Кіріспе
Шотландия дәстүрлі музыкасымен әлемдік деңгейде танымал, ол 20-шы ғасырда да, 21-шы ғасырда да сақталды, ал әлемдегі көптеген дәстүрлі музыка түрлері поп-музыкаға деген танымалдылығын жоғалтты. Көші-қонға және Еуропаның басқа елдерінен, сондай-ақ АҚШ-тан әкелінген музыкамен тығыз байланысқа қарамастан, Шотландия музыкасы өзінің көптеген дәстүрлі ерекшеліктерін сақтап, көптеген басқа музыка жанрларына әсер етті. Шотландияда музыка жыл сайынғы марапаттау шаралары арқылы тойланады, оларға Шотландия музыкалық сыйлығы, «Жыл альбомы» (Шотландия), Шотландия дәстүрлі музыкасы сыйлығы және BBC Radio Scotland «Жас дәстүрлі музыкант» кіреді.
Scotland is internationally known for its traditional music, which remained vibrant throughout the 20th century and into the 21st when many traditional forms worldwide lost popularity to pop music. Despite emigration and a well developed connection to music imported from the rest of Europe and the United States, the music of Scotland has kept many of its traditional aspects and influenced many other forms of music. Music is celebrated in Scotland through annual award ceremonies, including the Scottish Music Awards, Scottish Album of the Year Award, the Scots Trad Music Awards, and BBC Radio Scotland Young Traditional Musician.
Ертедегі музыка
Шотландияда ішекті аспаптар кемінде темір ғасырынан бері белгілі. Лираның алғашқы куәлігі Грек-рим дәуірінде Скай аралында (б.з.д. 2300 жыл) табылған, бұл оны Еуропадағы ең көне сақталған ішекті аспап етеді. Бардтар музыканттар ғана емес, сонымен қатар ақындар, әңгімешілер, тарихшылар, генеалогтар және заңгерлер болып, Шотландияда, Уэльсте және Ирландияда ұрпақтан ұрпаққа жеткен ауызша дәстүрге сүйенді. Көбінесе арфада өзіне сүйемелдеп, олар орта ғасырлық кезеңдегі шотланд соттарының жазбаларында кездеседі. Шотландияның орта ғасырлардағы шіркеу музыкасына континенттік үрдістердің ықпалы артты, 13 ғасырдың музыкалық теоретиктерінің бірі Саймон Тейлер Парижде оқып, содан кейін Шотландияға оралды, онда ол шіркеу музыкасына бірнеше реформалар енгізді. Сент-Эндрюспен байланысты 13 ғасырлық «Wolfenbüttel 677» сияқты шотланд музыкалық жинақтарында көбінесе француздық композициялар кездеседі, бірақ жергілікті ерекше стильдер де бар. 1501 жылы Джеймс IV Стирлинг қамалындағы Корольдік капелланы жаңа және кеңейтілген хормен қайта құрды, ол шотландтық литургиялық музыканың орталығына айналды. 1503 жылы Генрих VII-нің қызы Маргарет Тюдор Джеймс IV-ке үйленгенде Бургундия мен Англияның ықпалы күшейген болуы мүмкін. Джеймс V (1512–42) музыканың үлкен меценаты болды. Талантты лют ойнаушы, ол француз шансондарын және виолалар тобын өз сарайына әкелді және Дэвид Пиблс (шамамен 1510–1579?) сияқты композиторларға демеушілік жасады. Шотланд реформациясы, кальвинизмнің тікелей ықпалымен, шіркеу музыкасына қарсы болды, нәтижесінде органдар алынып тасталды және метрикалық псалмдарға баса назар аударылды, соның ішінде Джеймс Стюарт, Морейдің 1-ші графы тапсырыс берген Дэвид Пиблстің шығармасы. 1561 жылы Джеймс V-нің қызы Мэри, Шотландия королевасы Франциядан оралғанда, шотланд сарайын музыкалық меценаттық пен орындау орталығы ретінде жаңартты. Королева лют пен клавикордта ойнайтын, әкесінен айырмашылығы, ән айтуда да шебер болды. Ол өзінің сарайына лютшілер мен виола ойнаушыларды жұмысқа алып, француз сарайының көптеген ықпалдарын әкелді. Мэридің католик болуы оның билігінде Шотландия Корольдік капелласының хорына жаңа өмір сыйлады, бірақ шотланд шіркеу органдарының жойылғандығы массаны сүйемелдеу үшін музыканттардың керней, барабан, флейта, сыбызғы және таборлы топтарын пайдалануды талап етті. Ол жеке ойын-сауығы үшін лютшілерді жұмысқа алу дәстүрін сақтады, сондай-ақ оның отбасының басқа мүшелері де осылай істеді. 