Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вестманнайяр (, кейде Вестман аралдары деп ағылшын тілінде айтылады) – Исландияның оңтүстік жағалауындағы муниципалитет және архипелаг. Ең ірі арал, Хаймаей, 4414 адамға мекен етуде, олардың көп бөлігі архипелагтың бас қаласы Вестманнайджаберде тұрады. Қалған аралдарда тұрғындар жоқ, бірақ алтысында жалғыз аң аулау қабінеттері бар. Вестманнайяр 1973 жылы Элдфелл жанартауының атқылауымен халықаралық деңгейде танымал болды, нәтижесінде көптеген ғимараттар қирады және тұрғындардың барлығы бір айға Исландияның материгіне эвакуациялауға мәжбүр болды. Лава ағыны тоқтатылғанша қаланың шамамен бес бөлігі қирады, оны тоқтату үшін 6,8 миллиард литр суық теңіз суы қолданылды.
Vestmannaeyjar (, sometimes anglicized as Westman Islands) is a municipality and archipelago off the south coast of Iceland. The largest island, Heimaey, has a population of 4,414, most of whom live in the archipelago's main town, Vestmannaeyjabær. The other islands are uninhabited, although six have single hunting cabins. Vestmannaeyjar came to international attention in 1973 with the eruption of Eldfell volcano, which destroyed many buildings and forced a month long evacuation of the entire population to mainland Iceland. Approximately one fifth of the town was destroyed before the lava flow was halted by application of 6.8billion litres of cold sea water.
Биологиялық әртүрлілік
Жалпы, қар аз, бірақ жаңбыр көп. Осы микроклиматқа байланысты, көшіп баратын құстар көктемде алғаш рет осы жерде көрінеді және күзде аралдардан ұшып кетеді. Вестманнайярда Исландияның барлық теңіз құстарын кездестіруге болады: гагара, баклан, шағалақай, Исландия шаяны және тупик. Тупик – ең көп кездесетін түр және Вестманнайярдың символы. 30-дан астам құс түрі жартастар мен шөптес жартастарда миллиондаған ұя салады, ал басқа түрлер де мерзімімен пайда болады. Аралдардың флорасында 150-ге жуық өсімдік түрі бар, ал 80-ге жуық жәндік түрі анықталған. Вестманнайяр айналасындағы сулар Солтүстік Атлантиканың ең бай балыққа толы аймақтарының бірі. Исландияда коммерциялық тұрғыда кеңінен пайдаланылатын екі басты түр – треска және пикша, Вестманнайярда көптеп кездеседі. Басқа да түрлер, мысалы, тік балық, сельдь және капелин, күз және қыс айларында аймақтан өтетін кезде жиі ауланады. Аралдардың оңтүстік-шығысындағы терең суларда лобстерлер мен теңіз перісі көптеп кездеседі. Аралдар төңірегінде ителкелер, шағын киттер және басқа да теңіз жануарлары көптеп таралған. Қала тұрғындарының арасында жолдан адасқан тупиктерді қауіпсіз жерге жеткізу дәстүрі бар.
There is generally very little snow, but a lot of rain. Owing to this microclimate, returning migrant birds are often first seen in the spring and they set out from the islands in the autumn. All of Iceland's seabirds can be found in Vestmannaeyjar: the guillemot, gannet, kittiwake, Iceland gull, and puffin. The puffin is the most plentiful species and is the Vestmannaeyjar emblem. More than 30 species of birds nest in their millions in the cliffs and grassy ledges, and other species make irregular appearances. There are about 150 plant species in the flora of the islands, and about 80 types of insect have been identified. The waters around the Vestmannaeyjar contain some of the North Atlantic's richest fishing grounds. The two main commercially exploited species in Iceland, cod and haddock, are found in abundance in Vestmannaeyjar. Other species, such as flat fish, herring and capelin, are also commonly harvested as they migrate through the area in the autumn and winter. Lobsters and ocean perch are found in large numbers in the deep water to the southeast of the islands. Seals, small types of whale and other marine species are also present in large numbers around the islands. The townspeople have a tradition of guiding stray puffins to safe locations.
