Кіріспе

Британдық саяси реформатор, мемлекеттік қызметкер және натуралист (1829–1912)

Аллан Октавиан Хьюм, CB ICS (4 маусым 1829 ж.) Белгілі орнитолог, Хьюмді "Үнді орнитологиясының әкесі" деп атады, ал оны догматикалық санағандар "Үнді орнитологиясының Папасы" деп атады. Этаваның әкімшісі ретінде, ол 1857 жылғы Үнді көтерілісін дұрыс басқарудың нәтижесі деп қарады және қарапайым халықтың өмірін жақсартуға көп күш жұмсады. Этава ауданы бірінші болып қалыпқа келтірілді, ал келесі бірнеше жылда Хьюмнің реформалары ауданның даму үлгісі ретінде қарастырылуына әкелді. Хьюм Үндістанның мемлекеттік қызметінде жоғары лауазымдарға көтерілді, бірақ әкесі Жозеф Хьюм сияқты, парламенттің радикалды мүшесі болғандықтан, ол Үндістандағы британдық саясатты сұраққа салуда батыл және ашық болды. 1871 жылы ол бір жылдан кейін қаза тапқан Лорд Мейоның басшылығымен Кірістер, ауыл шаруашылығы және сауда департаментінің хатшысы болып тағайындалды. Ол кейінгі вице-корольдермен де жақсы қарым-қатынас құра алмады, ал Лорд Литонның саясатын сынағандықтан 1879 жылы Хатшылықтан шеттетілді. Ол "Stray Feathers" журналын құрды, онда ол және оның оқырмандары бүкіл Үндістаннан құстар туралы жазбалар жинады. Ол Шимладағы үйінде құстардың үлгілерін жинау экспедицияларын ұйымдастырып, тілшілер желісі арқылы үлгілер жинады. Үнді құстары туралы маңызды еңбек жазу ниетімен ұзақ уақыт жұмыс істеген қолжазбаларын жоғалтқаннан кейін, ол орнитологияны тастап, коллекциясын Лондонның Табиғи тарих мұражайына сыйлады, онда ол әлі күнге дейін Үнді құстарының ең ірі коллекциясы болып табылады. Ол Мадам Блаватская құрған теософиялық қозғалыстың қысқа мерзімді жақтасы болды. Ол Үндістанның өзін-өзі басқаруы үшін, өзі құрған Үнді Ұлттық Конгресі арқылы жұмыс істеді. 1894 жылы ол Үндістаннан Лондонға көшіп, Үнді Ұлттық Конгресіне қызығушылығын сақтап қалды. Ол ағылшын ботаникасына да қызығушылық танытып, өмірінің соңында Оңтүстік Лондон ботаника институтын құрды.

Ерте өмір

Хьюм Лондонның Вестминстер қаласында дүниеге келді және Брайанстон алаңындағы Сент-Мэри шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Джозеф Хьюмның (Радикалды шотланд парламент мүшесі) Мария Бернлиге үйленген кіші ұлы (және тоғыз баланың сегізіншісі) болды. Ол медицина мен хирургияны оқыды, содан кейін Үндістанның азаматтық қызметіне тағайындалды, бұл оны Хейлиберидегі Шығыс Үндістан компаниясының колледжінде оқуға алып келді. Оның алғашқы ықпалына оның досы Джон Стюарт Милл мен Герберт Спенсер кірді. Келесі жылы ол Солтүстік-Батыс провинциясындағы Этава қаласында, қазіргі Уттар-Прадеш штатында Бенгал мемлекеттік қызметіне кірді. Оның Үндістандағы мансабында 1849 жылдан 1867 жылға дейін аудандық офицер, 1867 жылдан 1870 жылға дейін орталық бөлімнің басшысы және 1870 жылдан 1879 жылға дейін үкімет хатшысы болды. 1853 жылы Риверс Фрэнсис Гриндаллдың (1786–1832) қызы Мэри Эннге (26 мамыр 1824, Мереут – 30 наурыз 1890, Симла) үйленді. 