Кіріспе
Шотландияның халық музыкасы (сонымен қатар Шотландияның дәстүрлі музыкасы) – шотландтық музыкалық дәстүрдің бөлігі ретінде танылатын формаларды қолданатын халық музыкасының жанры. Орта ғасырдың соңында Шотландияда гүлденген халық музыкасы мәдениеті болғандығының куәліктері бар, бірақ осы кезеңнен сақталған жалғыз әуен – «Егінші әні». Реформациядан кейін, шіркеудің, әсіресе Төмендіктерде, билерді және қарапайым тойларды басуға жасаған әрекеттеріне қарамастан, музыканың діни емес халықтық дәстүрі жалғасты. Биік таулардағы сыбызғының қолданылуы туралы алғашқы нақты мәлімет 1547 жылғы Пинки Клеу шайқасында айтылады. XVII ғасырдың басында Таулы аймақтарда МакКриммон, МакАртур, МакГрегор және Гайрлох Маккейлер сияқты сыбызғы үй-бүлдері дамыды. Сондай-ақ, Таулы аймақтарда скрипканың қолданылуына куәліктер бар. Белгілі музыканттардың қатарында скрипкашы Патти Бирни және сыбызғышы Хабби Симпсон болды. Бұл дәстүр XIX ғасырға дейін жалғасты, оның ішінде Нил және оның ұлы Натаниел Гоу сияқты көрнекті тұлғалар болды. Осы кезеңнен балладалар туралы мәліметтер де бар. Олардың кейбіреулері орта ғасырдың соңына дейін созылуы мүмкін және XIII ғасырға дейінгі оқиғалар мен адамдар туралы айтады. Олар XVIII ғасырда халық әндері ретінде жиналғанға дейін ауызша дәстүр ретінде сақталды. Діни емес музыканың ең ерте басылған жинағы XVII ғасырға жатады. Жинақтау XVIII ғасырдың басында қарқын алып, шіркеудің музыкаға қарсылығы әлсіреген сайын, Аллан Рамзидің «Шаятхана әртүрлілері» (1723) және Джеймс Джонсон мен Роберт Бернстің «Шотландия музыкалық мұражайы» (1787–1803) сияқты көптеген жарияланымдар пайда болды. XIX ғасырдың соңынан бастап дәстүрлі музыкаға қызығушылық жаңадан өркендеді, бұл көбінесе академиялық және саяси мақсаттармен байланысты болды. Шотландияда коллекционерлердің қатарында пастор Джеймс Дункан мен Гэвин Грейг болды. Көрікті орындаушылардың ішінде Джеймс Скотт Скиннер есімді музыкант бар еді. Бұл қайта жаңғыру классикалық музыкаға үлкен әсер етті, нәтижесінде Шотландияда оркестрлік және опералық музыканың ұлттық мектебі пайда болды, оның құрамында Александр Маккензи, Уильям Уоллес, Лирмонт Драйсдейл, Хамиш МакКанн және Джон МакЭвен сияқты композиторлар болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шотландиядағы дәстүрлі музыка маргиналданды, бірақ тірі дәстүр ретінде сақталды. Алан Ломакс, Хамиш Хендерсон және Питер Кеннеди сияқты адамдар жинау, жарияланымдар, жазбалар және радио бағдарламалары арқылы бұл жағдайды өзгертті. Олар танымал еткен дәстүрлі әншілердің қатарында Джон Страхан, Джимми МакБит, Джинни Робертсон және Флора МакНил болды. 1960 жылдары халықтық клубтар гүлденді және Эван МакКолл Ұлыбританиядағы қайта жаңғырудың жетекші тұлғасы болды. Бұл клубтар дәстүрлі орындаушыларды, соның ішінде Дональд Хиггинсті және Блэргоуридің Стюарттарын, ағылшын орындаушыларын және Робин Холл, Джимми Макгрегор, The Corries және Ян Кэмпбелл фольклор тобы сияқты жаңа шотландтық қайта жаңғырушыларды қабылдады. Радио мен теледидардың пайда болуымен пайда тапқан шотландиялық халық музыкасының да бір саласы болды, ол тартан мен музыкалық залдарда және әртүрлі шараларда қолданылатын стереотиптерге негізделген шотландтық бейнелерге сүйенді, мысалы, Энди Стюарт жүргізген және Мойра Андерсон мен Кеннет МакКеллер қатысқан «Ақ Heather клубы» (1958–1967) телешоуы. Америка музыкасының әртүрлі стильдерінің британдық халық музыкасымен бірігуі Дэви Грэм мен Берт Янш сияқты музыканттар бастаған «фольк барокко» деп аталатын саусақпен ойналатын гитараның ерекше стилін жасады. Басқалары, Донован мен Incredible String Band сияқты, дәстүрлі элементтен толығымен бас тартты және психоделикалық фолькты дамытқан деп есептеледі. 