Климат
Географиялық еніне қарағанда өте жоғары жауын-шашынмен Вестманнайяр аймағы Коппен климаттық жіктелімі бойынша субполярлық мұхиттық климатқа (Cfc) ие. Аралдарда көбінесе желді болады, ал Исландияда өлшенген ең жоғары жел жылдамдығы аралдың екі ірі жарты аралының оңтүстігінде орналасқан Сторхёфдиде тіркелген. Басты жел бағыттары – шығыс және оңтүстік-шығыс. Аралдар елдегі ең жоғары орташа жылдық температурадан ләззат алады, Гольфстримның, әсіресе қыс айларында, күшті жылыту әсері бар. Вестманнайяр жағалауындағы температура мәліметтері:
Ай: қаңтар, ақпан, наурыз, сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша, желтоқсан, жыл
Жылдық орташа теңіз температурасы °C (°F): 6.3 (43.34), 6.5 (43.70), 6.3 (43.34), 6.7 (44.06), 8.0 (46.40), 9.3 (48.74), 11.1 (51.98), 11.6 (52.88), 11.0 (51.80), 8.7 (47.66), 7.6 (45.68), 6.9 (44.42), 8.3 (47.00)
Источник 1: Seatemperature.net
With extremely high precipitation considering the latitude, Vestmannaeyjar features a subpolar oceanic climate (Cfc) under the Köppen climate classification. It is often very windy in the islands, and the highest wind speed measured in Iceland was recorded in Stórhöfði, the southern of the island's two major peninsulae. The main wind directions are easterly and south easterly. The islands enjoy the country's highest average annual temperature, the Gulf Stream having a strong warming effect, especially in winter. Coastal temperature data for VestmannaeyjarMonthJanFebMarAprMayJunJulAugSepOctNovDecYearAverage sea temperature °C (°F)6.3(43.34)6.5(43.70)6.3(43.34)6.7(44.06)8.0(46.40)9.3(48.74)11.1(51.98)11.6(52.88)11.0(51.80)8.7(47.66)7.6(45.68)6.9(44.42)8.3(47.00)Source 1: Seatemperature. net
Тарих және атауы
Аралдар норвегиялықтардың құлдыққа түсірген гаэлдердің есімімен аталады. Ежелгі норвегиялық "Vestmenn" сөзі, сөзбе-сөз "батыстан келгендер", Ұлыбритания мен Ирландияның кельттеріне қатысты қолданылды және Исландия Ұлыбритания мен Ирландиядан батысқа қарай орналасқан болса да, исланд тілінде сақталды. (Керісінше, норвегиялық гаэлдер өздерін көбінесе "Ostmenn" немесе "Austmenn" – "шығыстан келгендер" деп атаған.) Ингольф Арнарсон Исландияға келгеннен кейін көп ұзамай, оның қандас досы Хьёрлейф Хродмарссон осымен бірге әкелген құлдарының қолынан қаза тапты. Ингольфур оларды Вестманнайар аралдарына дейін іздеп тауып, кезек-кезек өлтірді, осылайша Вестманнайар (батыстан келгендердің аралдары) деген ат пайда болды. Бұл оқиғаның 875 жылы болғандығы болжанады. 1627 жылдың 16 шілдесінде "түрік шабуылдары" деп белгілі болған оқиғада, аралдар Алжирден келген үш барбариялық қарақшы кемесімен басып алынды, олар 19 шілдеге дейін Осман империясының бақылауында болды. Олар бұрын Исландияның шығысына шабуыл жасаған, ал сол жылдың маусым айында Саледен (Марокко) келген Мурат Рейс Гриндавик аймағында тағы бір шабуылға басшылық еткен. Қарақшылар аралдардан 234 адамды тұтқындап, 27 күндік сапармен Алжирге алып кетті, олардың көпшілігі өмірінің қалған бөлігін құлдықта өткізді. Тұтқындардың бірі, лютеран дін қызметкері Олафур Эгилссон 1628 жылы оралып, өзінің басынан өткен оқиғалар туралы кітап жазды. 1636 жылы 34 тұтқын үшін құны төленді, олардың көпшілігі Исландияға қайта оралды. Осыдан кейін Скансиннге (яғни "бекініске") шағын бекініс салынды және Хельгафелл тауынан кемелердің жақындауын қадағалайтын қарулы күзет құрылды. Вестманнайар халқы ғасырлар бойы балық аулау, құс аулау және жартастар мен тау жыныстарынан жинаған жұмыртқалар арқылы күнеленді. 19 ғасырдың соңында, аралда шамамен 600 адам тұрған кезде, арал тұрғындарының өмір салтында үлкен өзгерістер болды. 1904 жылы алғашқы моторлы қайық сатып алынды, одан кейін тағы да көптеген қайықтар пайда болды. 