1853 жылы Мүссуриде жазғы демалыс үшін пайдаланылған үйі болған. Үндістанға келгеннен кейін тоғыз жыл өткен соң, Хьюм 1857 жылғы Үндістан көтерілісіне тап болды, сол кезде ол бірнеше әскери іс-қимылдарға қатысты, осының нәтижесінде 1860 жылы ванна серігі атағын алды. Бастапқыда ол Мераттан алыс емес Этавада қауіпсіз болғандай көрінді, бірақ жағдай өзгерді және Хьюм алты ай бойы Агра бекінісіне тығылуға мәжбүр болды. Дегенмен, бір ғана үнділік шенеунік адал қалды және 1858 жылдың қаңтарында Хьюм Этавадағы лауазымын қайта иеленді. Ол 650 адал үнділік әскерден жасақ құрып, олармен бірге шайқастарға қатысты. Хьюм британдықтардың тиімсіздігін кінәлады және тұтқынға алынған көтерілісшілермен қарым-қатынаста "мәрхамат пен сабырлылық" саясатын ұстанды. Оның бұйрығымен жетеу ғана адам дарға асылды. Этава ауданы бір жыл ішінде бейбітшілік пен тәртіпке келді, бұл басқа көптеген аймақтарда мүмкін болмады. 1857 жылдан кейін көп ұзамай ол бірқатар реформаларға кірісті. Үндістан мемлекеттік қызметіндегі аудандық офицер ретінде ол тегін бастауыш білім беруді енгізе бастады және оларды қолдау үшін қоғамдық жиналыстар өткізді. Ол полиция департаментінің жұмысына өзгерістер енгізді және сот функциясын бөліп берді. Оқу-ағарту материалдарының өте аз екенін байқаған ол 1859 жылы Куур Лұтчман Сингхпен бірге хинди тілінде "Локмитра" ("Халық досы") атты мерзімді басылым шығара бастады. Бастапқыда тек Этава үшін ғана арналған, оның атағы кеңінен тарады. Хьюм сонымен қатар "Мухиб и Риая" атты урду журналын ұйымдастырып, басқарды. Көп ұзамай енгізілген ведомстволық емтихан жүйесі (Хьюм азаматтық қызметке кірген) Хьюмға өзінің ағаларынан оқшаулануға мүмкіндік берді, сондықтан көтеріліс басталған кезде ол Агра мен Каунпур арасында орналасқан Этаваның коллекторы болып жұмыс істеді. Көтерілісші әскерлер ауданнан үнемі өтіп жатты, және бір кезде штаб-пәтерді тастап кетуге тура келді; бірақ әйелдер мен балаларды Аграға көшіргенге дейін де, одан кейін де Хьюм белсенділікпен және сақтықпен әрекет етті. Көптеген жергілікті шенеуніктер мен жер иелерінің және жалпы халықтың адалдығы оның ықпалына байланысты болды, бұл оған жергілікті атты бригада құруға мүмкіндік берді. Жасвантнагардағы көтерілісшілерге қарсы қаһарлы шабуылда ол ауыр оқ астында жараланған бірлескен судья Клермонт Дэниелді алып кетті, және көп айлар өткен соң ол Хурчандпурда Фироз Шах пен оның Оудх тоналғандарына қарсы қаһарлы шайқасқа қатысты. Компания билігі аймақтағы Джумна мен Чамбул шатқалындағы қашқын көтерілісшілерден тазартылғанға дейін аяқталды. Хьюм 1860 жылы марапатталған К.Б. (Азаматтық бөлімі) атағын толыққанды лайықты алды. Ол он жылдай ауданды басқарды және жақсы жұмыс істеді. "Таймс" газетінің 1912 жылғы 1 тамыздағы некрологы. Ол 1859 жылы 1857 жылғыдай көтерілістерді болдырмауда білімнің маңызды рөл атқаратынын жазды: өз үстемдігін дәлелдеу үшін, байнеттің ұшынан, еркін және өркениетті үкімет өзінің тұрақтылығы мен тұрақтылығын халықтың ағартуымен және оның баталарын бағалауға арналған моральдық және интеллектуалдық қабілетімен қарауы керек. Ол өз қаражатымен салған мектеп әлі күнге дейін жұмыс істейді, қазір ол кіші колледж ретінде жұмыс істейді, және оның "H" әрпіне ұқсайтын еден жоспары бар деп айтылды. Кейбіреулер мұны Хьюмның императорлық эгосының белгісі деп санайды. Хьюм арақ саудасынан түскен табыс идеясын жек көреді және оны "күнәнің ақысы" деп сипаттады. Әлеуметтік реформалар туралы өзінің прогрессивті идеяларымен әйелдердің білім алуын қолдады, нәрестелерді өлтіру мен жесірлікке мәжбүрлеуге қарсы болды. Хьюм Этавада, қазіргі Humeganj деп белгілі, әдемі жоспарланған саудалық