Кіріспе
Американдық психолог Клэр У. Грейвс (21 желтоқсан 1914 – 3 қаңтар 1986) – психология профессоры және ересек адамның дамуының шығарып келетін циклдік теориясын жасаушы. Оның кейбір аспектілері кейіннен «спиральді динамика» деп кеңінен танылды. Ол Индиана штатының Нью-Ричмонд қаласында туған.
Clare W. Graves (December 21, 1914 – January 3, 1986) was a professor of psychology and originator of the emergent cyclical theory of adult human development, aspects of which were later popularised as Spiral Dynamics. He was born in New Richmond, Indiana.
Білім және академиялық мансап
Грейвс 1940 жылы Нью-Йорктегі Юнион колледжін бітіріп, 1943 және 1945 жылдары Огайо штатының Кливленд қаласындағы Батыс резервтік университетінен психология бойынша магистр және доктор ғылымдарының дәрежелерін алды. Ол 1948 жылы Юнион колледжіне доцент болып оралғанға дейін үш жыл бойы Батыс резервте оқытумен айналысты. 1956 жылы толық профессор атағын алып, 1978 жылы зейнетке шықты. 1975 жылы Солтүстік Техас университетінің профессоры Дон Эдвард Бек, 1974 жылы «The Futurist» журналында жарияланған мақаласына сүйене отырып, Грейвсті іздеп табады. Осы кезде Грейвстің денсаулығы нашарлағандықтан, Бек оның білімін жазып алуға бел буды. Кейін Кристофер Коуэн де оларға қосылды, және Бек онымен бірлесіп Грейвстің еңбектерінің дамуы ретінде спиральді динамиканы құрды. Грейвс қайтыс болғаннан кейін Коуэн, оның консультанты Наташа Тодорович және архивист Уильям Р. Ли Грейвстің еңбектерінің сақтаушылары болды, сондай-ақ ресми Clare W. Graves веб-сайтын жүргізіп, осы материалдардың бір бөлігіне қол жеткізуді қамтамасыз етті.
Жаңа өрбіген циклдық теория
ХХ ғасырдың ортасында Грейвс адам табиғатына қатысты әртүрлі көзқарастарды және психологиялық жетілу туралы сұрақтарды үйлестіруді үміттенген тәжірибелер жүргізуге шешім қабылдады, себебі ол сол кездегі барлық теорияларда шындық пен қателік элементтерін көрді. Қарсы жүйелерді қалай шешу керектігі туралы гипотеза жасаудың орнына, Грейвс бірнеше ашық сұрақтар қойды және оның деректерінен қандай үлгілер шығатынын байқады. Бұл тәсілдер сол кезде кеңінен таралмаса да, кейіннен негізделген теория және индуктивті тақырыптық талдау деп аталды. Келесі бірнеше онжылдықтарда жиналған деректерге сүйене отырып, Грейвс сыртқы жағдайлардың неврологиямен өзара әрекеттесуіне жауап ретінде адамдарда жаңа биопсихоәлеуметтік жүйелердің пайда болуы бірнеше өлшемде иерархияға сәйкес келетінін анықтады, бірақ уақыт шектері немесе тіпті бағыты бойынша ешқандай кепілдік болмады: оның моделінде прогрессия да, регрессия да мүмкін. Сонымен қатар, иерархиядағы әрбір деңгейде адам қоршаған ортаны өзіне бейімдеуге тырысқанда немесе өзін экзистенциалдық жағдайларға бейімдегенде ауысым болады. Ол бұл жүйелерді «өзін-өзі тану» және «өзін-өзі жоққа шығару» деп атады, ал олардың арасындағы ауытқу оның теориясының циклдік ерекшелігі болып табылады. Грейвс бұл процесті – тұрақты кезеңдер мен өзгеріс аралықтарының араласуын – Хомо сапиенс миының шектеріне дейін, біз қазіргі уақытта елестеткеннен әлдеқайда зор нәрсе ретінде қарастырып, ешқашан аяқталмайтын процесс деп түсінді.
