Кіріспе

Halesowen (//h//eɪ//l//z/'/oʊ//.//ᵻ//n/ haylzOHin) – Англияның Вест-Мидлендс графтығындағы Дадли метрополитен аймағындағы базарлық қала. Тарихи тұрғыдан Шропширдің анклавы және 1844 жылдан бастап Ворчестерширге қарасты, қала Бирмингем қаласының орталығынан шамамен 11 километр (7 миль), ал Дадли қаласының орталығынан 10 километр (6 миль) қашықтықта жатыр. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 58 135 адамды құрады. Halesowen, Halesowen және Rowley Regis парламенттік округіне кіреді.

География және әкімшілік

Хелесуэн – Шропшир графтығының бөлінген бөлігі болған, бірақ 1844 жылы «Графтықтар (бөлінген бөліктер) заңы» арқылы Вустерширге қосылған. 1974 жылғы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастырудан кейін ол Батыс Мидлендс метрополиялық графтығы мен агломерациясының бір бөлігіне айналды, Дадли метрополиялық округіне қосылды, сол кезде көршілес Стоурбридж де осы округке қосылды, ол да сол уақытқа дейін Вустерширде болған. Хелесуэн шығысында Бирмингемнің Квинтон және Бартли Грин елді мекендерімен шектеседі. Оңтүстікке қарай Ромсли және Вустершир, солтүстікке қарай Крэдли Хит, ал батысқа қарай Стоурбридж орналасқан. Көбінесе қалалық немесе қала маңындағы сипатымен, Хелесуэн жасыл белдеуге шектес және ауылдық жерге, мысалы, Клент Хиллз тауларына оңай қол жеткізеді. Ол кең тармақты жол желісімен байланысқан, соның ішінде M5 тас жолының 3-шы торабы бар, бұл Бирмингемге, Блэк Каунти аймақтарына немесе бүкіл елге оңай саяхаттауға мүмкіндік береді. Бирмингем қаласының орталығына көлікпен шамамен 30 минутта жетуге болады, сондай-ақ National Express West Midlands компаниясының 9 немесе X10 автобустарымен де жетуге болады. Хелесуэннің орталығында Норман шіркеуі, футбол алаңы (онда лигадан тыс Хелесуэн Таун командасы ойнайды) және 1939 жылы құрылған Хелесуэн колледжі орналасқан. Хелесуэндегі тұрғын үй қорының көп бөлігі жеке меншікте және Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінгі 30 жылда салынған, бірақ қаланың кейбір бөліктері әлі де Виктория және Эдвард дәуіріндегі қабатты үйлерден тұрады. Қала орталығы 1960-1970 жылдары дерлік толығымен қайта жаңартылған.

Климат

Британ аралдарының қалған бөлігі мен Батыс Мидлендс сияқты, Хельсовен де теңіздік климатқа ие, жаздары салқын, қыстары жұмсақ болады. Ауа райы станциясы 1981–2010 жылдар аралығындағы жергілікті климаттық деректерді ұсынады. Хельсовендегі температураның ең жоғарғы көрсеткіші 1981 жылғы 13 желтоқсанда 14,5 °C (6 °F) болса, 2022 жылғы 19 шілдеде 38,1 °C (101 °F) дейін көтерілген. Ең суық күндік ең жоғарғы температура 1987 жылғы 12 қаңтарда 6,0 °C (21 °F) болды, ал ең ыстық күндік ең төменгі температура 2009 жылғы 2 шілдеде 21,5 °C (71 °F) тіркелді. Метеорологиялық айнымалылар туралы жазбалар 1956 жылдың қаңтарынан бері сақталып келеді, осы кезеңде ең жауынды күн 2016 жылғы 16 маусымда болды. Сонымен қатар, 2016 жылғы маусым – ең жауынды ай, ал 2014 жыл – ең жауынды жыл болып тіркелді. 2011 жыл – ең құрғақ жыл. Бір күніне түскен ең көп қар 1981 жылғы 25 ақпанда тіркелді, ал ең қарлы жыл – 1979 жыл, ең аз қарлы жылдар – 2002 және 2019 жылдар.