ауданды салды, бірақ көбінесе Homeganj деп айтылады. Бұл оның 1871 жылы Кірістер және Ауыл шаруашылығы департаментіне ауысуына және Лорд Майоның оған хатшылық лауазымын сыйлауына әкелді. Хьюм осы департаменттің хатшысы болып тағайындалды және 1871 жылдың шілдесінде Симлаға көшті.) және егіс пен өнім туралы статистика. Хьюм әр ауданда ең жақсы тәжірибелерді көрсету үшін тәжірибелік шаруашылықтар құру идеясын ұсынды. Ол елдің құрғақ бөліктеріндегі әр ауылда отындық ағаштарды дамытуды ұсынды, осылайша жылыту және тамақ дайындау үшін жанармайдың орнын алмастырып, тыңайтқыштарды (кептірілген малдың тыңайтқышы кедейлер үшін отын ретінде қолданылды) жерге қайтаруға мүмкіндік берді. Мұндай егістіктер, ол жазды, "елдің дәстүрлеріне толыққанды сәйкес келетін нәрсе – халық түсінетін, бағалайтын және аздаған сақтықпен ынтымақтасатын нәрсе". Ол әр ауданда үлгі шаруашылықтар құруды қалады. Ауылдық қарыздардың негізінен жерді кепіл ретінде пайдаланудан туындайтынын атап өтті, бұл британдықтар енгізген тәжірибе. Хьюм оны "біздің тар көзқарасты, бірақ толыққанды ізгі ниетті, Үндістанда Англияны көшіруге талпынуымыздың тағы бір қатыгез қатесі" деп айыптады. Хьюм кооперативтік банктер құрылғанша мемлекеттік банктерді де қалады. Департамент сонымен қатар егіс салаларына қатысты бірнеше нұсқаулықтарды жариялауға қолдау көрсетті, олардың тізімін Хьюм Үндістандағы Ауыл шаруашылығы реформасына қосымша ретінде қамтыды. Хьюм цинхонаны енгізуді және Джордж Кинг басқарған Үндістанда хинин өндіруді және пошта департаменті арқылы хининнің қолжетімді бағада таралуын қолдады. Хьюм өте ашық сөйлейтін және үкімет қате жасаған деп ойлағанда сынға ұшыраудан қорқып көрмеді. Тіпті 1861 жылы ол полиция және сот функцияларын полиция басшыларының қолында шоғырландыруға қарсылық көрсетті. 1861 жылдың наурызында ол шамадан тыс жұмыс істеуден туындаған денсаулық проблемаларына байланысты медициналық демалысқа шығып, Ұлыбританияға кетті. Кетуге дейін ол провинциялық үкімет бастаған жазалау шараларын және қамшылауды "жабайы жазалау" деп айыптады. Ол өзінің сын айтқан тәсілі үшін кешірім сұрағаннан кейін ғана Этаваға оралуға рұхсат алды. Хьюм Лорд Майонның басшылығымен еркін және адал өрнектелген сөздерге рұқсат берілгенімен қатар ынталандырылғанын, бірақ Лорд Майоннан кейін келген Лорд Нортбруктың басшылығымен бұл еркіндік шектелгенін атап өтті. Лорд Литтон Лорд Нортбрукты алмастырған кезде Хьюм үшін жағдай нашарлады. 1879 жылы Хьюм билікке қарсы шықты. Лауазымынан төмендетіліп, Симладан кетіп, 1879 жылдың қазанында Солтүстік-Батыс провинциясына, Кірістер жөніндегі кеңес мүшесі ретінде оралды. Оларға өздерінің ұлттық саяси қозғалысын құруға шақырды. Бұл 1885 жылы Бомбей қаласында өткен Үндістан Ұлттық Конгресінің бірінші сессиясына әкелді. 1887 жылы Үндістанның қоғамдық комиссиясына жазған хатында ол мемлекеттік қызметкер үшін күтпеген мәлімдеме жасады – Мен өзімді Үндістанның туа біткені деп есептеймін. Олардың жалғыз қызы Мария Джейн Бернли ("Минни") (1854–1927) 1881 жылдың 28 желтоқсанында Симлада Росс Скоттқа үйленді. Мария Англияға көшкеннен кейін Алтын таңның герметикалық орденінің мүшесі болды, тағы бір эзотерикалық қозғалыс. Росс Скотт Симла эклектикалық теософиялық қоғамының негізін қалаушы хатшысы болды және кейде судья...