1603 жылы Англия тағына отыру үшін оңтүстікке келген Джеймс I Шотландиядағы маңызды меценаттық көздерінің бірін жойды. Шотланд Корольдік капелласы енді тек кездейсоқ мемлекеттік сапарлар үшін ғана пайдаланылды, мысалы, 1633 жылы король Карл I таққа отыру үшін Англия Корольдік капелласынан көптеген музыканттарды әкеліп, қызмет көрсету үшін оралғанда, ол құлауын бастады. Реформациядан кейін музыканың халықтық дәстүрі, Кирк, әсіресе Төмендіктерде, билерді және үйлену тойларын басуға тырысқанына қарамастан, жалғасты. Осы кезеңде қапшықтың ceòl mór (үлкен музыкасы) пайда болды, ол өзінің жауынгерлік шығу тегін шайқас күйлерімен, шерулермен, жиналыстармен, салюттермен және аза тұту күйлерімен көрсетті. 17 ғасырдың басында Таулы аймақтарда құбыр салушы отбасылар пайда болды, олардың ішінде МакКриммонд, МакАртур, МакГрегор және Гейрлохтың Маккейлері болды. Сонымен қатар, биік таулы аймақтарда скрипканың қолданылғанына дәлел бар, Мартин Мартин өзінің «Шотландияның батыс аралдарының сипаттамасы» (1703) еңбегінде Льюисте 18 ойнаушыны білгенін айтты. Белгілі музыканттардың қатарында скрипкашы Пэтти Бирни және сыбызғышы Хабби Симпсон болды. Осы кезеңнен балладалар туралы мәліметтер бар. Кейбіреулері орта ғасырдың соңына дейін созылуы мүмкін және 13 ғасырға дейінгі оқиғалар мен адамдар туралы айтады. Олар 18 ғасырда халық әндері ретінде жиналғанға дейін ауызша дәстүр болып қалды. Ең көне музыкалық жинақ 17 ғасырда басылып шыққан. Ән жинау 18 ғасырдың басында қарқын ала бастады, ал Кирк музыкаға қарсылығын азайтқанда, Аллан Рамзидің «The Tea Table Miscellany» (1723) өлеңдер жинағын қоса алғанда, көптеген басылымдар пайда болды. 19 ғасырдың соңында дәстүрлі музыкаға жаңа қызығушылық оянды, ол көбінесе академиялық және саяси мақсаттармен байланысты болды. Шотландияда коллекционерлердің қатарында пастор Джеймс Дункан мен Гэвин Грейг болды. Басты орындаушылардың бірі Джеймс Скотт Скиннер болды. Осы қайта жандану классикалық музыкаға үлкен әсер етті, Шотландияда оркестрлік және опералық музыканың ұлттық мектебінің дамуына әкелді, оның құрамына Александр Маккензи, Уильям Уоллес, Лирмонт Драйсдейл, Хэмиш МакКанн және Джон МакЭвен кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шотландиядағы дәстүрлі музыка маргиналданды, бірақ тірі дәстүр ретінде сақталды. Алан Ломакс, Хэмиш Хендерсон және Питер Кеннеди сияқты адамдар жинау, басылымдар, жазбалар және радио бағдарламалары арқылы осы маргиналды жағдайды өзгертті. Танымал болған орындаушылардың қатарында Джон Страхан, Джимми МакБит, Джинни Робертсон және Флора МакНил болды. 1960 жылдары гүлденген халықтық клубтар пайда болды және Эван МакКолл Ұлыбританиядағы жанданудың жетекші тұлғасы болды. Олар Дональд Хиггинс және Блэрговридің Стюарттары сияқты дәстүрлі орындаушыларды, сондай-ақ ағылшын орындаушыларын және Робин Холл, Джимми МакГрегор, The Corries және Ian Campbell Folk Group сияқты жаңа шотландтық жанданушыларды шақырды. Американдық музыканың әртүрлі стильдерінің британдық халықтық музыкасымен қосылуы Дэйви Грэм мен Берт Янш сияқты тұлғалар бастаған «folk baroque» деп аталатын ерекше саусақпен ойнау стилін жасады. Басқалары, Донован және The Incredible String Band сияқты, дәстүрлі элементтерден бас тартып, психоделикалық халықты дамырған деп есептеледі. JSD Band және Spencer's Feat сияқты шотланд топтарының шабыттанған британдық фолк-роктың нұсқасы – кельттік рок пайда болды. Ирландиялық және шотландтық музыканттардан құралған Five Hand Reel осы стильдің ең табысты орындаушысы болды. 1970 жылдардың соңынан бастап халықтық клубтарға барушылар саны азайды, өйткені жаңа музыкалық және әлеуметтік тенденциялар үстемдік таба бастады. Алайда, Шотландияда ceilidhs және фестивальдердің айналымы дәстүрлі музыканы сақтап қалуға көмектесті. Кельттік диаспораның нәтижесінде әлемде мәдени тамырлары мен сәйкестігін кельттік елдерде іздейтін үлкен қауымдастықтар пайда болды. АҚШ-тан Scottish bands Seven Nations, Prydein және Flatfoot 56. Канададан Enter the Haggis, Great Big Sea, The Real McKenzies және Spirit of the West сияқты топтар бар.