1970 жылдарға дейін дәстүрлі материалды орындауды жалғастырған акустикалық топтардың қатарында Ossian, Silly Wizard, The Boys of the Lough, Natural Acoustic Band, Battlefield Band, The Clutha және The Whistlebinkies болды. Селттік рок шотландтық топтар, соның ішінде JSD Band және Spencer's Feat арқылы британдық фольк-роктың бір түрі ретінде дамыды. Ирландиялық және шотландтық музыканттардан құралған Five Hand Reel бұл стильдің ең табысты өкілдері болды. 1970 жылдардың соңынан бастап халықтық клубтарға қатысушылар саны азайды, өйткені жаңа музыкалық және әлеуметтік тенденциялар үстемдік құра бастады. Алайда, Шотландиядағы мейрамдар мен фестивальдер дәстүрлі музыканы қолдауға көмектесті. Осы би тобынан шыққан 1980 жылдардың ең табысты топтарының екеуі Runrig және Capercaillie болды. Келттік диаспораның нәтижесінде әлемдегі үлкен қауымдастықтар өздерінің мәдени тамырларын және сәйкестігін Келттік елдердегі өзінің бастапқыларында іздеді. АҚШ-тан Scottish bands Seven Nations, Prydein және Flatfoot 56 топтары шықты. Канададан Enter the Haggis, Great Big Sea, The Real Mckenzies және Spirit of the West сияқты топтар табылды.
Scottish folk music (also Scottish traditional music) is a genre of folk music that uses forms that are identified as part of the Scottish musical tradition. There is evidence that there was a flourishing culture of popular music in Scotland during the late Middle Ages, but the only song with a melody to survive from this period is the "Pleugh Song". After the Reformation, the secular popular tradition of music continued, despite attempts by the Kirk, particularly in the Lowlands, to suppress dancing and events like penny weddings. The first clear reference to the use of the Highland bagpipes mentions their use at the Battle of Pinkie Cleugh in 1547. The Highlands in the early seventeenth century saw the development of piping families including the MacCrimmons, MacArthurs, MacGregors and the Mackays of Gairloch. There is also evidence of adoption of the fiddle in the Highlands. Well known musicians included the fiddler Pattie Birnie and the piper Habbie Simpson. This tradition continued into the nineteenth century, with major figures such as the fiddlers Niel and his son Nathaniel Gow. There is evidence of ballads from this period. Some may date back to the late Medieval era and deal with events and people that can be traced back as far as the thirteenth century. They remained an oral tradition until they were collected as folk songs in the eighteenth century. The earliest printed collection of secular music comes from the seventeenth century. Collection began to gain momentum in the early eighteenth century and, as the Kirk's opposition to music waned, there was a flood of publications including Allan Ramsay's verse compendium The Tea Table Miscellany (1723) and The Scots Musical Museum (1787 to 1803) by James Johnson and Robert Burns. From the late nineteenth century there was renewed interest in traditional music, which was more academic and political in intent. In Scotland collectors included the Reverend James Duncan and Gavin Greig. Major performers included James Scott Skinner. This revival began to have a major impact on classical music, with the development of what was in effect a national school of orchestral and operatic music in Scotland, with composers such as Alexander Mackenzie, William Wallace, Learmont Drysdale, Hamish MacCunn and John McEwen. After World War II, traditional music in Scotland was marginalised, but remained a living tradition. This was changed by individuals including Alan Lomax, Hamish Henderson and Peter Kennedy, through collecting, publications, recordings and radio programmes. Traditional singers that they popularised included John Strachan, Jimmy MacBeath, Jeannie Robertson and Flora MacNeil. In the 1960s there was a flourishing folk club culture and Ewan MacColl emerged as a leading figure in the revival in Britain. The clubs hosted traditional