Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грим Кройденнің көміршісі; немесе, Шайтан мен оның әйелі: Шайтанмен және Сент-Данстонмен – он жетінші ғасырдағы авторлығы белгісіз пьеса, алғаш рет 1662 жылы жарық көрді. Пьесаның бас кейіпкері сол кездегі халық мәдениеті мен фольклорындағы белгілі бір тұлға, ол әндер мен әңгімелерде кездесетін. Лондонның көмір және ағаш көмір өнеркәсібі Лондонның оңтүстігіндегі Суррейдегі Кройдон қаласына шоғырланған; алғашқы Гримм немесе Гримс нақты адам болған деген болжам бар, бірақ оны растайтын дәлелдер табылмады.
Grim the Collier of Croyden; or, The Devil and his Dame: with the Devil and Saint Dunston is a seventeenth century play of uncertain authorship, first published in 1662. The play's title character is an established figure of the popular culture and folklore of the time who appeared in songs and stories – a body of lore the play draws upon. The London coal and charcoal industry was centred on Croydon, to the south of London in Surrey; the original Grimme or Grimes has been claimed to be a real individual, but evidence for this is not forthcoming.
Тарих
1600 жылғы 6 мамырда Филипп Хенслоудың күнделігі драматург Уильям Хогтонға «Иблис және оның ханымы» атты пьеса үшін төлем жасалғанын тіркеді. Х. Дугдейл Сайкс, Хогтонның «Менің ақшама англистер» пьесасымен ортақ белгілеріне сүйене отырып, «Гримнің» авторлығын дәлелдеді, бұл кейбір зерттеушілердің пікірінше дұрыс. «Грим» алғаш рет 1662 жылы «Gratiae Theatrales; немесе, таңдаулы ағылшын пьесаларының үштігі» атты дуодецимо драмалық жинақта жарық көрді. Бұл жинақта «Неке брокері» және «Торни Эбби» немесе «Лондон қызы» пьесалары да бар. Жинақта «Грим» «I. T.» деп көрсетілген (қазіргі қолданыста «J. T.» болуы мүмкін); Джон Татем «I. T.» кандидатурасы ретінде қарастырылды. «Гримнің» 1599, 1600 және 1606 жылдарғы бұрынғы басылымдары туралы хабарлар расталмады. «Гримде» көміршінің және шайтанның болуы оны осы элементтері бар бұрынғы пьесамен байланыстырады. Ульпиан Фулвеллдің ескі пьесасы «Like Will to Like» (шамамен 1568 ж.), 1600 жылғы 28 қазанда Хенслоудың «Rose» театрында «Pembroke’s Men» труппасымен қойылған; бұл ескі пьеса «Гримге» әсер еткен болуы мүмкін, немесе оның қайта қойылғаны оған жауап ретінде болған. (Фулвеллдің пьесасында «Кройдондық Том Коллиер көмірін сатты» деген дәстүрлі ән пайдаланылған.) «Грим Коллиер» Ричард Эдвардстың ескі пьесасы «Дэймон мен Пифиас» (шамамен 1565 ж.) ішінде де кездеседі; екі пьесада да кейіпкерді «Патшаның өзінің аузына көмірші» деп әжуалай анықтайтын бірдей әзіл қолданылады. «Гримнің» бір көзі – Макиавеллидің «Belfagor arcidiavolo» романы; пьесадағы Әулие Дунстанға қатысты суреттемелер Якоб де Ворагиннің «Алтын аңызына» сүйенеді. «Грим» – Елизавета заманының драмасы мен одан пайда болған ортағасырлық драманы біріктіретін шайтан туралы пьесалардың бірі. Кейінгі мысалдарға Деккердің «Егер бұл жақсы пьеса болмаса, онда шайтан бар» (1611–12) және Джонсонның «Жұман – есек» (1616) пьесалары жатады.
