Harry Hayden, Esther Howard, Arthur Hoyt, J. Farrell MacDonald, George Melford, Torben Meyer, Charles R. Moore, Frank Moran, Jack Norton, Jane Buckingham, Franklin Pangborn, Emory Parnell, Victor Potel, Dewey Robinson, Harry Rosenthal, Julius Tannen, Max Wagner and Robert Warwick. Sturges re used other actors, such as Sig Arno, Luis Alberni, Eric Blore, Porter Hall and Raymond Walburn, and even stars such as Joel McCrea and Rudy Vallee, who both made three films with Sturges, and Eddie Bracken, who did two. The prolonged clashes between Sturges and Paramount came to a head as the end of his contract approached. He had filmed The Great Moment and The Miracle of Morgan's Creek in 1942 and Hail the Conquering Hero in 1943, but Paramount was suffering from a surfeit of films. Indeed, some of the studio's finished movies were sold off to United Artists, which needed films to distribute. The studio held onto Sturges's three films, since he was their star filmmaker at the time, but did not immediately release them. Internally, studio heads expressed serious reservations about them, as did the censors at the Breen Office. Sturges managed to get The Miracle of Morgan's Creek released with only minor changes, but The Great Moment and Hail the Conquering Hero were taken out of his control and tinkered with by DeSylva. When the revamped Hail the Conquering Hero had a disastrous preview, Paramount allowed Sturges – who by that time had left the studio – to come back and fix the film. Sturges did some rewriting, shot some new scenes, and re edited the film back to his original vision, all without pay. He was unable to similarly rescue The Great Moment, however. The historical biography about the dentist who discovered the use of ether for anesthesia ended up being Sturges's only flop during this period. More significantly, it marked the onset of a downturn from which Sturges did not fully recover.
Өлім
Стерджес өзінің өмірбаянын (иронияға орай, ол «Менің өліміме әкелетін оқиғалар» деп атауға ниеттенген) жазып жатқанда, Алгонкин қонақ үйінде жүрек талмасынан қайтыс болды және Нью-Йорктің Хартсдейл қаласындағы Фернклиф зиратында жерленді. Оның «Престон Стерджес: Өзінің сөздерімен өмірі» атты кітабы 1990 жылы жарық көрді. 1975 жылы ол Screen Writers Guild сыйлығының Лауреаты атағын қаза болғаннан кейін алғаш рет иеленді. Оған Голливудтың Даңқ аллеясында, 1601 Вайн-стрит мекенжайында жұлдыз орнатылған.
Sturges died of a heart attack at the Algonquin Hotel while writing his autobiography (which, ironically, he had intended to title The Events Leading Up to My Death), and was interred in the Ferncliff Cemetery in Hartsdale, New York. His book, Preston Sturges by Preston Sturges: His Life in His Words, was published in 1990. In 1975, he became the first writer to be given the Screen Writers Guild's Laurel Award posthumously. He has a star dedicated to him on the Hollywood Walk of Fame, at 1601 Vine Street.
Бейімделулер
Стерджстің үш фильмі – «Шілдедегі Рождество», «Ұлы МакГинти» және «Түнді еске алу» NBC-дің «Lux Video театры» үшін қайта қойылды. 1956 жылғы Джордж Гобельдің «Құстар мен аралар» фильмі «Ханшайым Ева» фильмінің қайта түсірілімі болды. Пол Джонс екі фильмнің де продюсері болды. 1958 жылғы Джерри Льюис фильмі «Rock A Bye Baby» Стерджстің «Морган арығының кереметі» фильміне шабыттанды. 1984 жылғы Дэдли Мурдың «Адалдықсыз сенімсіздік» фильмі Стерджстің 1948 жылғы түпнұсқасының қайта түсірілімі еді.
Three of Sturges's films, Christmas in July, The Great McGinty and Remember the Night, were restaged for NBC's Lux Video Theater. The 1956 George Gobel movie The Birds and the Bees was a remake of The Lady Eve. Paul Jones produced both movies. The 1958 Jerry Lewis vehicle Rock A Bye Baby was loosely based on Sturges's The Miracle of Morgan's Creek. The 1984 Dudley Moore feature Unfaithfully Yours was a remake of Sturges's 1948 original.