Кіріспе

USS Tunny (SSN 682) - Sturgeon класының шабуылдаушы су асты кемесі, АҚШ Әскери-теңіз күштерінде тунецке ұқсас бірнеше мұхит балықтарының атымен аталатын екінші су асты кемесі.

Құрылыс және іске қосу

"Тунни" кемесінің құрылысы жөніндегі келісім 1968 жылғы 25 маусымда жасалды және келінің салынуы 1970 жылғы 22 мамырда Миссисипи штатының Паскагула қаласындағы Litton Industries компаниясының Ingalls Shipbuilding бөлімшесінде басталды. Ол 1972 жылғы 10 маусымда Лола Эйкен ханымның қолдауымен суға түсірілді және 1974 жылғы 26 қаңтарда Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон портында пайдалануға берілді.

1974 жыл

Тунни 1974 жылдың наурызына дейін Чарльстонда болды, содан кейін Коннектикут штатындағы Гротон қаласына, теңізшілер базасында екі апталық кемедегі жаттығуларға көшті. 1974 жылдың наурыз және маусым айлары аралығында Батыс Үндістанда және АҚШ-тың шығыс жағалауы бойында сынақ жаттығуларын жүргізді. 1974 жылдың маусымынан тамызына дейін Чарльстоннан операциялар жүргізіп, содан кейін солтүстікке қарай Мэн штатының Киттери қаласындағы Портсмут теңіз кеме құрылыс орнына бет бұрды, онда 1974 жылдың 12 тамызында сынақтан кейінгі күрделі жөндеу жұмыстарын бастады. 1974 жылдың 5 қазанында жөндеу жұмыстарын аяқтап, Чарльстонға қайтып оралып, қалыпты жаттығуларын жалғастырды.

1975 жыл

1975 жылдың ақпан айында "Тунни" Жерорта теңізіне алғашқы рет аттануға дайындық жұмыстарын бастады. 1975 жылдың 6 наурызында Чарльстоннан шығып, Атлант мұхиты арқылы бағыт алды. 1975 жылдың 16 наурызында ол АҚШ-тың Алтыншы флотының операциялық басқаруына көшті. Жерорта теңізіндегі сапарының алғашқы кезеңінде ол 60-шы топпен бірге суастына қарсы күрес жаттығуларын жүргізді. 1975 жылдың маусым және шілде айының басында Италиядағы Санто-Стефанода суасты кемесіне қызмет көрсететін кемеде жөндеуден өткеннен кейін, "Тунни" 69-шы топтың құрамына қайта қосылып, суастына қарсы күрес оқуларын жалғастырды. 1975 жылдың шілде айының соңы мен тамыз айының басында Алтыншы флоттың ірі жаттығуына қатысқаннан кейін, ол Жерорта теңізінен үйіне қайтып келді. 1975 жылдың 17 тамызында операциялық басқару Алтыншы флоттан АҚШ Атлантикалық флотының Суасты кемелері күштеріне ауыстырылды және 1975 жылдың 29 тамызында Чарльстонға жетіп, аттануын аяқтады. Қазан және қараша айларында Чарльстондағы Чарльстон кеме құрылыс және жөндеу зауытында жүргізілген жөндеу және өзгерістерден кейін, 1975 жылдың 20 қарашасында Чарльстоннан қайтадан операцияларға – негізінен шабуылдық суасты кемесі оқуларына – шықты.