Классикалық музыка
Шотландияда ерекше көркем музыка дәстүрінің дамуы XVI ғасырдан бастап шотланд реформациясының шіркеу музыкасына тигізген әсерімен шектелді. 17-шы ғасырда негізінен «шотланд әуендерінен» тұратын концерттер дамыды және елге классикалық аспаптар енгізілді. Эдинбургтегі музыка, Пенникуик саудагері сэр Джон Клерк сияқты меценаттардың қолдауымен гүлденді. Эдинбург музыкалық қоғамы 1728 жылы құрылды. Осы кезеңде елордада бірнеше итальяндық музыканттар белсенді болды, сондай-ақ классикалық стильдегі бірнеше шотланд композиторлары болды, олардың ішінде Томас Эрскин, Келлидің 6-шы графы – симфония жазған бірінші шотланд азаматы. 18-шы ғасырдың ортасында Джеймс Освальд және Уильям Макгиббон сияқты шотланд композиторларының тобы «шотландтық қонақ бөлмесі стилін» жасады, ол негізінен Шотландияның төмендіктерінен алынған әуендерді орта тап аудиториясына қабылдауға ыңғайлы етті. 1790 жылдары Роберт Бернс шотланд ұлттық әндерінің корпусын жасауға тырысты, ол «Шотландия музыкалық мұражайының» әндерінің шамамен үштен бірін құрады. Бернс Джордж Томсонмен бірлесіп «Оригиналдық шотланд әуендерінің таңдамалы жинағы» атты еңбектің жарық көруіне де атсалысты, онда шотланд халық әндері «классикалық» аранжировкалармен бейімделді. Алайда, Бернстің шотланд музыкасын қолдауы Шотландияда еуропалық концерттік музыка дәстүрінің қалыптасуына кедергі келтірген болуы мүмкін, ол 18-шы ғасырдың соңында әлсіреп қалды. 19-шы ғасырдың соңында Шотландияда оркестрлік және опералық музыканың ұлттық мектебі қалыптасты, оның ішінде Александр Маккензи, Уильям Уоллес, Лермонт Драйсдейл және Хамиш МакКанн сияқты көрнекті композиторлар өкілдік етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Робин Орр мен Седрик Торп Дэви модернизм мен шотланд музыкалық үлгілерінің ықпалына түсті. Эрик Чишолм Шотландия балет қоғамын құрып, бірнеше балеттерді жасауға көмектесті. 1947 жылы Эдинбург фестивалі құрылды, ол Шотландияда классикалық музыканың кеңеюіне әкелді, нәтижесінде 1960 жылы Шотландия операсы құрылды. Фрэнсис Джордж Скотт, Эдвард МакГайр, Уильям Суини, Иэн Гамильтон, Томас Уилсон, Теа Маскрейв, Джудит Вейр, Джеймс Макмиллан және Хелен Грим. Крейг Армстронг көптеген фильмдерге музыка жазды. Көрікті орындаушылардың ішінде перкуссияшы Эвелин Гленни бар.