Орнитология мен табиғи тарихқа қосқан үлесі

Юм ерте кезден-ақ ғылымға ерекше қызығушылық танытты. Ол 1867 жылы ғылым және табиғат тарихы туралы жазды. Оның ең жүйелі жұмысы Шимлаға көшкеннен кейін басталды. Кейін ол Ішкі кеден комиссары болды, бұл оны Солтүстік-Батыстағы Пешавардан Бенгал шығанағындағы Каттакқа дейінгі 2500 мильдік (4023 км) жағалауды бақылауға жауапты етті. Ол сол кездегі патшалармен келісімдер жасасып, тұз экспортын бақылауға алу үшін ат пен түйемен Раджастан аймағына сапар шекті. Хьюм 1870 жылы Үндістан құстары туралы жан-жақты жұмыс жоспарлаған көрінеді, ал оның «жақын арада жарық көретін жан-жақты еңбегі» туралы оның туысы Эдвард Балфурдың «Индияның энциклопедиясы» (1871) екінші басылымында айтылған. Оның Үндістан құстарын зерттеу және құжаттау жөніндегі жүйелі жоспары Шымладағы Джакко төбесіндегі Ротни қасабасындағы жеке мұражайы мен кітапханасында Азия құстарының ең үлкен коллекциясын жинауға кіріскеннен кейін басталды. Ротни қамалы, бастапқыда Ротни үйі, полковник Октавиус Эдвард Ротни (1824–1881) салған, кейіннен П. Митчеллге тиесілі болды, Хьюм оны сатып алып, үкімет вице-резиденция ретінде сатып алуы мүмкін деген үмітпен сарай үйіне айналдырды, өйткені генерал-губернатор сол кезде Петерхоффты иеленді, бұл ғимарат үлкен кештерге тым кішкентай болды. Хьюм ғимараттар мен алаңға екі жүз мың фунттан астам қаржы жұмсады. Ол үлкен кешкі ас пен балдарға арналған кең қабылдау бөлмелерін, сондай-ақ керемет консерватория мен кең сарайды қосты. Ол құс мұражайы үшін үлкен бөлмені пайдаланды. Ол еуропалық бағбанды жалдап, алаң мен консерваторияны мәңгілік бағбандық көрмеге айналдырды, оған барлық келушілерді сыпайылықпен қабылдады. Ротни қамалына тек тік жолмен ғана жетуге болады және оны британ үкіметі ешқашан сатып алмады. Хьюм бірнеше экспедицияларды құс білімін зерттеу үшін ғана жүргізді, ең үлкені – Инд аймағына экспедиция, ол 1871 жылдың қараша айының соңында басталып, 1872 жылдың ақпан айының соңына дейін жалғасты. Оған сэр У. Меревезер мен Фрэнсис Дей көмек көрсетті. 1873 жылдың наурыз айында ол Геологиялық зерттеулер басқармасының геологтары доктор Фердинанд Столицка мен Валентин Боллмен және Калькуттадағы Үнді мұражайының Джеймс Вуд Мейсонмен бірге Бенгал шығанағындағы Андаман және Никобар аралдарына барды. Оларды Порт-Блэрдегі дәрігерлік инспектор Джозеф Дугалл, алты жергілікті аулаушы, сондай-ақ Андаман жетімдер үйінің инспекторы Джеремая Нельсон Хомфрей де ертіп жүрді. 