Кіріспе

Вестманнайяр (, кейде Вестман аралдары деп ағылшын тілінде айтылады) – Исландияның оңтүстік жағалауындағы муниципалитет және архипелаг. Ең ірі арал, Хаймаей, 4414 адамға мекен етуде, олардың көп бөлігі архипелагтың бас қаласы Вестманнайджаберде тұрады. Қалған аралдарда тұрғындар жоқ, бірақ алтысында жалғыз аң аулау қабінеттері бар. Вестманнайяр 1973 жылы Элдфелл жанартауының атқылауымен халықаралық деңгейде танымал болды, нәтижесінде көптеген ғимараттар қирады және тұрғындардың барлығы бір айға Исландияның материгіне эвакуациялауға мәжбүр болды. Лава ағыны тоқтатылғанша қаланың шамамен бес бөлігі қирады, оны тоқтату үшін 6,8 миллиард литр суық теңіз суы қолданылды.

Биологиялық әртүрлілік

Жалпы, қар аз, бірақ жаңбыр көп. Осы микроклиматқа байланысты, көшіп баратын құстар көктемде алғаш рет осы жерде көрінеді және күзде аралдардан ұшып кетеді. Вестманнайярда Исландияның барлық теңіз құстарын кездестіруге болады: гагара, баклан, шағалақай, Исландия шаяны және тупик. Тупик – ең көп кездесетін түр және Вестманнайярдың символы. 30-дан астам құс түрі жартастар мен шөптес жартастарда миллиондаған ұя салады, ал басқа түрлер де мерзімімен пайда болады. Аралдардың флорасында 150-ге жуық өсімдік түрі бар, ал 80-ге жуық жәндік түрі анықталған. Вестманнайяр айналасындағы сулар Солтүстік Атлантиканың ең бай балыққа толы аймақтарының бірі. Исландияда коммерциялық тұрғыда кеңінен пайдаланылатын екі басты түр – треска және пикша, Вестманнайярда көптеп кездеседі. Басқа да түрлер, мысалы, тік балық, сельдь және капелин, күз және қыс айларында аймақтан өтетін кезде жиі ауланады. Аралдардың оңтүстік-шығысындағы терең суларда лобстерлер мен теңіз перісі көптеп кездеседі. Аралдар төңірегінде ителкелер, шағын киттер және басқа да теңіз жануарлары көптеп таралған. Қала тұрғындарының арасында жолдан адасқан тупиктерді қауіпсіз жерге жеткізу дәстүрі бар.

Климат

Географиялық еніне қарағанда өте жоғары жауын-шашынмен Вестманнайяр аймағы Коппен климаттық жіктелімі бойынша субполярлық мұхиттық климатқа (Cfc) ие. Аралдарда көбінесе желді болады, ал Исландияда өлшенген ең жоғары жел жылдамдығы аралдың екі ірі жарты аралының оңтүстігінде орналасқан Сторхёфдиде тіркелген. Басты жел бағыттары – шығыс және оңтүстік-шығыс. Аралдар елдегі ең жоғары орташа жылдық температурадан ләззат алады, Гольфстримның, әсіресе қыс айларында, күшті жылыту әсері бар. Вестманнайяр жағалауындағы температура мәліметтері:
Ай: қаңтар, ақпан, наурыз, сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша, желтоқсан, жыл
Жылдық орташа теңіз температурасы °C (°F): 6.3 (43.34), 6.5 (43.70), 6.3 (43.34), 6.7 (44.06), 8.0 (46.40), 9.3 (48.74), 11.1 (51.98), 11.6 (52.88), 11.0 (51.80), 8.7 (47.66), 7.6 (45.68), 6.9 (44.42), 8.3 (47.00)
Источник 1: Seatemperature.net