Поп, рок және фьюжн
Шотландияда 1950-1960 жылдары көзге түсетін рок немесе поп-топтар аз болды. Дэвид Боуи және басқалардың мақтауының арқасында, 1966-1971 жылдары жұмыс істеген Эдинбургтік 1 2 3 тобы (кейіннен Clouds аталды) прогрессивті рок қозғалысының бастауында тұрған толыққанды алғышереті ретінде мойындалды. 1970 жылдары Average White Band, Nazareth және The Sensational Alex Harvey Band сияқты топтар халықаралық деңгейде сәттілікке қол жеткізе бастады. 1970-ші жылдардағы сату бойынша ең табысты шотландтық поп-тобы Bay City Rollers болды, олар бүкіл әлем бойынша 120 миллионнан астам альбом сатты. Bay City Rollers тобының бұрынғы мүшесі Билли Лайл құрған Pilot тобы да сәттілікке жетті. 1974 жылы шыққан "Magic" синглы, "From the Album of the Same Name" (1974) альбомынан, Ұлыбританияның сингл чарттарында он бірінші орынға, ал АҚШ-тың Billboard Hot 100 чартында бесінші орынға көтерілді. Бір миллионнан астам данасы сатылып, 1975 жылдың тамызында R.I.A.A. алтын дискпен марапатталды. "January" әні Pilot тобына Ұлыбританияда ең үлкен жетістікті сыйлады, ол 1 ақпанда Ұлыбританияның сингл чартында бірінші орынды иеленді. Халықаралық деңгейде сәтті AC/DC рок-тобының бірнеше мүшесі Шотландияда туған, соның ішінде алғашқы әнші Бон Скотт және гитаристтер Малкольм мен Ангус Янг, бірақ олар ойнай бастаған кезде үшеуі де Австралияға көшіп кеткен. Ангус пен Малкольмның ағасы Джордж Янг австралиялық The Easybeats тобының мүшесі ретінде табысқа жетті, кейін AC/DC-нің кейбір жазбаларын өндірді және голландтық экспат Гарри Вандамен ән жазу серіктестігін құрды. Музыканттар Марк Кнопфлер мен Джон Мартин де Шотландияда өскен. 1960 жылдары Шотландиядан шыққан екі инновациялық рок музыканты – Донован мен Джек Брюс халықаралық рок сахнасының орталық тұлғаларына айналды. Донован мен Брюстің шығармаларында шотландтық әдебиет пен музыканың іздерін табуға болады. Донованның 1965 жылғы "Fairytale" альбомындағы музыкасы британдық фолк-роктың қайта жаңғыруын болжады, ал оның музыкалық шеберлігі 1966 жылы "Sunshine Superman" арқылы психоделикалық рокке жол ашты деседі. Донованның T. Rex тобының негізін қалаушы Марк Боланға ерте әсер еткендігі айтылады. Шотландияда 1980 жылдары инди-топтардың өсуі Primal Scream, The Soup Dragons, The Jesus and Mary Chain, The Blue Nile, Teenage Fanclub, 18 Wheeler, The Pastels және BMX Bandits сияқты топтардың келуімен ерекшеленді. Келесі онжылдықта Глазгода да өркендеген музыкалық орта пайда болды, онда The Almighty, Arab Strap, Belle and Sebastian, Camera Obscura, The Delgados, Bis және Mogwai сияқты топтар өнер көрсетті. 1990 жылы шотландтық Aztec Camera тобы Маргарет Тэтчер мен оның үкіметіне қарсы "Good Morning Britain" атты наразылық әнін шығарды, оның мәтіні 1980 жылдары елдегі әлеуметтік толқуды көрсетеді. 1990 және 2000 жылдардың соңында шотландтық гитаралық топтар сынға түсіп, коммерциялық сәттілікке де жетті. Мысалы, Franz Ferdinand, Frightened Rabbit, Biffy Clyro, Texas, Travis, KT Tunstall, Amy Macdonald, Paolo Nutini, The View, Idlewild, Shirley Manson of Garbage, Glasvegas, We Were Promised Jetpacks, The Fratellis және Twin Atlantic. Шотландтық экстремалды металл топтарына Man Must Die және Cerebral Bore жатады. Электрондық музыканың табысты өндірушісі Кальвин Харрис те шотландтық. Эдинбургтік Young Fathers тобы 2014 жылы "Dead" альбомы үшін Mercury Prize сыйлығын жеңіп алды. 2000 жылдары музыкалық таланттарды іздейтін телешоулардың пайда болуымен Шотландиядан шыққан танымал өнерпаздар қатарында Мишель Макманус (Pop Idol 2003 жеңімпазы), Дариус Кэмпбелл Данеш (Pop Idol 2001–2002, 3-орын), Леон Джексон (The X Factor 2007 жеңімпазы), Николас Макдональд (The X Factor 2014, 2-орын) және Сьюзан Бойл (Britain's Got Talent 2009, 2-орын) бар. 2010 және 2020 жылдары халықаралық және коммерциялық сәттілікке жеткен суретшілер: Кальвин Харрис, Сьюзан Бойл, Льюис Капальди, Нина Несбит, The Snuts, Натан Эванс, Джерри Циннемон және Chvrches. Сьюзан Бойл халықаралық сәттілікке жетті, әсіресе оның алғашқы екі студиялық альбомымен, Ұлыбританияның альбомдық чарттарында және АҚШ-тағы Billboard 200 чартында бірінші орынға шықты. Оның тұңғыш альбомы "I Dreamed a Dream" (2009) 21 ғасырдың ең көп сатылған альбомдарының бірі болып табылады, ол бүкіл әлем бойынша 10 миллионнан астам дана сатылды және 2009 жылы халықаралық деңгейде ең көп сатылған альбом атанды. Кальвин Харрис 2010 жылдары YouTube және Spotify-да миллиардтаған көріністерге ие болған "How Deep Is Your Love", "This Is What You Came For" және "One Kiss" сияқты әндерімен поп-мәдениетке енді.