1930 жылы халық саны 3470-ке жетті. Вестманнайар әрдайым балық аулау және теңіз өнімдерін өңдеу саласындағы жаңалықтардың алдыңғы қатарында болды және елдегі ең өнімді балық аулау орталығы болып табылады. Тұщы судың жетіспеушілігі де ұзақ жылдар бойы проблема болды, бірақ 1968 жылы құбыр желісі салынғанда жақсару орын алды. Бұл аймақ, Исландияның қалған бөлігі сияқты, өте жанартаулық белсенді. 20 ғасырда екі ірі жарылыс болды: 1963 жылы жаңа Суртсей аралын құрған жарылыс және 1973 жылдың қаңтарында болған Элдфелл жарылысы, ол бұрынғы шабындық жерде 200 метрлік тауды құрды және аралдың 5000 тұрғынын уақытша материкке эвакуациялауға мәжбүр етті. 2000 жылы Норвегия үкіметінің Исландияға сыйы ретінде Скансиннге Хальтдален ағаш шіркеуінің көшірмесі орнатылды, бұл шіркеудің көшірмесінде Санкт-Олав алдындағы бедердің көшірмесі бар еді, бұл Исландияның мың жыл бұрын христиан дініне кіргенін еске алу үшін салынған.
The islands are named after Gaels who had been captured into slavery by Norsemen. The Old Norse word Vestmenn, literally "Westmen", was applied to the Celts of Britain and Ireland, and retained in Icelandic even though Iceland is further west than Britain and Ireland. (In contrast, the Norse Gaels often called themselves Ostmen or Austmenn – "East men".) Not long after Ingólfr Arnarson arrived in Iceland, his blood brother Hjörleifr Hróðmarsson was murdered by the thralls he had brought with him. Ingólfur tracked them down to the Vestmannaeyjar and killed them all in retribution, hence the name Vestmannaeyjar (the islands of the west men). This is speculated to have occurred in AD 875. On 16 July 1627, in an event known as the Turkish Abductions, the islands were captured by a fleet of three ships of Barbary Pirates from Algiers, who stayed there until 19 July under the control of Ottomans. They had earlier raided the east of Iceland and Murat Reis from Salé in Morocco had commanded another raid in Grindavík in June of that year. The pirates captured 234 people from the islands and took them on a 27 day voyage to Algiers, where most of them spent the rest of their lives in bondage. One of the captives, Lutheran minister Ólafur Egilsson, managed to return in 1628 and wrote a book about his experience. In 1636, ransom was paid for 34 of the captives, and most of them returned to Iceland. After this, a small fort was built on Skansinn (that is, "the bastion"), and an armed guard was established to keep watch from the mountain Helgafell for the approach of ships. For centuries, the people of the Vestmannaeyjar had a hard struggle for existence, living from fishing and wild birds and their eggs, which they gathered in the cliffs and rock stacks offshore. At the end of the 19th century, when the population was about 600, great changes took place in the lifestyle of the islanders. In 1904, the first motorised boat was purchased, and more followed soon afterwards. By 1930, the population had risen to 3,470. The Vestmannaeyjar have always been at the forefront of developments in fishing and sea food processing, and are the most productive fishing centre in the country. Shortage of fresh water was also a problem for a long time, but a great improvement took place in 1968 when a pipeline was laid. The area is very volcanically active, like the rest of Iceland. There were two major eruptions in the 20th century: the eruption in 1963 that created the new island of Surtsey, and the Eldfell eruption of January 1973, which created a 200 metre high mountain where a meadow had been, and caused the island's 5,000 inhabitants to be temporarily evacuated to the mainland. In 2000, Heimaey stave church, a replica of the Haltdalen Stave Church containing a replica of the St Olav frontal, was erected at Skansinn as a gift from the Norwegian government to Iceland, commemorating the conversion of Iceland to Christianity a thousand years before.