1875 жылы ол штаб командирі Эллистің басшылығымен және теңіз зерттеуінің хирург-натуралисті Джеймс Армстронгпен бірге теңіз зерттеу кемесі IGS Clyde бортында Лаккадив аралдарына экспедиция жасады. Сапардың ресми мақсаты – маяктар салуға ұсынылған жерлерді тексеру болды. Бұл экспедиция кезінде Хьюм көптеген құс үлгілерін жинады, сонымен қатар арал тізбегі Үндістаннан терең каньонмен бөлінгенін анықтау үшін батиметриялық зерттеу жүргізді. Ал 1881 жылы Манипурға соңғы рет орнитологиялық экспедиция жасады, бұл сапарда ол Манипурдың бұталық бөденесін (Perdicula manipurensis) жинап, сипаттады, бұл құс содан бері аз танымал және сенімді есептердің саны аз. Хьюм көмекшілерімен бірге осы түрдің үлгілерін алу үшін үлкен шөптекті алаңды кесіп тастады. Бұл экспедиция Орталық үкіметтен Солтүстік-Батыс провинциялардың Кіріс басқармасына кіші лауазымға төмендетілгеннен кейін арнайы рұқсатпен жасалды. 1878 жылы ол орнитологиялық зерттеулерге жылына 1500 фунт стерлинг жұмсады және 1904 жылдың 3 қарашасында Линней қоғамының мүшесі болып қабылданды. 1890 жылы Англияға оралғаннан кейін ол Дулуич либералды және радикалдық қауымдастығының президенті болды. Шарп үйде Хьюмнің жеке орнитологиялық мұражайына барып, Англияға арналған үлгілерді жинауға бақылау жасады. Оның ішінде 223 аң трофейі және 371 сүтқоректілердің терісі бар еді. Жұмыртқалар жинағы білімді адамдардан мұқият расталған салымдардан құралған, ал коллекцияның шынайылығы мен маңыздылығы туралы Э. У. Оутс 1901 жылғы Британдық мұражайдағы құстар жұмыртқалары жинағының каталогында (1 том) бұл коллекция белгілі шыққан жері бар үлгілерден тұратынын және көптеген басқа коллекционерлер сияқты шексіз сатып алулар арқылы жиналмағанын атап өтті. Хьюм мен оның коллекционері Дэвисон да өсімдіктерге қызығушылық танытты. 1875 жылы Лакшаддипке жасалған алғашқы экспедицияда жиналған үлгілерді Джордж Кинг, кейін Дэвид Прайн зерттеді. Хьюмнің гербарий үлгілері Калькуттадағы Үндістанның ботаникалық зерттеуінің жинағына тапсырылды.

Менің қоқыс кітабым: немесе үнді ологиясы мен орнитологиясы туралы қарапайым жазбалар (1869)

Бұл Юмның құстар туралы алғашқы маңызды еңбегі болды. Онда 422 бет және 81 түрдің сипаттамалары бар еді. Ол Эдвард Блайт пен доктор Томас С. Джердонға арналған, олар туралы ол "Үнді орнитологиясына барлық заманауи бақылаушылардан гөрі көп үлес қосты" деп жазды және өзін "олардың досы және шәкірті" деп атады. Ол өзінің сапасы нашар екенін мойындаған жинағы болашақ бақылаулардың "кристалдану ядросы" болады деп үміттенді және елдің басқа адамдары оған "тіркелмеген көптеген үлкен кемшіліктерді толтыруға" көмектесе алады деді. Ол қызығушылық танытқандарға қосымша ақпарат қажет түрлердің тізімін беруге дайын еді және Цейлон мен Бирмада географиялық жағынан үлкен олқылықтар бар екенін, себебі ол сол жерден ешқандай хат алмаспағанын атап өтті. Юм орнитологиялық әдебиеттерді мұқият оқыды және олар туралы үнемі хабарласып тұрды. 1875 жылы ол Фридрих Вильгельм Мевес химиялық талдау арқылы ламергейерлердің қоңыр түсінің темір оксидінің сыртқы түсуінен екенін растағанын айтты. Юм Scrap Book-та жазып, Мевес теориясына түсініктеме берді, бұл көз темірге толы суда шомылудың емес, қанның нәтижесі болуы мүмкін екенін көрсетті. Юм химиялық талдауды қайталап, темірдің бар екенін растады.