Шотландияның "Евровидение" байқауында қатысуы
Шотландия Ұлыбританияның бір бөлігі болғандықтан, жыл сайынғы «Евровидение» ән байқауына жеке қатыспайды. 1972 жылы Эдинбург қаласы бұл байқауды қабылдаған. Шотландия 2019 жылғы «Евровидение» хорына қатысты, бұл Еуропалық хабар тарату одағының хор әншілері арасындағы жарыс еді. Бұл Шотландияның Ұлыбританиядан тәуелсіз «Евровидение» немесе Еуропалық хабар тарату одағы жарысына алғаш рет қатысқан уақыты болды. «Альба» хоры шотланд тілінде үш ән орындады: «Cumha na Cloinne», «Ach a' Mhairead» және «Alba». Хор алғашқы кезеңде сынға түсті, бірақ екінші және шешімді кезеңге өте алмады. Шотландия 2021 жылы екінші «Еркін Еуропалық ән байқауына» қатысты, бұл жарысты неміс телеарнасы ProSieben 2020 жылы Covid-19 пандемиясы салдарынан тоқтатылған негізгі «Евровидение» ән байқауына балама ретінде көрсетті. Әнші Эми Макдональд Шотландия атынан «Statues» әнімен өнер көрсетіп, 4-орынды иеленді.
Акордеон
Аккордеонды көбінесе шотландтық китч деп қысым көрсетсе де, ол шотланд музыкасының көптен бері бөлігі болып табылады. Белгілі Джимми Шанд басқарған кантри би тобы сияқты ұжымдар, осы бейнені таратуға көмектесті. 20 ғасырдың басында диатоникалық түймелі аккордеонның бір түрі – мелодеон, ауылдық халық арасында танымал болды және боти-бенд дәстүрінің құрамына кірді. Жақында Фил Каннингэм (Silly Wizard) шотланд музыкасында аккордеонды танымал етуге үлкен үлес қосты.
Құрбындар
Көптеген адамдар шотланд халық музыкасын Ұлы таулы сырнаймен байланыстырады, ол шотланд музыкасында ұзақ жылдар бойы маңызды рөл атқарды. Бұл сырнай түрі тек Шотландияда дамығанмен, ол – Шотландиядағы жалғыз сырнай түрі емес. Шотландияда сырнай туралы ең алғашқы жазба 15 ғасырға жатады, бірақ олардың Британияға рим әскерлерімен әкелінгендігіне сеніледі. Pìob mhór, яки Ұлы таулы сырнай, бастапқыда әулеттік сырнайшылармен және түрлі кландар басшыларының кәсіби сырнайшыларымен байланысты болды; кейіннен сырнайлар басқа да жайларда, соның ішінде әскери шерулерде қолдануға басталды. Сырнайшылар кландарының ішінде Хендерсон, Макартур, Макдональд, Маккей және, әсіресе, МакКриммон кландары болды, олар Маклауд кланының әулеттік сырнайшылары еді. Сырнай Шотландиямен тығыз байланысты болғанымен, бұл аспап (немесе, дәлірек айтқанда, аспаптар отбасы) Еуропаның, Солтүстік Африканың және Оңтүстік Азияның кең аумақтарында кездеседі. Қазіргі шотланд музыкасында ең көп таралған сырнай – Ұлы таулы сырнай, оны британ армиясының таулы полктері таратып жүрді. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген басқа да сырнайлар болған, олардың көпшілігі соңғы жарты ғасырда қайта жаңартылды. 19 ғасырда соғысқа аттанған кемелерде сырнай ойналып, сарбаздардың рухын көтеріп, болашақ соғыста сәттілік әкелуге тырысты. Ұлы таулы сырнайдың классикалық музыкасы Pìobaireachd деп аталады, ол тақырыпты белгілейтін urlar (ағылшын тілінде 'ground' – негіз) деп аталатын алғашқы бөлімнен тұрады. Содан кейін тақырып бірнеше бөлімдер арқылы дамытылады, әрқайсысы алдыңғыдан күрделірек болады. Ürlar-дан кейін әдетте түрлі вариациялар мен вариациялардың қайталануы келеді. Содан кейін taorluath бөлімі мен оның вариациясы, содан кейін crunluath бөлімі келеді, олар негізгі тақырыпты жалғастырады. Бұған әдетте crunluath вариациясы, көбінесе crunluath a mach (басқа вариациялар: crunluath breabach және crunluath fosgailte) қосылады; шығарма urlar-ға оралумен аяқталады. Шотландияда сырнайлар сайыстары жиі өткізіледі, сондай-ақ жеке сырнайшылар мен сырнайлар тобы арасындағы жарыстар ұйымдастырылады. Жеке сырнайшылар арасындағы жарыстар қазіргі уақытта көптеген үміткерлердің арасында танымал, олардың кейбіреулері Шотландиядағы жарыстарға қатысу үшін Австралиядан да келеді. Ал басқалары аспапты шығармашылық тұрғысынан пайдаланудың жаңа жолдарын іздестіруде. 70-ші жылдардан бері түрлі сырнай түрлері қайта жанданып, тарихи шекаралық сырнайлар мен шотландтық шағын сырнайлар қайта жаңартылып, қазір өркендеген баламалы сырнайшылар қауымдастығын құрады. Шотландияның ең қадірлі сырнайшыларының екеуі – Гордон Дункан мен Фред Моррисон. Сырнайлар тобы – таулы сырнайлар үшін тағы бір кең таралған формат, оның ішінде Австралиядан келген Виктория полициясының сырнайлар тобы (бұрынғы), Солтүстік Ирландияның фельдмаршал Монтгомери, Ирландия Республикасының Лоренс О'Тул сырнайлар тобы, Канаданың 78-ші Фрейзер таулы аймақтары сырнайлар тобы және Саймон Фрейзер университетінің сырнайлар тобы, сондай-ақ Шотландияның Шоттс және Дайкхед сырнайлар тобы және Стратклайд полициясының сырнайлар тобы бар. Бұл топтар, сондай-ақ көптеген басқа топтар түрлі сырнайлар жарыстарында, көбінесе Дүниежүзілік сырнайлар чемпионатында қатысады және кейде қоғамдық концерттерде өнер көрсетеді.