Көлік
Ландейяхофн (жақын) және кейде нашар жағдайда Торлакшофн (алыс) арасында паром қызметі жүреді. Жаңа Landeyjahöfn порты 2010 жылы ашылды, бұл кеме қатынасы уақытын шамамен 40 минутқа дейін қысқартты. 2019 жылдың шілдесінде 550 жолаушы және 75 автокөлікке арналған, 3 МВт⋅сағ батареясы бар жаңа гибридтік электрлік паром 13 шақырымдық маршрут бойынша жұмыс істеуге кірісті. Ол аптасына 100 МВт⋅сағ энергия жұмсайды, бұл 35 тонна отынды алмастырады. Қыраулы ауа райында Торлакшофнға дейінгі ұзақ маршрутқа отын қажет болады. Vestmannaeyjar әуежайы бұрын Рейкьявикке жүйелі рейстермен қызмет көрсетті; алайда 2023 жылдан бастап жүйелі рейстер жоқ. Icelandair әуежайына 2022 және 2023 жылдары Þjóðhátið фестивалі үшін чартерлік рейстермен қызмет көрсетті.
A ferry service runs from Landeyjahöfn (closer) and sometimes under bad conditions Þorlákshöfn (further away). The new Landeyjahöfn harbour opened in 2010, shortening the sailing time to around 40 minutes. A new hybrid electric ferry with a 3 MWh battery and capacity for 550 passengers and 75 cars started operating the 13 km route in July 2019. It uses 100 MWh per week, replacing 35 tonnes of fuel. In bad weather, the longer route to Þorlákshöfn requires fuel. Vestmannaeyjar Airport was previously served by regular flights to Reykjavík; however, as of 2023, there are no regular flights. Icelandair has served the airport with charter flights for the Þjóðhátið festival in 2022 and 2023.
Фестиваль
Аралдар Исландияда мыңдаған адамды қызықтыратын Þjóðhátíð ("Ұлттық мереке") атты ірі жылдық фестивалімен әйгілі. Фестиваль алғаш рет 1874 жылы Исландияның қоныстануының мыңжылдығын еске алумен бірге ұйымдастырылды. Вестманнайар тұрғындары нашар ауа райының кесірінен материкке мерекеге бара алмағандықтан, осы орында жергілікті мереке тойлады.
The islands are famed in Iceland for their major annual festival, Þjóðhátíð ("The National Festival"), which attracts thousands of people. The festival was first held in 1874, at the same time as the commemoration of the millennium of the settlement of Iceland. Vestmannaeyjar residents had been prevented by bad weather from sailing to the mainland for the festivities and thus celebrated locally.
Фильм
1998 жылдан 2003 жылға дейін Хаймей аралы «Азат Вилли» (1993) фильмінің жұлдызы болған кейік кит Кейконың туған жері болды. 2012 жылғы, шын оқиғаларға негізделген «The Deep» фильмінің оқиғасы аралда және оның төңірегінде өтеді.
From 1998 to 2003, the island of Heimaey was home to Keiko the killer whale, star of Free Willy (1993). The film The Deep (2012), based on true events, is set on and around the island.
Спорт
Vestmannaeyjar-да орналасқан ÍBV Исландияның ең көрнекті спорт клубтарының бірі болып табылады, ол қол доп және футболдан бірнеше ұлттық чемпионаттар мен ұлттық кубоктарды жеңіп алған. Вестман аралдары гольф клубы 1938 жылы құрылған және өліген жанартаудың қалдықтарында орналасқан. Golf Monthly журналы оны Еуропадағы ең жақсы 200 гольф алаңының бірі деп бағалайды.
ÍBV, based on Vestmannaeyjar, are one of the most prominent sports clubs in Iceland, having won several national championships and national cups in both handball and football. The Westman Islands Golf Club was established in 1938 and is located in the remnants of an extinct volcano. Golf Monthly ranks it as one of the top 200 golf courses in Europe.