Тарих және атауы

Аралдар норвегиялықтардың құлдыққа түсірген гаэлдердің есімімен аталады. Ежелгі норвегиялық "Vestmenn" сөзі, сөзбе-сөз "батыстан келгендер", Ұлыбритания мен Ирландияның кельттеріне қатысты қолданылды және Исландия Ұлыбритания мен Ирландиядан батысқа қарай орналасқан болса да, исланд тілінде сақталды. (Керісінше, норвегиялық гаэлдер өздерін көбінесе "Ostmenn" немесе "Austmenn" – "шығыстан келгендер" деп атаған.) Ингольф Арнарсон Исландияға келгеннен кейін көп ұзамай, оның қандас досы Хьёрлейф Хродмарссон осымен бірге әкелген құлдарының қолынан қаза тапты. Ингольфур оларды Вестманнайар аралдарына дейін іздеп тауып, кезек-кезек өлтірді, осылайша Вестманнайар (батыстан келгендердің аралдары) деген ат пайда болды. Бұл оқиғаның 875 жылы болғандығы болжанады. 1627 жылдың 16 шілдесінде "түрік шабуылдары" деп белгілі болған оқиғада, аралдар Алжирден келген үш барбариялық қарақшы кемесімен басып алынды, олар 19 шілдеге дейін Осман империясының бақылауында болды. Олар бұрын Исландияның шығысына шабуыл жасаған, ал сол жылдың маусым айында Саледен (Марокко) келген Мурат Рейс Гриндавик аймағында тағы бір шабуылға басшылық еткен. Қарақшылар аралдардан 234 адамды тұтқындап, 27 күндік сапармен Алжирге алып кетті, олардың көпшілігі өмірінің қалған бөлігін құлдықта өткізді. Тұтқындардың бірі, лютеран дін қызметкері Олафур Эгилссон 1628 жылы оралып, өзінің басынан өткен оқиғалар туралы кітап жазды. 1636 жылы 34 тұтқын үшін құны төленді, олардың көпшілігі Исландияға қайта оралды. Осыдан кейін Скансиннге (яғни "бекініске") шағын бекініс салынды және Хельгафелл тауынан кемелердің жақындауын қадағалайтын қарулы күзет құрылды. Вестманнайар халқы ғасырлар бойы балық аулау, құс аулау және жартастар мен тау жыныстарынан жинаған жұмыртқалар арқылы күнеленді. 19 ғасырдың соңында, аралда шамамен 600 адам тұрған кезде, арал тұрғындарының өмір салтында үлкен өзгерістер болды. 1904 жылы алғашқы моторлы қайық сатып алынды, одан кейін тағы да көптеген қайықтар пайда болды. 1930 жылы халық саны 3470-ке жетті. Вестманнайар әрдайым балық аулау және теңіз өнімдерін өңдеу саласындағы жаңалықтардың алдыңғы қатарында болды және елдегі ең өнімді балық аулау орталығы болып табылады. Тұщы судың жетіспеушілігі де ұзақ жылдар бойы проблема болды, бірақ 1968 жылы құбыр желісі салынғанда жақсару орын алды. Бұл аймақ, Исландияның қалған бөлігі сияқты, өте жанартаулық белсенді. 20 ғасырда екі ірі жарылыс болды: 1963 жылы жаңа Суртсей аралын құрған жарылыс және 1973 жылдың қаңтарында болған Элдфелл жарылысы, ол бұрынғы шабындық жерде 200 метрлік тауды құрды және аралдың 5000 тұрғынын уақытша материкке эвакуациялауға мәжбүр етті. 2000 жылы Норвегия үкіметінің Исландияға сыйы ретінде Скансиннге Хальтдален ағаш шіркеуінің көшірмесі орнатылды, бұл шіркеудің көшірмесінде Санкт-Олав алдындағы бедердің көшірмесі бар еді, бұл Исландияның мың жыл бұрын христиан дініне кіргенін еске алу үшін салынған.

Көлік

Ландейяхофн (жақын) және кейде нашар жағдайда Торлакшофн (алыс) арасында паром қызметі жүреді. Жаңа Landeyjahöfn порты 2010 жылы ашылды, бұл кеме қатынасы уақытын шамамен 40 минутқа дейін қысқартты. 2019 жылдың шілдесінде 550 жолаушы және 75 автокөлікке арналған, 3 МВт⋅сағ батареясы бар жаңа гибридтік электрлік паром 13 шақырымдық маршрут бойынша жұмыс істеуге кірісті. Ол аптасына 100 МВт⋅сағ энергия жұмсайды, бұл 35 тонна отынды алмастырады. Қыраулы ауа райында Торлакшофнға дейінгі ұзақ маршрутқа отын қажет болады. Vestmannaeyjar әуежайы бұрын Рейкьявикке жүйелі рейстермен қызмет көрсетті; алайда 2023 жылдан бастап жүйелі рейстер жоқ. Icelandair әуежайына 2022 және 2023 жылдары Þjóðhátið фестивалі үшін чартерлік рейстермен қызмет көрсетті.

Фестиваль

Аралдар Исландияда мыңдаған адамды қызықтыратын Þjóðhátíð ("Ұлттық мереке") атты ірі жылдық фестивалімен әйгілі. Фестиваль алғаш рет 1874 жылы Исландияның қоныстануының мыңжылдығын еске алумен бірге ұйымдастырылды. Вестманнайар тұрғындары нашар ауа райының кесірінен материкке мерекеге бара алмағандықтан, осы орында жергілікті мереке тойлады.

Фильм

1998 жылдан 2003 жылға дейін Хаймей аралы «Азат Вилли» (1993) фильмінің жұлдызы болған кейік кит Кейконың туған жері болды. 2012 жылғы, шын оқиғаларға негізделген «The Deep» фильмінің оқиғасы аралда және оның төңірегінде өтеді.

Спорт

Vestmannaeyjar-да орналасқан ÍBV Исландияның ең көрнекті спорт клубтарының бірі болып табылады, ол қол доп және футболдан бірнеше ұлттық чемпионаттар мен ұлттық кубоктарды жеңіп алған. Вестман аралдары гольф клубы 1938 жылы құрылған және өліген жанартаудың қалдықтарында орналасқан. Golf Monthly журналы оны Еуропадағы ең жақсы 200 гольф алаңының бірі деп бағалайды.