Кіріспе

Мельбурн аймағын отарлаудан бұрын қоныстанған Австралияның абориген халқы – Вурунджери халқы. Олар Woiwurrung тіл тобына жататын, Кулин ұлтының австралиялық аборигендері. Олар Мельбурн қаласының қазіргі орналасқан жерінің көп бөлігін қамтитын Ярра өзені аңғарының дәстүрлі иелері. Бүгінде олар осы аймақта және Австралияның басқа да аймақтарында өмір сүруде. Алғашқы еуропалық отарлаушылар оларды Ярра тайпасы деп атаған. Вурунджери тайпасының жер және өтемақы мәдени мұра кеңесі 1985 жылы Вурунджери халқы тарапынан құрылды.

Этноним

Алғашқы австралиялық этнограф Альфред Уильям Хоуиттің мәлімдемесінше, Урунджери атауы, оның транскрипциясында Урунджери, – Яра өзені бойында көптеп өсетін, манна немесе ақ евкалипт деп те аталатын эвкалипт түрі, Eucalyptus viminalis. Урунджеридің дәстүрлі әңгімелеріндегі кейбір қазіргі деректерде олардың этнонимі "wurun" (манна евкалипті) және "djeri" (ағаш ішінде кездесетін құрт түрі) деген сөздердің қосындысы екені айтылады, сондықтан бұл атауды "Солқын құрттар тайпасы" деп түсіндіреді.

Тіл

Урунджери халқы Кулиннің диалектісі – войвурунг тілінде сөйлейді. Кулин тілі Кулин ұлтының бес тобында қолданылады.

Елдің атауы

Норман Тиндейл Вурунджири жерлерін шамамен осылайша кеңейген деп есептеді. Бұл аймақтар Мельбурн маңындағы Ярра және Солтүстік су өзендерінің аймақтарын қамтыды, сондай-ақ солтүстікке қарай Маунт Дисаппоинтментке дейін, солтүстік-батысқа қарай Македон, Вуденд және Лансфилдке дейін созылды. Олардың шығыс шекарасы Бау-Бау тауы мен Хейлсвиллге дейін жетті. Олардың оңтүстік шекаралары Мордиаллок, Варрагул және Мое қалаларына жақындады. Вурунджири балук және Вурунджири виллам халықтары Ярра аңғары/Ярра өзенінің су жинау алабынан Хайдельбергке дейінгі аймақты мекендеді. 2021 жылдың маусым айында Мельбурн маңындағы дәстүрлі жер иелерінің екі тобы – Вурунджири және Бунвуррунгтің жерлерінің шекарасы Виктория Аборигендік мұралар кеңесі жасаған жоба бойынша екі топтың келісімімен белгіленді. Жаңа шекара қаланың батысынан шығысына қарай өтеді, орталық бизнес ауданы (ХҚКО), Ричмонд және Хоторн Вурунджири жеріне, ал Альберт Парк, Сент-Килда және Коулфилд Бунуронг жеріне кіреді. 1836 жылы кем дегенде 10 Ватауронг құрбаны болған Коттрелл тауының шекарадан жоғары бірлесіп басқарылатындығы туралы келісімге қол жеткізілді. Екі топты ұсынатын екі тіркелген Аборигендік тарап – Бунуронг жер кеңесі Аборигендік корпорациясы және Вурунджерри Вой Вуррунг мәдени мұрасы Аборигендік корпорациясы. Дегенмен, бұл шекаралар әлі де бірнеше белгілі тұлғалар арасында даулы болып тұр, және Вурунджири аумағы батысқа және оңтүстікке қарай одан да кеңірек жайылған деп мәлімдеме жасалып отыр.