Скрипка
Шотландияның дәстүрлі скрипкасы бірнеше аймақтық стильдерді қамтиды, соның ішінде батыс жоталарындағы сырнайдың (волынканың) әсері, скандинавтық мәдениетке ұқсас Шетланд аралдарының көтеріңкі және қуатты стилі, сондай-ақ солтүстік-шығыстағы Стратспей мен ақырын орындалатын әуендер. Аспап 17 ғасырдың соңында пайда болды және алғаш рет 1680 жылы Мидлотиандағы Ньюбатл аббаттығының «Lessones For Ye Violin» атты құжатында тіркелген. 18 ғасырда шотланд скрипкасы жаңа биіктерге көтерілді. Уильям Маршалл және Нил Гоу сияқты скрипкашылар бүкіл Шотландияда аңызға айналды, ал скрипка күйлерінің алғашқы жинақтары ғасырдың ортасында жарық көрді. Осы жинақтардың ең танымал және пайдалысы – Нилдің ұлы, өзі де талантты скрипкашы және композитор болған Натаниел Гоудың шығармалары. Чарльз Маклин, Джеймс Освальд және Уильям Макгиббон сияқты классикалық композиторлар шотланд скрипка дәстүрін барокко туындыларында пайдаланды. Шотландия скрипкасы Солтүстік Америкада, әсіресе Канаданың шығыс жағалауындағы Кейп-Бретон, Нова-Скотия аралында кең таралған, ол 1780-1850 жылдардағы Таулы жерлерді тазарту кезеңінде Шотландиядан келген 25 000-ға жуық эмигрантты қабылдаған. Натали Макмастер, Эшли МакИсаак және Джерри Холланд сияқты Кейп-Бретон музыканттары өнерлерін әлемге таныстырып, Бадди Макмастер және Уинстон Скотт Фицджеральд сияқты шебер скрипкашылардың дәстүрін жалғастырды. Шотландиядағы шебер скрипкашылардың ішінде Элли Бэйн мен Аласдейр Фрейзер ең танымалдары, олар Джеймс Скотт Скиннер, Гектор МакАндрю, Ангус Грант және Том Андерсон сияқты 20 ғасырдың белгілі музыканттарының жолын қуды. Жаңа буынның кәсіби шотланд скрипкашыларының саны артып келе жатқандықтан, толық тізім жасау мүмкін емес. Жыл сайын қараша айында өтетін Шотландия скрипка фестивалі Шотландияның скрипка дәстүрі мен таланттарын көрсетеді.
Гитара
Гитараның дәстүрлі музыкадағы тарихы салыстырмалы түрде жақында ғана басталды, сондай-ақ 1960 жылдардың соңында халық әншісі Джони Мойнихан келт халық музыкасына енгізген циттерн мен бузукидің тарихы да сондай. Гитара 1960 жылдардың басында Арчи Фишер, The Corries, Хамиш Имлах, Робин Холл және Джимми Макгрегор сияқты музыканттардың еңбектері арқасында фольклорлық өркендеуде маңызды рөл атқарды. Берт Янштың шебер ойнауы кеңінен таралды, ал The Incredible String Band аспаптардың ассортиментін одан әрі кеңейтті. Атақты орындаушылардың ішінде Тони Макманус, Дейв МакИсаак, Пири Вилли Джонсон және Дик Гоган бар. Шотландиялық музыка сахнасындағы басқа да белгілі гитаристер қатарында Fine Friday және Lau тобының Крис Древер, ал Cliar, Dàimh және Harem Scarem тобының Росс Мартин де бар. Шотландия сонымен қатар бірнеше атақты электрогитарашыларды өндірді, олардың ішінде Big Country тобының Стюарт Адамсон ("Британияның Джими Хендрикс" деп аталған), AC/DC тобының Ангус Янг, Wings тобының Джимми Маккалок, Nazareth тобының Мэнни Чарлтон, The Sensational Alex Harvey тобының Зал Клеминсон және Thin Lizzy тобының Брайан Робертсон бар.