Тарих

Хейлсовен 1086 жылғы «Домсдей кітабында» Бирмингемнен үлкен деп тіркелген. Манера және қала Хала (англосаксон сөзі «халх» – бұрыш немесе шалғай аңғар дегенді білдіреді) деп белгілі болды, кейіннен оны король Генрих II Уэльс принці Даффид ап Оуэйнге сыйлап, Халас Оуэн деп атады. Кейіннен басқа қалаларды қосып, тәуелсіз приходтарға айналған Хейлсовен приходы Шропшир графтығының эксклавы болды, бірақ қалаға өсіп, 1844 жылғы Графтықтар (Ажыратылған бөліктер) заңы бойынша Вустерширдің қарауына берілді. Шекарасына ежелгі Бретл ауылы да кірді. 1220 жылдары Хейлсовенде базар мен жәрмеңке болды, ал 1270 жылы оған иелері, Хейлсовеннің Премонстраттық аббаттығы еркіндік жарғысын берді. 1300 жылға қарай халықтың саны шамамен 600-ге жеткен. 1272 жылдан сақталған Хейлсовеннің сот тізімдері 14 ғасырда Хейлсовенге көшіп келгендердің көпшілігі әйелдер болғанын көрсетеді – 75%. Оларды шығарып жіберуге көп күш жұмсалмады, және олардың көптегені аймақта шағын саудагерлерге айналды. Ауыл ортағасырлық тарихшыларға осы кезеңде болған қақтығыстармен әйгілі. 1279 жылы аббат өзінің шаруаларына еңбек міндеттемесін арттыруға тырысқанда (1244 жылы бекітілген), шаруалар өздерінің ісін корольдік сотта қорғауға тырысты, бұл еркін емес шаруаларға тыйым салынған құқық еді. Сондықтан аббат оларға 10 фунт стерлинг айыппұл салды, бұл сол кезде үлкен сома болды, және Роджер Кетл бастаған қарсылық күшейді. 1282 жылы Кетл мен Элис Эдрих (басқа бір көрнекті бүлікшінің жүкті әйелі) аббаттық жалдаған қарақшылармен өлтірілді. 18 ғасырда Хейлсовен өнеркәсіптік революцияның нәтижесінде қарқынды дамыды. Қаланың негізгі саудасы – шеге жасау болды, ал көптеген диірмендер кесу және темір өндіру үшін пайдаланылды. Аймақта кем дегенде Эдуард I билік құрған кезеңнен бері көмір қазылып келген. Хейлсовен 19 ғасырда кедейлер заңдары одағының орталығы болды, кейіннен ол ауылдық санитарлық округке, ал 1894 жылы Хейлсовен ауылдық округіне айналды. Олдбери 1829 жылғы заң бойынша Хейлсовен аумағына қосылды. 20 ғасырдың басында аймақтың қалалануы артуымен 1925 жылы ол Хейлсовен қалалық округіне айналды және 1936 жылы муниципалды округ мәртебесін алды. 1974 жылы 1972 жылғы Жергілікті басқару заңына сәйкес Хейлсовен жаңа Дадли метрополитендік округіне қосылды, ол Батыс Мидлендс метрополитендік графтығының құрамына кірді. Хейлсовен бір кезде теміржол желісімен қамтылған – шын мәнінде екі желі станциядағы соңғы қосылыста кездесетін. Біріншісі – Ұлы Батыс теміржолының Олд Хиллден Хейлсовенге дейінгі тармағы, 1878 жылы ашылды, содан кейін 1883 жылы Ұлы Батыс және Мидленд теміржолының бірлескен меншігіндегі бөлім (негізінен соңғысы жұмыс істесе де) қаланы Мидленд теміржолының Нортфилдпен байланыстырды, аралық станциялары Рубери, Ханнингтон және Лонгбридждегі жұмысшылардың аялдамасы (автомобиль заводтарына қызмет етеді, қазіргі Лонгбридж станциясымен шатастырмаңыз). Көбінесе ауылдық сипатқа ие болғандықтан, желі көп трафик тартпады және 1919 жылы Хейлсовен мен Нортфилд арасындағы, ал 1927 жылы Олд Хилл мен Хейлсовен арасындағы тұрақты жолаушылар қызметі тоқтатылды, бірақ жұмысшылар пойыздары 1960 жылға дейін Лонгбриджге қызмет көрсетуді жалғастырды. Желі қазірде алынып тасталған, бірақ станцияның белгісі болмаса да, қалаға жақын жерде бұрынғы теміржол төсегін көруге болады. Тауарлар қоймасы соңғы кезге дейін өнеркәсіптік бірлік ретінде пайдаланылды, бірақ қазірде бұзылған. 1960 жылдары қала орталығы кең ауқымды қайта құрылымдаудан өтті, нәтижесінде ескі ғимараттардың көпшілігі бұзылды. Бас көше жаяу жүргіншілерге арналған және «The Precinct» деп аталатын сауда аймағы салынды, онда көптеген жаңа сауда орындары мен жаңа қоғамдық кітапхана орналасқан. Орталық 1980 жылдардың соңында қайта жаңартылды және жабық күйде болды, содан кейін осы уақытта «Корнбоу орталығы» деп аталды. 1985 және 1990 жылдар аралығында қала орталығындағы сауда төмендеді, өйткені Брайерли Хиллдегі 8 км қашықтықта орналасқан Мерри Хилл сауда орталығы дамыды, бірақ Стоурбридждегідей және әсіресе Дадлидегідей қатты төмендемеді. Бір ғана жоғары деңгейдегі зардап шеккен J Sainsbury супермаркеті болды, ол 1992 жылы жабылды, өйткені үш жыл бұрын ашылған және Дадлидегі дүкеннің орнына келген Мерри Хиллдегі дүкеннің танымалдылығына байланысты. Қала орталығының одан әрі жаңартылуы 2007 және 2008 жылдары болды, Корнбоу орталығының бір бөлігі (май құю станциясы және бірнеше кішігірім сауда орындары) 2008 жылдың 24 қарашасында ашылған жаңа Asda супермаркетіне орын беру үшін бұзылды. Автобус бекеті де қайта салынды. Бұл 18 айлық 30 миллион фунт стерлингтік жоба 2008 жылдың желтоқсанында аяқталды және қала Кішігірім сауда мүліктік ұйымынан жұмысы үшін мақтау алды.