Тарих

Еуропалықтардың алғашқы қоныс аударушылары Мельбурннен ішкі аймаққа қарай созылған, паркті еске салатын ландшафтқа тап болды. Бұл солтүстік және оңтүстік-батысқа қарай кең жатқан, шұбар далалардан тұратын және ағаштардың аз болуымен ерекшеленетін аймақ болды. Бұл жағдай, жергілікті халықтың ям маргариткаларының көптеген түбірлерін ашыққа шығару үшін жақын маңайдағы өсімдіктерді өртеу салдарынан туындаған деп есептелді. Осы түбірлер мен түрлі түйіршікті лилиялар крахмал мен көмірсулардың маңызды көзіне айналды. Ауа райының маусымдық өзгерістері, тағамның қолжетімділігі және басқа да факторлар кемпингтердің орналасқан жерін анықтады, олардың көпшілігі Бираррунг және оның салаларының жанында орналасқан. Вурунджери және Гунун Виллам Балуг тайпалары Уильям тауындағы тас шақыру карьерінде диорит кенішін өндірді. Бұл кеніштен алынған жасыл тас балта бастары өте құнды саналды және Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Аделаидаға дейінгі аумақтарда саудаланды. Кеніш Викториядағы түрлі абориген халықтары арасында экономикалық және әлеуметтік алмасу үшін күрделі сауда желісін құрды. Карьер 1500 жылдан астам уақыт бойы пайдаланылды және 18 гектар жерді алып жатты, онда бірнеше метрлік тереңдіктегі жер асты шұңқырлары бар. 2008 жылдың ақпан айында бұл орын мәдени маңыздылығы мен археологиялық құндылығы үшін Австралияның Ұлттық мұра тізіміне енгізілді. Вурунджери жерлерін қоныстандыру және иемдену, Вурунджери басшыларының кландық жерлердің ресурстарын уақытша пайдалануға рұхсат беретін тандеррум рәсімін өткізгеннен кейін көп ұзамай басталды. Джон Бэтмен және басқа ақ адамдар бұл символдық әрекетті, келісім шартында жазылған, орта ғасырлық Войвуронг аумағының толық иемденуімен теңестірді. Бірнеше жыл ішінде 1838 жылы Муллум-Муллум сағасында Майор Чарльз Ньюманмен, ал бір жылдан кейін Беал Ялоктағы Джеймс Андерсонмен, қазір Андерсон сағасы деп аталатын, Пунд-Бендтің маңында қоныстану басталды. Аборигендерді жерден қууға жасалған әрекеттері Жага-Жага бастаған партизандық шайқастармен, мал ұрлығымен және егістіктерді өртеумен ұштасты. Олар мылтықпен қаруланған және өте жақсы мергендер саналды, Андерсонға жақын жерде оқ атып, 1840 жылы Ерингке бара жатқанда картоп егісінен көмектесті. Капитан Генри Гибсон қойған тұзақ Жага-Жаганың тұтқындалуына және Вурунджеридің оны босату үшін жасаған сәтсіз күресіне әкелді. Қарсылық күші басылды және қоныстар гүлденді. Дерримут есімді ақсақал кейінірек былай деді:
"Мына зарымды көріп тұрсыңдар. Бұл жердің бәрі бұрын Дерримуткі болған. Енді бәрібір, мен тез құлап кетемін. Маған неге ешқандай әйел жоқ? Неге менің балам жоқ? Сендердің бәрің осы жердің иесісіңдер. Балалы болудың қажеті жоқ, әйелдің қажеті жоқ. Мен құлап, тез арада өліп қаламын."

Корендеррк

1863 жылы Вурунджири тайпасының тірі қалған мүшелеріне Хельсвиллдің жанындағы Корандеррк станциясында "шартты пайдалануға" рұқсат беріліп, күштеп қоныстандырылды. Сан алуан петицияларға, хаттарға және Колониялық және Федералды үкіметке жіберілген өкілдіктерге қарамастан, жоғалған жерлердің орнына өтемақы ретінде осы жерді беруден бас тартты. Корандеррк 1924 жылы жабылды, ал бес адам елді тастаудан бас тартқаннан басқа барлық тұрғындары тағы да Гиппслендтегі Тайерс көліне көшірілді.