Желкені
Қазіргі гитараларға ұқсас тартылатын аспаптар шотланд халық музыкасында ғасырлар бойы кездеседі. Гиттерн – қазіргі гитараның алдағысы, ол орта ғасырлық Шотландияда кем дегенде 13 ғасырдан бері таралған және 300 жыл өткен соң да Шотландияда қолданылып келген.
Арпа
Материалдық деректер лираның және/немесе арфаның, немесе кларсахтың Ұлыбританияда ұзақ және ежелгі тарихы бар екенін көрсетеді, Темір дәуіріндегі лиралар б.з.д. 2300 жылға дейін сақталып қалған. Шотландияның шығысындағы тас мүсіндері арфаның 9 ғасырдан бұрын Пиктік Шотландиясында болғанын және қазіргі еуропалық арфаның бастапқы ата-тегі болуы мүмкін екенін, тіпті шотландтық пиброхтың, халықтық сыбызғы дәстүрінің негізін құрағанын дәлелдейді. 9 ғасырлық Утрехт Забур кітабындағы арфа суреттерін есептемегенде, Еуропада 11 ғасырға дейін жасалған үшбұрышты хордофон арфасының тек он үш бейнесі ғана бар, және олардың барлығы Шотландиядан шыққан. Пиктік арфалары жылқы шашымен тартылған. Бұл аспаптар, әрине, ағылшын-сакстарға, олар әдетте ішектен жасалған тартылған иірімдерді қолданған, содан кейін Таулы аймақтар мен Ирландияның гаэлдеріне тарады. Арфаны білдіретін ең ерте ирланд сөзі – «Круит», бұл сөз аспаптың пиктік тегін күшті көрсетеді. МакУиртер тегі, «Мак а'Круайтер», арфашылдың ұлы дегенді білдіреді және Шотландияда, әсіресе Каррик пен Галлоуэйде кең таралған. Кларсах (Gd.) немесе Cláirseach (Ga.) – Шотландия немесе Ирландияның сымды арфасына берілген атау. Бұл сөз 14 ғасырдың соңында қолданыла бастады. Орта ғасырдың соңына дейін Шотландияда ең танымал музыкалық аспап болды, ал арфашылар ирландтық/шотландтық әміршілердің және шотландтық патшалар мен графтардың сарайларындағы ең беделді мәдени тұлғалардың бірі болды. Екі елде де арфашылар ерекше құқықтарға ие болды және таққа отырғызу мен поэзиялық бардтық оқылымдар сияқты салтанатты шараларда маңызды рөл атқарды. Шотландия патшалары Орта ғасырдың соңына дейін арфашыларды жұмысқа алды және олар патшалық иконографияда маңызды орын алды. Бірнеше кларсах ойнаушылары Стандарт шайқасында (1138) көзге түсті, ал Шотландияның Александр III (1286 жылы қайтыс болды) 1278 жылы Лондонға келгенде, оның сарай музыканттарымен бірге болды, тіркелген деректерде шотландтық корольдің арфашысы Элиасқа төлем жасалғаны көрсетілген. Шотландиялық арфаның бір атауы – «таг нан теуд», «тартылған ішектер үйі». Орта ғасырлық үш гаэль арфасы қазіргі заманға дейін жетті, екеуі Шотландиядан (Мэри королевасының арфасы және Ламонт арфасы) және біреуі Ирландиядан (Брайан Бору арфасы), бірақ көркемдік деректер бұл үшеуінің де Батыс Таулы аймақта жасалғанын көрсетеді. Сымды арфамен ойнау Шотландияда 18 ғасырда, ал Ирландияда 19 ғасырдың басында тоқтатылды. 19 ғасырдың соңында гаэль тілін жаңғырту кезеңінде қолданылған аспаптар ескі сымды арфалардан едәуір ерекшеленді. Жаңа аспаптар ішек ішектермен жасалған, олардың құрылысы мен ойнау стилі үлкен оркестрлік педальді арфаға негізделген. Дегенмен, «clàrsach» атауы Шотландияда осы жаңа аспаптарды сипаттау үшін қолданылды және қазір де қолданылуда. Қазіргі заманғы ішек арфаның Шотландия мен Ирландияда, сондай-ақ Солтүстік Америкада және басқа жерлерде мыңдаған ойнаушылары бар. 1931 жылы Clarsach Society қоғамының құрылуы қазіргі заманғы арфаның қайта жандануына бастама берді. Соңғы арфашылардың арасында Саворна Стивенсон, Мэгги Макиннес және Sileas тобы бар. Ерекше оқиғаларға Эдинбург халықаралық арфа фестивалі жатады, ол 2006 жылы бір уақытта ойнаған арфашылардың ең көп саны бойынша әлемдік рекордты орнатты.