Қаңғып жүрген қауырсындар

Хьюм 1872 жылы «Stray Feathers» атты тоқсандық журналды бастады. Сол кезде Үндістан аймағында орнитология саласында жарияланатын жалғыз журнал – Бенгалияның Азиялық қоғамының журналы еді. Хьюм 1870 жылы тек екі хат жариялаған, олар негізінен Годвин Остиннің тізіміндегі қателердің тізімі болды. Ол «Ibis» журналына ұсынған бірнеше мақаласы жарияланбады және почтаның кешігуі жиі кездесетін жағдай еді. Алғы сөзінде ол жаңа журнал ашудың мәні бар ма екенін қарастырды және бұл идеяға Азия қоғамы журналының редакторы Столицка қолдау көрсетті: «Айталық, «Stray Feathers» журналы Бенгалияның Азиялық қоғамы журналына – біздің ғылыми құндылығымызға кез келген түрде кедергі келтірмейді. Бұл Англияда мен бала кезімде теміржолдың жол және канал көлігіне тигізетін әсері туралы болған пікірге ұқсас». Хьюм, 1874. Бенгалияның Азиялық қоғамының президенті Томас Олдхэм 1873 жылғы жылдық мәлімдемесінде былай деді: «Біз автордың жаңа басылымды бастаудың орнына, өзі бастаған бірнеше жұмысын аяқтағанын қалаған едік. Бірақ «Stray Feathers» журналының шығуына да шын жүректен қуаныштымыз. Ол редактордың құстардың өте құнды коллекциясының пайдалы каталогы болады деп үміттенеміз және орнитологтар үшін жаңалықтар мен түзетулерді жылдам жариялауға мүмкіндік береді». Хьюм журналды жаңа жаңалықтарын жариялау үшін пайдаланды. Ол өзінің байқаулары туралы кеңінен жазды, сонымен қатар сол кездегі барлық орнитологиялық еңбектерге сын пікірлер жазды және өзін «Үнді орнитологиясының Папасы» деп атады. Ол Фридрих Герман Отто Финштің попугайлар туралы «Die Papageien» атты монографиясын сынға алып, атауларды өзгертудің («кабинет натуралистері») түрлерге билік етуді талап етуге бағытталғандығын айтты, оларды нақты табу қиындықтарын ескермей. Ол былай деп жазды: «Авторға басқалардың түрлеріне қарағандай қарайық. «Финш!» – орфографияның барлық ережелеріне қайшы! Сол «s» әрпі не үшін онда? – «Финч!» – Доктор Фрингилла, МИХИ! Классикалық білімді сөз!». Хьюм, 1874. Хьюм өз кезегінде Висконт Уолден сияқты шабуылға ұшырады, бірақ Финш досы болды және Хьюм оның құрметіне «Psittacula finschii» түрін атады. Жастығында Хьюм Гедион Мантелл сияқты геологияны оқыды және орнитологияға басқа салалардан идеяларды синтездеуді бағалады. 1872 жылы Хьюм құстардың остеологиясы туралы, олардың жіктелуімен байланысты толық мақала жазды, сол кезде Үндістанның геологиялық зерттеуінде болған Ричард Лайдеккердің еңбегі болды. Үндістандағы алғашқы метеорологиялық жұмыстар Хьюм басқарған департаментте жүргізілді және ол құстардың таралуын зерттеуде метеорологияның маңыздылығын түсінді. Жаңбырлы аймақтарды салыстыратын еңбегінде ол жауын-шашынның көп болуы Малайя фаунасына ұқсастығын көрсетеді. Кейде Хьюм «Stray Feathers» журналында жариялаған жазбаларында жеке сенімдерін де білдірді. Мысалы, ол бүркіттердің денелерінің физикасын өзгерту арқылы («полярлығын өзгерту арқылы») және гравитация күшіне қарсы тұру арқылы ұшатынына сенді. Ол бұл қабілет құстарда нормальды екенін және рухани тазалықты сақтап, адамдар да оны меңгере алатынын айтты, өйткені ол бұл қабілетімен кем дегенде үш үнді Йоги және көптеген қасиетті адамдарды білгенін мәлімдеді.