1976 жыл

1976 жылдың қаңтарында Оңтүстік Каролина және Флорида жағалауларында шабуылдық суасты кемелерімен жаттығулар жүргізілді. 1976 жылдың ақпанында инспекциялар мен тексерулер өтті, ал 1976 жылдың наурызында суасты кемелерінің тактикасын жетілдіру және бағалау мақсатындағы екі арнайы операцияға қатысты. 1976 жылдың мамырында «Тунни» Алтыншы флотпен екінші рет міндетке дайындық бастады, бірақ бұл тапсырманы екі айдан астам уақыттан кейін орындады. Осы уақыт аралығында 1976 жылдың маусымында теңіз миналарына қарсы жаттығулар өткізді. Соңында, 1976 жылдың 26 шілдесінде Шарльстоннан Жерорта теңізіне бағыт алды. Лиссабонға (Португалия) сапар жасағаннан кейін, 1976 жылдың 11 тамызында Алтыншы флотқа қосылды. Бір айлық суасты кемелеріне қарсы күрес жаттығуларынан соң, «Ұлттық апта XXI» жаттығуы ерекшеленді, ол Санто-Стефаноға Говард У. Гилмор суасты кемесіне қызмет көрсету кемесімен бірге бір айға тоқтады. 1976 жылдың қазанында ол теңізге қайта оралды, суасты кемелеріне қарсы күрес жаттығуларын жүргізіп, Неапольге (Италия) сапарлар жасады немесе Санто-Стефанода қызмет көрсетуде болды. Бұл режім 1976 жылдың 11 желтоқсанына дейін жалғасты, ол Санто-Стефанодан АҚШ-қа қайтып келді. 1976 жылдың 22 желтоқсанында Шарльстонға келгеннен кейін, Рождество демалысын, күтіп-жөндеу жұмыстарын және міндеттен кейінгі әдеттегі тоқтауды біріктірді.

1977 жыл

1977 жылдың қаңтарында «Тунни» кемесі Жерорта теңізіндегі міндеттемесінен кейін кең ауқымды техникалық қызмет көрсетуден өтті. Одан кейін ол АҚШ-тың шығыс жағалауында көктем және жаз айларына созылған операцияларды жалғастырды. 1977 жылдың қыркүйек айының ортасында «Тунни» Вирджиния штатының Портсмут қаласындағы Норфолк әскери-теңіз кеме құрылыс және жөндеу зауытында екі айлық жөндеу және өзгерту жұмыстарын бастады, ол қараша айының соңында аяқталды, содан кейін қысқа мерзімді теңіз сынақтары өтті. Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласындағы Әскери-теңіз су асты кемелері базасындағы Су асты кемелері мектебінде қайта даярлаудан өткеннен кейін «Тунни» Чарльстонға қайтып келді.

1978 жыл

Тунни 1978 жылдың қаңтар және ақпан айының бір бөлігін Солтүстік Атлант мұхитындағы қызметке дайындалуға жұмсады, ол ақпан айының соңында басталды және сәуір айының соңында аяқталды. Тунни Шотландияның Дунун және Англияның Портленд қалаларында тоқтады. 1978 жылдың шілдесінде Туннидің негізгі порты Перл-Харбор, Гавайиге ауыстырылды. Ол Панама каналын өтіп, Перл-Харборға сапар барысында экваторды қысқа ғана кесіп өтті және 1978 жылдың 19 тамызында осы жерге жетті. Тунни 1-ші суасты қайық эскадрильясына бекітілді және 1978 жылдың қалған бөлігін 1979 жылғы Батыс Тынық мұхитына қатысуға дайындық ретінде Гавай аралдарындағы операцияларға арнады.

1979-1997 жылдар

1979 жылдың басында "Тунни" Батыс Тынық мұхитына аттанды. Сапар барысында Таиландтағы Амфое Саттахип және Гуамдағы Ороте Пойнт сияқты түрлі порттарды басып өтті. Сондай-ақ ол Үнді мұхитына кірді, онда Британдық Үнді мұхиты аумағындағы Диего Гарсиядағы АҚШ теңіз күштерінің базасын аралады. "Тунни" Австралияның батыс жағалауындағы, Перт қаласының жанындағы Бағбан аралында орналасқан Австралия Корольдік теңіз күштерінің негізгі базасының әкімшілік орталығында Австралия Корольдік теңіз күштерінің қонағы болды, ал "Тунни" экипажы 1979 жылғы сәуір айында ANZAC күні шеруіне қатысты. 1979 жылғы маусымда Перл-Харборға оралғаннан кейін "Тунни" Батыс Тынық мұхитына алты айлық міндетін аяқтады.

Пайдаланудан шығару және жою

1997 жылы 1 қазанда "Танни" кемесі қызметте болған күйінде деактивацияланды, ал 1998 жылы 13 наурызда қызметтен шығарылып, әскери кемелер тізілімінен де алынды. Оның АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ядролық қуатты кемелер мен су асты кемелерін қайта өңдеу бағдарламасы бойынша бөлшектеу жұмыстары 1997 жылдың 1 қазанында басталды және 1998 жылдың 27 қазанында аяқталды.