performers, including Donald Higgins and the Stewarts of Blairgowrie, beside English performers and new Scottish revivalists such as Robin Hall, Jimmie Macgregor, The Corries and the Ian Campbell Folk Group. There was also a strand of popular Scottish music that benefited from the arrival of radio and television, which relied on images of Scottishness derived from tartanry and stereotypes employed in music hall and variety, exemplified by the TV programme The White Heather Club which ran from 1958 to 1967, hosted by Andy Stewart and starring Moira Anderson and Kenneth McKeller. The fusing of various styles of American music with British folk created a distinctive form of fingerstyle guitar playing known as folk baroque, pioneered by figures including Davy Graham and Bert Jansch. Others totally abandoned the traditional element including Donovan and the Incredible String Band, who have been seen as developing psychedelic folk. Acoustic groups who continued to interpret traditional material through into the 1970s included Ossian, Silly Wizard, The Boys of the Lough, Natural Acoustic Band, Battlefield Band, The Clutha, and The Whistlebinkies. Celtic rock developed as a variant of British folk rock by Scottish groups including the JSD Band and Spencer's Feat. Five Hand Reel, who combined Irish and Scottish personnel, emerged as the most successful exponents of the style. From the late 1970s the attendance at, and the number of, folk clubs began to decrease, as new musical and social trends began to dominate. However, in Scotland the circuit of ceilidhs and festivals helped prop up traditional music. Two of the most successful groups of the 1980s that emerged from this dance band circuit were Runrig and Capercaillie. A by product of the Celtic Diaspora was the existence of large communities across the world that looked for their cultural roots and identity to their origins in the Celtic nations. From the United States this includes Scottish bands Seven Nations, Prydein and Flatfoot 56. From Canada are bands such as Enter the Haggis, Great Big Sea, The Real Mckenzies and Spirit of the West.
Даму
Орта ғасырдың соңында Шотландияда халық музыкасының гүлденген мәдениеті болғанына куәліктер бар. Бұл "Шотландияның шағымдануы" (1549) кітабында келтірілген көптеген әндердің тізіміне кіреді. Көптеген өлеңдер сол кезеңде әндер ретінде жазылған, бірақ олардың нотасы сақталған жоқ. Мелодиялар Реформациядан кейін жарық көрген "Жақсы және ізгі балладалар" (1567) жинағында жеке сақталған. Бұл жинақты Джеймс, Джон және Роберт Веддерберн ағайындары бейімдеп, жариялаған халық әндеріне арналған рухани сатиралар еді. Сол кезеңнен сақталған жалғыз әуен – "Соқашы әні". Биік таулардағы сыбызғының қолданылуы туралы алғашқы нақты мәлімет француз тарихында кездеседі, онда ол 1547 жылғы Пинки Клеу шайқасында қолданылғаны айтылады. Джордж Бьюкенен олардың соғыс алаңындағы кернейді ығыстырғанын мәлімдеді. Осы кезеңде сыбызғының ceòl mór (үлкен музыкасы) құрылды, ол оның әскери тарихын көрсетеді, соғыс күйлері, шерулер, жиындар, салюттер мен аза тұтулар оған енді. XVII ғасырдың басында МакКриммондтар, МакАртурлар, МакГрегорлар және Гайрлох Маккейлері сияқты сыбызғышылар отбасылары Таулы аймақта дамыды. Сондай-ақ, Мартин Мартиннің "Шотландияның Батыс аралдарының сипаттамасы" (1703) еңбегінде Льюис аймағында он сегіз музыкантты білгені айтылады, бұл скрипканың Таулы аймақта қабылдануын көрсетеді. Белгілі музыканттардың қатарында скрипкашы Патти Бирни (1635–1721) және сыбызғышы Хабби Симпсон (1550–1620) болды. Осы кезеңнен балладалардың да бар екеніне куәліктер бар. Олардың кейбіреулері орта ғасырдың соңына дейін жетеді және XIII ғасырға дейінгі оқиғалар мен тұлғаларға қатысты, мысалы, "Сэр Патрик Спенс" және "Томас Ример", бірақ олар туралы ешқандай мәлімет XVIII ғасырға дейін