Жинақтаушының Ваде Мекумы (1874)

Юмның бүкіл Үндістаннан жинаған мол жинағы, ол Үндістанның әртүрлі аймақтарындағы көмекшілермен хаттасуды бастағандықтан мүмкін болды. Ол осы үлескерлердің дәл жазбалар жасағанын, үлгілерді мұқият алып, өңдегенін қадағалады. "Ваде-мекум" кеңес іздеген болашақ серіктестерге хат жіберуден қысылмай, оларға көмектесу үшін жарық көрді. Сақтау материалдары Үндістан нақты жағдайларына бейімделген, ингредиенттердің жергілікті атаулары және қолжетімді құралдармен желімдер мен сақтағыштарды дайындау әдістері көрсетілген. Кітапта тек теріні сыпыру және сақтау ғана емес, сонымен қатар бақылау жасау, жазбалар жүргізу, құстарды ұстау үшін жергілікті тұрғындарды пайдалану, жұмыртқа алу және таңбалаудан басқа да мәліметтерді жинаудағы сақтық шаралары туралы да мәлімет берілген.

Теософия

Юмнің теософияға деген қызығушылығы 1879 жыл шамасында пайда болды. 1880 жылғы газет хабарламасында оның қызы мен әйелі осы қозғалысқа қабылданып алғаны айтылған. Юм институционалдық христиандыққа онша құрметпен қарамайтын, бірақ жанның өлмейтініне және жоғарырақ түпкілікті күшке сенетін еді. Ол сондай-ақ «Эзотерикалық теософия туралы ескертулер» деген бірнеше теософиялық жазбаларды жеке басып шығарды. «Фрагменттердің» кейінгі нөмірлерін, сол сұрау иесіне жауап ретінде, А. П. Синнетт жазды және Махатма К. Х., А. Лей Челаның рұқсатымен, оған қол қойды. Юм «Алетейя» деген псевдониммен де жазды. Блаватская ханым Симладағы Юмнің Ротни қасабасына жиі келіп тұратын, ал оның сапары туралы Эдвард Джон Бактың «Симла, өткен мен қазіргі» кітабында кездесе аласыз (оның әкесі, сэр Эдвард Чарльз Бак, Юмнан кейін Кіріс және Ауыл шаруашылығы департаментінің хатшысы болды). Юм мен оның әйелі туралы ұзақ әңгіме А. П. Синнетттің «Оккульттік әлем» кітабында жазылған, ал оның тұжырымы Үндістанның жергілікті газеттерінің бірінде жарияланды. Әңгімеде айтылғандай, бір кешкі ас кезінде Блаватская ханым миссис Юмнан бірдеңе қаласаңыз ба деп сұрады. Ол анасы берген, біраз уақыт бұрын жоғалып кеткен брошкасы бар екенін айтты. Блаватская оны оккульттік жолмен қайтаруға тырысатынын мәлімдеді. Кейін, сол кешкі уақытта, брошка бақта табылды, ал Блаватская оны тапқан жерге бағыттап әкелді. Джон Мердоктың (1894) айтуынша, миссис Юм брошканы өзінің қызына сыйлаған, ол оны өте бағалаған бір жігітке берген. Блаватская сол жігітпен Бомбей қаласында кездесіп, одан ақшаға брошканы сатып алған. Блаватская оны бақшаға жасырып, содан кейін оккульттік әдістермен оны табуға адамдарды жетелеген деген болжам бар. Оқиғадан кейін Юм да Блаватская ханымға тағылған күштерге жеке түрде күмән білдірді. Ол кейін Теософиялық қоғамның үнді мүшелерімен кездесіп, олармен бірлесіп Блаватская мен тағы он алты мүшенің алаяқтыққа қатысқандары үшін отставкаға кетуіне мәжбүрлеуді ұсынды. Бірақ, қатысушылар өз негізін қалаушының отставкаға кетуін талап ету туралы келісе алмады. Юм теософияның философиялық негіздері туралы кітап жазуға тырысты. Оның жобалары көптеген теософтардың наразылығын тудырды. Бірі («К.