Қалайтын сыбызғы
Көне қалайы сыбызғылардың бірі – 14 және 15 ғасырларға жататын қыш ыдыстармен бірге табылған Тускулум сыбызғысы. Ол қазір Шотландия мұражайының қорында сақталуда. Бүгінде сыбызғы шотланд музыкасында кеңінен қолданылатын аспапқа айналған. Көптеген белгілі орындаушылар сыбызғыны басты аспабы ретінде таңдамаса да, оны сыбызғышылар, флейташылар және басқа да музыканттар да орындайды.
Бодран
Бодран (көпшесі – бодрайн) деген ирланд сөзі, барабанды білдіретін, алғаш рет 17 ғасырда ирланд тілінен ағылшын тіліне аударылған құжатта айтылған. Бодран, шамасы, 18 ғасырда Ирландияның оңтүстік-батысында пайда болды және "кедей адамның домбырасы" деп аталды. Ол шаруалық құралдардан жасалған және қоңыраулары болмаған, соның салдарынан әншілер мен маскарадтық топтардың арасында танымал болды. Ирландиялық суретші Дэниел Маклайздың (1806–1870) салған үлкен майлы картинасында үлкен Хэллоуин кешінде бодран анық көрінеді. 1960 жылдары Шон О Риаданың музыкасының арқасында бодран Шотландияға, сондай-ақ Кейп-Бретонға, Жаңа Шотландияның солтүстік материгіне, Ньюфаундлендке және Принс-Эдвард аралына Ирландиядан импортталды.
Музыкалық сыйлықтар
Шотландия музыкалық сыйлығы, «Шотландияның жыл альбомы» сыйлығы, «Шотландия дәстүрлі музыкасы» сыйлығы және BBC Radio Scotland «Жас дәстүрлі музыкант» сыйлығы Шотландиядағы музыкалық талантты жыл сайын, шотланд және халықаралық артистердің арасынан таниды.
Музыкалық фестивальдар
Шотландияда жыл сайын шотланд және халықаралық музыканы мерекелейтін көптеген фестивальдер болып келеді. T in the Park (1994–2016) 1994 жылы басталып, шілде айының екінші демалыс күндері жыл сайын көп көрермен жиналған Шотландияның ең ірі музыка фестивальдерінің бірі болды. Әлемдегі ең танымал және сәтті әртістер мен топтардың өнер көрсетуімен, ол музыка әуесқойларының жүрегінде ерекше орын алды. T in the Park фестивалі TRNSMT (2017–қазіргі уақытқа дейін) фестивалімен алмастырылды, ол да шілде айының екінші демалыс күндері Глазго Гринде өтеді. Басқа фестивальдерге Абердин және Солтүстік-Шығыс Шотландия музыка фестивалі, Big Burns Supper фестивалі, Калландер джаз және блюз фестивалі, Connect Music фестивалі, Дарвел музыка фестивалі, Eden фестивалі, Глазго халықаралық джаз фестивалі, Глазго жазғы сессиясы, Let's Rock, Лит фестивалі және Skye Live фестивалі кіреді. Келвингроув паркіндегі Глазго эстрадасы жыл сайынғы Summer Nights фестиваліне қонақжай жасайды, бұрынғы орындаушылар қатарында KT Tunstall, Anastacia, Sophie Ellis Bextor, Belinda Carlisle, Rick Astley және The Jesus & Mary Chain бар. Бұрынғы ірі фестивальдерге Wickerman фестивалі, Big in Falkirk, RockNess және Be in Belhaven кіреді. Celtic Connections 1994 жылы басталды және кельт музыкасын мерекелейді. Ол жыл сайын қаңтар және ақпан айларында Глазгода 18 күн бойы өтеді. Корольдік Эдинбург әскери татуировкасы халықаралық қарулы күштердің әскери оркестрлерімен орындалады. Ол тамыз айында Эдинбург қалашығында Эдинбург фестивальдерінің бөлігі ретінде өткізіледі.
Үлгілер
Конгресс кітапханасының «Калифорния алтыны: Солтүстік Калифорния халық музыкасы (1930-шы жылдар)» жинағынан алынған, Нова-Скоциялықтардың Калифорнияда орындаған дәстүрлі шотланд әні «Na cuperean» жазбасын жүктеңіз; Мэри А. Макдональд бұл әнді 1939 жылғы 11 сәуірде Калифорния штатының Беркли қаласында орындаған.