табылмаған. Шотланд балладалары ерекше, олардың құрамындағы әйгірлер сияқты христиандыққа дейінгі элементтердің болуы олардың ерекшелігін көрсетеді. Олар XVIII ғасырда халық әндеріне қызығушылықтың артуына дейін ауызша дәстүр ретінде сақталды, соның салдарынан епископ Томас Перси сияқты жинақтаушылар танымал балладалар жинақтарын жариялады. XVIII ғасыр басылымдарына Джон Плейфордтың скрипкаға арналған "Шотландия әуендерінің жинағы" (1700), Маргарет Синклердің "Музыка кітабы" (1710) және Джеймс Уотсонның "Комикалық және аңызға толы шотланд өлеңдерінің жинағы" (1711) кірді. Кирктің зайырлы музыка мен биге қарсы күресі шамамен 1715 және 1725 жылдар аралығында жеңілдеді, ал музыкалық белсенділіктің деңгейі музыкалық жинақтар мен парақтардағы музыканың көптігінде көрінді, мысалы, макар Аллан Рамзидің "Шаң үстелінің жинағы" (1723), Уильям Томсонның "Орфей Каледониялық: немесе шотланд әндерінің жинағы" (1733), Джеймс Освальдтың "Каледониялық қалта серігі" (1751) және Дэвид Хердтың "Ежелгі және қазіргі шотланд әндері, батырлық балладалар" және т.б. : естеліктерден, дәстүрлерден және ежелгі авторлардан жинақталған" (1776). Бұлардың барлығы ең ықпалды жинақ – Джеймс Джонсон мен Роберт Бернстің 1787 жылдан 1803 жылға дейін алты томдық "Шотландия музыкалық мұражайына" енді, онда Бернстің жаңа сөздері де бар. Джордж Томсон жинаған және 1799 мен 1818 жылдар аралығында жарияланған "Шотландияның таңдамалы әуендері" жинағына Бернс пен Уолтер Скотттың да үлесі болды. Скотттың ерте туындыларының бірі – "Шотландия шекарасының музыканттары" (1802–03) балладалар жинағы болды.
Бірінші қайта өрлеу
XIX ғасырдың соңынан бастап дәстүрлі музыкаға қызығушылық жаңадан өркендеді, бұл академиялық және саяси мақсаттармен байланысты болды. Гарвард профессоры Фрэнсис Джеймс Чайлдтың (1825–96) сегіз томдық жинағы – «Ағылшын және шотланд халық балладалары» (1882–92) – кейінгі орындаушылардың репертуарын қалыптастыруда ең әсерлі болды, ал ағылшын музыка мұғалімі Сесил Шарп халық әнінің мәнін түсінуде маңызды рөл атқарды. Шотландиядағы жинақтаушылардың қатарында пастор Джеймс Дункан (1848–1917) және Гавин Грейг (1856–1914) болды, олар негізінен Абердинширден 1000-нан астам ән жинады. Дәстүрді Джеймс Скотт Скиннер (1843–1927) сияқты тұлғалар жалғастырды, ол «Стратспей королі» деп танылды және өзінің туған жері Банчоридегі шаралардан бастап, оңтүстіктің қалалық орталықтары мен Балморалдағы концерттерде скрипка ойнады. 1923 жылы шотландтық дәстүрлі билерді сақтау мақсатымен Шотландия Корольдік елдік би қоғамы құрылды, олар континенталдық балл бөлме билерінің – вальс немесе квадрат билердің таралуынан қорқыныш білдірді. Аккордеон да таулы аймақтардағы билер мен тойларда маңызды аспапқа айналды. Бұл қайта жандану классикалық музыкаға елеулі әсер етті, нәтижесінде Шотландияда оркестрлік және опералық музыканың ұлттық мектебі қалыптасты. Басты композиторлардың қатарында Александр Маккензи (1847–1935), Уильям Уоллес (1860–1940), Лирмонт Драйсдейл (1866–1909), Хамиш МакКанн (1868–1916) және Джон МакЭуэн (1868–1948) болды. Германия мен Италияда білім алған Маккензи шотланд мотивтерін неміс романтизмімен үйлестірді және үш шотланд рапсодиясы (1879–80, 1911), скрипка мен оркестрге арналған «Пиброх» (1889) және фортепианоға арналған шотланд концерті (1897) арқылы танымал болды, олардың барлығы шотланд тақырыптары мен халық әуендерін қамтиды. Драйсдейлдің шығармалары көбінесе шотланд мотивтеріне арналды, соның ішінде «Там О’ Шантер» увертюрасы (1890) және «Келпи» кантатасы (1891). МакКаннның «Тау және су тасқынының жері» (1887) увертюрасы, «Алты шотланд биі» (1896), «Джинни Дианс» (1894) және «Дайрмид» (1897) опералары, сондай-ақ шотланд тақырыбындағы хорлық шығармалары бар. Сол сияқты, МакЭуэннің «Пиброх» (1889), «Шекара балладалары» (1908) және «Солвей симфониясы» (1911) шотланд халық әуендерін қамтыды.