On 6 May 1600 the Diary of Philip Henslowe records a payment to playwright William Haughton for a play called The Devil and His Dame. H. Dugdale Sykes made a case for Haughton's authorship of Grim based on common features with Haughton's play Englishmen for My Money, a case that is accepted by some commentators. Grim first appeared in print in 1662 in a duodecimo drama collection titled Gratiae Theatrales; or, A Choice Ternary of English Plays, a volume that also contains the plays The Marriage Broker and Thorny Abby; or, The London Maid. The collection assigns Grim to "I. T." (which in modern usage could be "J. T."); John Tatham has been proposed as one possible candidate for "I. T." Reports of earlier editions of Grim, in 1599, 1600, and 1606, have proved unverifiable. The inclusion of a collier and a devil in Grim seems to link it to an earlier play with the same elements. Like Will to Like, an old play (c. 1568) by Ulpian Fulwell, appears to have been acted by Pembroke's Men at Henslowe's Rose Theatre on 28 October 1600; the old play may have influenced Grim, or its revival may have been a response to it. (Fulwell's play employs the traditional tune "Tom Collier of Croydon hath sold his coals.") Grim the Collier also appears in the old (c. 1565) play Damon and Pythias, by Richard Edwardes; both plays employ the same joke, absurdly identifying the character as "collier to the King's own majesty's mouth." One of the sources for Grim is Machiavelli's novel Belfagor arcidiavolo; the play's treatment of Saint Dunstan draws upon the Golden Legend of Jacobus de Voragine. Grim is one in a long series of devil plays that unite Elizabethan drama with the Medieval drama from which it grew. Later examples include Dekker's If This Be Not a Good Play the Devil is in It (1611–12) and Jonson's The Devil is an Ass (1616).
Қысқаша мазмұны
Белфагор деген шайтан бір мерзімге жер бетіне келіп, әйелдердің мінез-құлқының одан әрі нашарлап, некені қарғысқа айналдырғаны туралы хабарларды тексеруге кіріседі. Ол өзін Кастильяно есімді испандық дәрігер деп таныстырады. Ол Honoria есімді соқыр әйелді емдеуге уәде береді, егер ол оған үйленсе – жас әйел мен оның отбасы бұл ұсынысты қабылдайды. Бірақ ол оны емдегеннен кейін, ол оған үйлену туралы уәдесінен бас тартады, оны "арсыз испандық" деп атайды және тіпті құлына үйленуге рұқсат етпейтінін айтады. Барлық ағылшындар оған қарсы шығады: ол Honoria-ның қызғанақ қызметшісіне үйленуге алданып қалды, ол оны адастады; қызметшінің бұрынғы күйеушілерінің бірі оны өлтіруге тырысады; ал оның әйелі соңында оны уландырады. Кастильяно Белфагордың жерде болу мерзімі біткенде қайтыс болады, ал шайтан жердегі тіршіліктің ауыртпалығынан және оның қатыгез әйелдерінен құтылып, жеңілдеп тозаққа оралады. (Пьесадағы шайтан бейнесі таңқаларлықтай сәлдікпен бейнеленген; ол "сабырлы, жұмсақ және жаны ашыған" деп сипатталады, және ол басқаларға қарағанда көбірек мейірімді кейіпкер. Оның Плутон билейтін тозақтық патшалығы христиандық және классикалық элементтердің қосындысынан тұрады.) Пьесаның қосымша сюжеті бойынша, Грим – қарапайым және жақсы ниетті адам, ол Баденстоктың Джоаннасына адал. Клэк Миллер мен Парсон Шортозбен туған қиындықтардан кейін, Грим Пак немесе Робин Гудфеллоудың (Акеркок деген атпен; бұл пьесада Белфагор сияқты шайтан) көмегімен оны жеңіп алады. Грим – сонымен қатар Pilosella aurantiaca (кейде Hieracium туысына жатады) үшін қолданылатын жалпы атау. Басқа да кең таралған атаулары: Orange Hawkweed, Fox and Cubs, Devil's paintbrush және Red devil.
The devil Belphagor comes to live on Earth for a time, to investigate reports that women have grown extreme in their misbehaviors and have made marriage a curse. He disguises himself as a Spanish doctor named Castiliano. He offers to cure a mute woman named Honoria if she will marry him in return – a proposal that is accepted by the young woman and her family. Once he cures her, however, she repudiates her marital promise, calling him a "base Spaniard" who she wouldn't allow her slave to marry. All the English seem to turn on him: he is bed tricked into marrying Honoria's shrewish maid, who cheats on him; one of the maid's former suitors tries to kill him; and his wife eventually poisons him. Castiliano dies just as Belphagor's predetermined time on Earth expires, and the devil returns to Hell with great relief at escaping the toils of earthly existence and its ferocious females. (The play's depiction of its devil is surprisingly restrained; he is described as "patient, mild, and pitiful," and is rather a sympathetic character than otherwise. Its infernal domain, ruled by Pluto, is a mixture of Christian and classical elements.) In the play's subplot, Grim the collier is a simple and good hearted soul who is devoted to his love, Joan of Badenstock. After complications with Clack the Miller and Parson Shorthose, Grim wins her in the end, with the help of Puck or Robin Goodfellow (alias Akercock; in this play, a devil like Belphagor). Grim the collier is also the common name for Pilosella aurantiaca (sometimes under the genus Hieracium). Other common names are Orange Hawkweed, Fox and Cubs, Devil's paintbrush and Red devil.