Көрнекті орындар

Хелесуэннің шығыс бөлігінде Англиядағы алғашқы табиғи ландшафттық бақтардың бірі саналатын Лисуес паркі орналасқан. 18 ғасырдың ақыны Уильям Шенстон бұл бақты жобалап, 1743 жылы жұмысты бастап, 1763 жылы қайтыс болғанға дейін жалғастырды. Ол ата-анасының қайтысынан кейін мұраға алған егістік жерді өзгертіп, жаңаша безендірді. Бүгінде бұл саябақ ұлттық маңызы бар екендігі үшін бірінші санатқа жатады. Жергілікті театр мен Ветхерспун пабы Уильям Шенстонның құрметіне аталған, сондай-ақ аймақтағы кем дегенде екі көше де оның есімімен аталады. Сент-Джон Баптист шіркеуі Роджер де Монтгомеримен негізделген және ол бұрынғы ағылшын-саксон шіркеуі орнында салынған. Бірнеше рет кеңейтілген, соның ішінде 1883 жылы Джон Олдрид Скотт салған сыртқы оңтүстік бөлігі, бірақ бастапқы нормандық құрылыстың іздері әлі де көрініп тұр. Шіркеу ауласында ортағасырлық крест орналасқан, ол 1908 жылы бораннан құлағанға дейін Ұлы Корнбоуда тұрған. Жақын жерде 1215 жылы Винчестер епископы Питер де Рош құрған Хелесуэн аббаттығының қираған қалдықтары бар. Монастырлардың таратылуы кезінде 1538 жылы аббат жеке меншікке өтті. Аббат Бирмингем археологиясымен археологиялық зерттеуден өтті және қазір English Heritage иелігінде және басқаруында. Қала орталығы 1960 жылдары жаңа кітапхананы, сондай-ақ көптеген супермаркеттер мен дүкендерді қамтитын заманауи сауда аймағын құру үшін қайта салынды. Бұл аймақ 1980 жылдардың соңында жабық сауда орталығына айналдырылды. 2007-2008 жылдары Хелесуэн қала орталығының бір бөлігі 30 миллион фунт стерлинг инвестициясымен қайта жаңартылды, нәтижесінде Корнбоу орталығында жаңа Asda супермаркеті, көп қабатты тұрақ, қайта салынған автобус станциясы және жолдардың жақсартылуы салынды.

Экономика

Halesowen-нің негізгі өнеркәсібі дәстүрлі түрде шеге жасау болды, бұл өнеркәсіп көптеген шеге жасаушылардың үй аулаларында жеке-жеке, шағын көлемде жүзеге асырылды. Halesowen сондай-ақ, Black Country аймағының көп бөлігі сияқты, көптеген жер үсті және жер асты көмір шахталарына ие болды. Соңғы жылдары автожол желісінің торабының келуі Halesowen-ге бірнеше ірі ұйымдарды тартуға мүмкіндік берді. Sandvik-тің Ұлыбританиядағы бас кеңсесі, сондай-ақ Somers Forge, mFortune, SomersTotalKare және Mucklow Group осы қалада орналасқан. Communicourt қылмыстық және отбасылық соттарға тіркелмеген делдалдарды (аралық қызметтерді) ұсынуда көш бастап тұр және оның бас кеңсесі Halesowen-де орналасқан.