Екінші қайта өрлеу
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шотландиядағы дәстүрлі музыка ығыстырылды, бірақ Англиядан айырмашылығы, ол күшті күш болып қала берді, Сейлид үйі 1950 жылдардың басына дейін ауылдық қауымдастықтарда сақталды және дәстүрлі материал ескі буынмен орындала берді, тіпті жас буын музыканың қазіргі стильдерін артық көретін болса да. Бұл төмендеуге американдық музыкатанушы Алан Ломакс сияқты адамдардың әрекеттері өзгеріс әкелді, ол 1955 жыл шамасында Columbia Records арқылы шығарылған Шотландиядағы көптеген әндерді жинады. Ломакс, Хэмиш Хендерсон және Питер Кеннедидің (1922–2006) радио хабарлары дәстүрді, әсіресе Кеннедидің шотланд және ирланд музыкасына негізделген «As I Roved Out» хабарларын жариялауда маңызды рөл атқарды. Шотландияны зерттеу мектебі 1951 жылы Эдинбург университетінде құрылды, Хендерсон ғылыми қызметкер болып тағайындалды және Калум Маклин (1915–1960) бастаған әндер жинағы құрылды. Халыққа танымал болғандарға Джон Страчан (1875–1958), Джимми Макбит (1894–1972), Джинни Робертсон (1908–1975) және Флора МакНейл (1928–2015) кірді. Эдинбург халық фестивалі (1951–1953) және Абердин халық фестивалі (1963–) сияқты бірқатар фестивальдер де музыканы танымал етуге көмектесті. Бағдарламалар мен олардың музыкасы өте танымал болды, бірақ олардың шотланд музыкасы мен ұлттық ерекшеліктеріне қарайтын көзқарасы көптеген модернистерге ұнамады. Америка музыкасының әртүрлі стильдерінің британдық халық музыкасымен бірігуі «фолк барокко» деп аталатын саусақпен ойналатын гитараның ерекше стилін жасады, оның негізін қалаушылар Дэви Грэм және Берт Янш болды. 1970 жылдарға дейін дәстүрлі материалды орындауды жалғастырған акустикалық топтарға Ossian және Silly Wizard кірді. The Boys of the Lough және Battlefield Band Гласгоудың дамыған халық музыкасы сахнасынан пайда болды. Бұл топтардың көпшілігі негізінен Төмендіктерден шыққан музыка ойнады, ал кейінірек, табысқа жеткен топтар Таулы аймақтың гэльдік дыбыстарын артық көреді. Халық музыкасы шеңберінде белгілі болғанымен, бұл топтардың ешқайсысы The Chieftains және The Dubliners сияқты ирландтық топтардың табысына жете алмады. Silly Wizard-дан Энди М. Стюарт, Battlefield Band-тан Брайан МакНилл және Tannahill Weavers-тан Дуги Маклин сияқты белгілі жеке орындаушылар осы топтардан шықты. Маклин, бәлкім, олардың ең танымал өкілі, Шотландияның ең сүйікті әндерінің бірі – «Caledonia» әнін жазған. Көптеген кельттік фьюжн әртістері сияқты танымал болмаса да, дәстүрлі шотланд әртістері әлі де музыка жасайды. Олардың қатарында Хебрид аймағынан шыққан әнші Джули Фоллис, «гэльдік супертоп» Dàimh және Lau бар. Old Blind Dogs өздерінің туған жері Абердинширдің дор шотланд диалектісінде ән айту арқылы жетістікке жетті. Albannach өздерінің ерекше түтік пен барабан комбинациясымен танымал болды.