Х.»=Кут Хуми) былай деп жазды: blockquote|Мен Юм мырзаның басылымға шығуынан қорқамын. Мен оның Құдай туралы үш эссесін немесе ғаламтану мен жалпы нәрселердің пайда болуы туралы ойларын оқып, олардың көбін өшіруге тура келді. Ол бізді агностиктер деп санайды! Бізде Құдайға сенуге дәлел жоқ, сондықтан біз сенбейміз. Бұл абсурд! Егер ол оқығанымды жарияласа, мен Х.П.Б. немесе Джуал Хулдің барлығын жоққа шығаруын қалаймын, өйткені мен біздің қасиетті философиямыздың осылай бұзылуына жол бере алмаймын.|"К.Х." (304-бет). Юмнің теософияға деген қызығушылығы оны Гопал Кришна Гокале сияқты көптеген тәуелсіз үнді ойшылдарымен байланыстырды, олардың ұлтшыл идеялары да болды, бұл Үнді ұлттық конгресін құру идеясына әкелді. Юмның теософиялық қозғалысқа енуі оны вегетариандыққа айналдырды және құстарды ғылыми зерттеулер үшін өлтіруден бас тартты. Юм жабайы өсімдіктерге, әсіресе инвазивті түрлерге қызығушылық танытты, бірақ оның ботаникалық жарияланымдары азаз болды, 1901 және 1902 жылдар аралығында тек үш қысқа жазба жарық көрді, оның ішінде Scirpus maritimus түрі және Impatiens roylei гүлдеуі туралы еңбектер болды. Юм 1901 жылы В. Г. Гриффинге ботаникалық үлгілердің гербариясын жасауға көмектесу үшін жүгінді. Юм өсімдіктерді басу алдында оларды гербарий парақтарына көркемдік тұрғыдан орналастыратын. Олар көптеген ботаникалық сапарлар жасады, соның ішінде Дарвин жинаған сирек орхидеяларды іздеу үшін Кенттегі Даунға барды. 1910 жылы Юм 323 Норвуд жолындағы ғимаратты сатып алып, оны гербарий мен кітапханаға айналдырды. Ол бұл мекемені «Оңтүстік Лондонның тұрғындары арасында ботаника ғылымын зерттеуді насихаттау, ынталандыру және жеңілдету» мақсатымен Оңтүстік Лондон ботаника институты (SLBI) деп атады. Институттың мақсаттарының бірі ботаниканы ақыл-ой мәдениеті мен демалыс құралы ретінде насихаттау болды, бұл идеяны институттың сенімді адамы Генри Гроувс бөліспеді. Юм жарнамаға қарсы болды және институтты ашуға арналған кез келген ресми шарадан бас тартты. Алғашқы куратор В. Г. Гриффин болды және Юм институтқа 10 000 фунт стерлинг салды. 1905 жылы қайтыс болған көрнекті ботаник Фредерик Таунсенд өзінің гербариясы мен коллекциясын институтқа беру туралы өсиет қалдырды, ол кезде ол әлі жоспарлануда еді. Юм өзінің өсиетімен ботаника институтын ұстауға 15 000 фунт қалдырды. Институт құрылғанға дейінгі жылдары Юм замандас ботаниктермен байланыс орнатты. Ол Ф. Х. Дэйвимен бірге жұмыс істеді және «Корнуолл флорасы» (1909) кітабында Дэйви Корнуолл мен Девондағы экскурсияларындағы серігі және «Флораны» құрастыруға көмектескені үшін Юмге алғыс айтты, оның шығарылуына Юм қаржыландырды. SLBI қазірге дейін 100 000-ға жуық үлгіден тұратын гербарийге ие, олардың көп бөлігі Юм жинаған Еуропаның гүлді өсімдіктерінен құралған. Коллекция жылдар өте келе басқа гербарийлердің қосылуымен толықтырылды және Rubus (бөріқарақат) түрлері мен Шетланд флорасының маңызды коллекцияларын қамтиды.