Көлік

Қаладағы көліктерді Батыс Мидлендс көліктері, аймақтың көлік органы бақылайды. Жоғарыда айтылғандай, Хэйлсовенде теміржол станциясы жоқ. Дегенмен, қалаға жетілдірілген автобус желісі қызмет көрсетеді және ол Бірмингемнен Стоурбриджге дейінгі Хэгли Роуд автобус дәлізінде (9-бағыт), Мерри Хилл сауда орталығына (002, 13, 17H, 142/142A және X10 бағыттары) және Дадлиге (14 және 19-бағыттар) қатынайды. 4H бағыты Хейли Гринден Валсоллға Блэкхит және Вест-Бромвич арқылы өтеді. Хэйлсовен автобус станциясы Куинсуэйде, Asda супермаркеті мен Job Centre Plus жанында орналасқан. Қызметтердің көп бөлігін National Express West Midlands және Diamond Bus компаниялары жүзеге асырады. Хэйлсовен Ұлыбританиядағы теміржол станциясы жоқ ең ірі қалалардың бірі саналады. Ең жақын теміржол станциялары – Роули Регис, Стоурбридж қиылысы, Крэдли Хит және Олд Хилл.

Білім

Қазіргі уақытта Хейлсоуэн ауданында 15 бастауыш мектеп, 3 орта мектеп және жоғары білім беру колледжі орналасқан. Хейлсоуэн қаласында орналасқан Ньюфилд Парк бастауыш мектебі, 1960 жылдары Хейн ауданының кеңеюіне байланысты жергілікті тұрғындарға қызмет ету үшін салынған. 1972 жылы, әлі өз алдына қала болып табылатын кезде, Хейлсоуэн кеңесі дәстүрлі балабақша және кіші мектептерді таратып, оларды 5-9 жас аралығындағы бірінші мектептермен және 9-13 жас аралығындағы орта мектептермен алмастырды. Бірақ бұл жүйе 1982 жылы жойылды және 5-7 жас аралығындағы балабақшалар мен 7-11 жас аралығындағы кіші мектептерге қайта оралды. Бұл үш буынды білім беру жүйесін тоқтатып, дәстүрлі жас шағына оралудың алғашқы мысалдарының бірі болды, алайда, бұл жүйені қабылдаған көптеген аймақтар кейіннен дәстүрлі жас шағына оралды. Дадли қалалық округінің қалған бөлігінде Сторбридж және Кингсвинфордтан басқа (олар дәстүрлі 5-7 жастағы балабақшалар мен 7-11 жастағы кіші мектептерді сақтап қалды) 5-8 жастағы бірінші және 8-12 жастағы орта мектептер болды, содан кейін 1990 жылы Хейлсоуэннің үлгісімен дәстүрлі жас диапазондарына оралды.

Жоғалған мектептер

Ричмонд ұлдар мектебі мен Уолтон қыздар мектебі 1983 жылдың қыркүйегінде бірігіп, Виндзор орта мектебін құрды. Бұл 11-16 жас аралығындағы оқушыларды қабылдайтын, кеңейтілген Ричмонд ғимаратында орналасқан аралас білім беретін мектеп болды. Ал Уолтон ғимараты 18 жыл өткен соң тұрғын үйлер салу үшін сатылғанға дейін Хейлсовен колледжіне қосылды.

Спорт және демалыс

Хелесовенде "Олд Хелесоний" деп аталатын регби клубы және сондай аталған хоккей клубы бар. Halesowen Town F. C. қаланың лигадан тыс футбол клубы және өз алаңындағы ойындарын Олд-Хон-Лейндегі "Гроув" стадионында өткізеді. Бірінші команда 2021/2022 маусымында Оңтүстік лигасының Бірінші дивизионының Орталық тобынан Солтүстік премьер лигасының Бірінші дивизионының Мидлендс тобына көшті. Halesowen крикет клубы A456 Manor Way тас жолынан жақын орналасқан Сет Сомерс паркінде орналасқан. Клуб төрт командадан тұрады және Бирмингем мен округтік премьер лигасы мен Вустершир округтік лигасына қатысады. Manor Way көшесіндегі Manor Abbey спорт алаңы Halesowen жеңіл атлетика және велосипед клубының үйі. Мұнда 400 метрлік ашық велосипед трегі мен төрт жолақты 350 метрлік жеңіл атлетика жолы бар. Сонымен қатар, салмақ көтеру залы, жабық жаттығу залы және клуб үйі де бар. Halesowen теннис клубы да Manor Abbey спорт алаңында орналасқан, мүшелері үшін пайдалануға қолжетімді төрт жарықтандырылған, жасанды сазды корт бар. Pool Road көшесіндегі Halesowen демалыс орталығында бассейн мен спорт залы бар, оны Halesowen жүзу клубы, Halesowen триатлон клубы және Cobra жүгіру және триатлон клубы сияқты бірнеше жергілікті клубтар пайдаланады.