Кельт тас
Селттік рок 1969 жылдан бастап Fairport Convention және оның мүшелері жасаған британдық фольк-роктың бір түрі ретінде дамыды, ол дәстүрлі шотландтық фольк музыкасын рок аспаптарымен орындады. Донован 1970 жылы шыққан Open Road альбомындағы фольк-рок өнімін сипаттау үшін «Селттік рок» терминін қолданды, соның ішінде «Селттік рок» деген атағы бар ән де бар еді. Шотландтық дәстүрлі музыканың ықпалымен ағылшын фольк-роктың қабылдануы JSD Band, The Natural Acoustic Band (1970) және Spencer's Feat сияқты топтардың құрылуына әкелді. Соңғысының тарауынан кейін 1974 жылы гитарист Дик Гоган бұл жанрдағы ең табысты топты – Five Hand Reel құрды, ол ирланд және шотланд музыканттарынан тұрды, содан кейін ол жемісті жеке мансабын бастады. 1970-ші жылдардың соңынан бастап фольк-клубтарға барушылар саны азайды, себебі панк-рок, жаңа толқын және электрондық музыка сияқты жаңа музыкалық және әлеуметтік бағыттар үстемдік құрды. Алайда, Шотландияда кеуде тойлары мен фестивальдер дәстүрлі музыканы қолдауға көмектесті. 1980 жылдардан бастап Capercaillie шотландтық фольк музыкасын, электр аспаптарын және әсерлі вокалды табысқа жеткізе білді. Шотландтық фольклорлық топтарда сыбызғы маңызды элементке айналғанмен, фольк-рок тобында олар сирек кездесетін, бірақ 1989 жылдан бастап Wolfstone оны дыбысына сәтті енгізді, ол таулы аймақтың музыкасы мен рок қоспасын ұсынды. Соңғы жылдары Mànran және Tide Lines сияқты топтар да кельт музыкасы мен поп-роктың үйлесіміне назар аударды. Сонымен қатар, Shooglenifty және Peatbog Faeries сияқты топтар дәстүрлі таулы музыканы дубстеп ырғақтары сияқты заманауи дыбыстармен біріктіріп, кейде «Acid Croft» деп аталатын жанрды жасады. Niteworks жоғарыда аталған екі топқа және Martyn Bennett-тің электрондық үлгілеріне шабыттанды, бұл кельт электрондық музыкасын одан әрі дамытты, оны Gaelictronica және Celtictronica деп атады. Simple Minds (Глазго) және Big Country (Данфермлин) сияқты табысты шотландтық стадиондық рок-топтары өздерінің көптеген әндеріне дәстүрлі кельт дыбыстарын қосты. Біріншісі «Belfast Child» хитін дәстүрлі ирландтық «She Moved Through the Fair» әнінің негізінде құрды және құрамына аккордеонды қосты, ал екіншісінің алғашқы альбомдарындағы гитара мен барабан дыбыстары шотланд сыбызғы тобының ықпалында болды, әсіресе «In a Big Country» және «Fields of Fire» сияқты әндерде. Big Country Роберт Бернстің «Killiecrankie» әнін де орындады. Кельттік диаспораның салдарынан әлемде мәдени тамырларын және кельт елдеріндегі шығу тегін іздеген үлкен қауымдастықтар пайда болды. Бұл қауымдастықтардың жас музыканттары көбінесе өздерінің фольклорлық мәдениеті мен рок немесе поп сияқты бағыттардың арасында таңдау жасағанмен, кельттік панк пайда болғаннан кейін өзін кельттік рок деп атайтын көптеген топтар пайда болды. Бұл әсіресе АҚШ және Канадада байқалады, онда ирланд және шотланд иммигранттарының көптеген ұрпақтары бар. АҚШ-та Seven Nations, Prydein және Flatfoot 56 топтары бар. Канададан Enter the Haggis, Great Big Sea, The Real Mckenzies және Spirit of the West сияқты топтар шықты. Бұл топтар американдық музыканың түрлеріне ұшырады, кейбіреулерінде кельт тегі жоқ мүшелер бар және көбінесе ағылшын тілінде ән шырқайды.