Ықпал
Өзінің дамитын циклдық теориясы арқылы Грейвс өмірінде де, кейінгі жылдары да басқару теориясы саласында маңызды ықпал етті. Бұл оның алғашқы маңызды жарияланымдарының бірі болды және толық теорияны егжей-тегжейлі баяндаған, өлімінен кейін жарық көрген кітабының негізгі тақырыбына айналды. Грейвс кейде даму психологиясы контекстінде еске алынса да, даму психологиясы академиясында кең таралған ықпалы жоқ. Грейвс теориясы мен деректерін толық жарияламағаны үшін сынға ұшырады. Бір дереккөз: «Өз мұрасын толық аяқталмаған күйде қалдырып, идеяларын негізінен сұрақсыз қабылдаған ізбасарларын өрбітіп, [Грейвс] бізге оның артықшылықтары туралы пікірталас тудырмай, маңызды және ойландыратын теорияны қалдырғандай» деп атап көрсетті. Грейвс идеялары академиялық емес жариялымдар арқылы кең аудиторияға жетті, әсіресе 1974 жылы «The Futurist» журналында жарияланған мақала кейіннен «Spiral Dynamics» құрушылардың назарын аударды. Грейвс Кен Уилбердің интегралды философиясына тікелей және «Spiral Dynamics» арқылы әсер етті. «Spiral Dynamics» арқылы ол метамодернизмге де ықпал етті.
Шығармалары
Грейвс өзінің теорияларын сипаттайтын кітап жазуға ұмтылды, бірақ өмірінде аз ғана мақала жариялады және өз жұмысы туралы көптеген қоғамдық баяндамалар жасаған жоқ. Толық хронологиялық библиография интернетте қолжетімді; оның ең белгілі жариялымдарының таңдауы төменде келтірілген. 1950 жылдардың ортасында Америка Психологиялық қауымдастығының семинарында Абрахам Маслоуға жасалған нашар қабылдау Грейвсті қынжырлатқан және ол өзінің толық теориясын қорғай алатынына сенімді болғанға дейін жарияламауға шешім қабылдаған. 1975 жылы миға келген жарақат салдарынан Грейвс 1977 жылы кітап қолжазбасын тастап кетті. Қолжазба, негізінен эксперименттік деректерден теорияның туындауын сипаттайтын және оны басқа теориялармен салыстыратын бөлімдердің дайын жобаларынан тұрады, басқа да бастапқы көздермен бірге деңгейлердің мәні туралы жоғалған бөлімді қайта құру үшін өңделді және 2005 жылы «Соңсыз ізденіс» деген атпен жарияланды. Сонымен қатар, 1971 жылы Вашингтон психиатрия мектебінде Грейвс жасаған семинардың өңделген транскрипциясы, оның 1970 жылғы мақаласының қайта басылымымен бірге, «Адамдық психология журналының» 1970 жылғы күзгі санында жинақталып, 2004 жылы кітап түрінде «Адам өмірінің деңгейлері» деген атпен жарияланды. Грейвс, Клэр В. (1966), «Еңбек стандарттарының төмендеуі». Harvard Business Review, 1966 жылғы қыркүйек-қазан, 44-том, 5-нөмір, 117–126 беттер. Грейвс, Клэр В. (1970), «Тұру деңгейлері: құндылықтардың ашық жүйелік теориясы». «Адамдық психология журналы», 1970 жылғы күз, 10-том, 2-нөмір, 131–155 беттер. Грейвс, Клэр В. (1974), «Адам табиғаты маңызды серпіліске дайындалуда». The Futurist, 1974 жылғы сәуір, 72–87 беттер. Грейвс, Клэр В. (2004). Ли, Уильям Р.; Кован, Кристофер С.; Тодорович, Наташа (ред.). Адам өмірінің деңгейлері. Санта-Барбара, Калифорния: ECLET Publishing. Грейвс, Клэр В. (2005). Кован, Кристофер С.; Тодорович, Наташа (ред.). Соңсыз ізденіс. Санта-Барбара, Калифорния: ECLET Publishing.