Кіріспе

Ирландия және Шотландияның әлеуметтік жиналысы

Cèilidh ('/k//eɪ//l//i/ KAYlee,) немесе céilí – дәстүрлі шотланд және ирланд әлеуметтік жиналысы. Ең қарапайым түрінде, ол жай ғана әлеуметтік сапарды білдіреді. Қазіргі қолданыста, ол әдетте үйде немесе әлеуметтік зал немесе басқа да қоғамдық жиналатын жерде үлкен концертте билеу және гэльдік халық музыкасын ойнауды қамтиды. Cèilidhean (cèilidh көпше түрі) және céilithe (céilí көпше түрі) Шотландия мен Ирландияның гэль аймақтарында пайда болған және сондықтан шотланд және ирланд диаспораларында кең таралған. Олар Корнуоллдағы троль дәстүрлеріне, Уэльстегі twmpath және noson lawen шараларына, сондай-ақ Англиядағы кейбір аймақтарда céilithe-мен біріккен ағылшын ел биіне ұқсас.

Этимология

Бұл термин көне ирланд тіліндегі céle (жекеше) сөзінен шыққан, ол "серік" деген мағынаны білдіреді. Кейіннен ол céilidh және céilidhe түріне өсті, бұл гэль тілінде "бару" немесе "сапар" дегенді білдіреді. Шотланд гаэль тілінде реформаланған жазуда cèilidh (көпше түрі cèilidhean) деп, ал ирланд тілінде céilí (көпше түрі céilithe) деп жазылады.

Қазіргі заманғы Сейлидиан

Cèilidh жас адамдарға танысуға және некеге тұру мүмкіндігін жеңілдетті. Дискотекалар мен түнгі клубтар cèilidh-тің орнын басса да, мұндай шаралар Шотландия мен Ирландияның ауылдық аймақтарында, әсіресе гэль тілінде сөйлейтін өңірлерде маңызды әлеуметтік орта болып табылады. Кейде cèilidhean жеке немесе қоғамдық үйлерде, мысалы, шалғайдағы ауылдық жерлерде және мерекелер кезінде ұйымдастырылады. Спорттық клубтар, мектептер, университеттер және тіпті жұмыс берушілер сияқты кейбір клубтар мен мекемелер cèilidh-ті тұрақты немесе жыл сайын өткізеді. Мұндай шаралардың формальдылығы әртүрлі болуы мүмкін. Кейбіреулері заманауи поп музыканы шотландтық халықтық би тобымен үйлестіреді, ал киім талаптары міндетті биік таулық киімнен бейресми киімге дейін өзгереді. Негізгі би қадамдарын білу міндетті емес, ал билер көбінесе әндермен, поэзия оқумен, әңгіме айтумен және басқа да «тойлық номерлермен» ауысады. Cèilidh музыкасын әртүрлі аспаптармен орындауға болады, олардың ішінде скрипка, флейта, сыбызғы, аккордеон, бодран (рамды барабан), балғамен соққан дульцимер, сондай-ақ барабандар, гитара, мандолина, бузуки, шотландтық кішкентай сыбызғы және электр бас гитарасы бар. Музыка көңілді және жанды, Ирландияда негізінен джиг, рил, горнпайп, полька, слип джиг және вальстерден тұрады, ал Шотландия стратспей, Англия болса солтүстік-шығыс рент сияқты аймақтық үлгілерді қосады. Негізгі қадамдарды оңай үйренуге болады, және би басталмас бұрын жаңа бишілерге қысқа нұсқаулық беріледі. 1926 жылы Ирландия радиосының музыка директоры Семус Кландилон студиялық бағдарламалары үшін би музыкасын жасау мақсатымен алғашқы céilí тобын құрды. Cèilidhean-дегі билер көбінесе cèilidh билері, сахналық билер немесе жұптық билер түрінде болады. «Керемет» төрттен сегіз жұптан тұрады, әр жұп төртбұрыш немесе тіктөртбұрыш құрап, бір-біріне қарама-қарсы тұрады. Әр жұп қарсы тұрған жұппен орын алмасады, сондай-ақ қарсы тұрған жұптар серіктестерін алмасады, бұл кезде музыканың ырғағымен бірге қозғалады. Дегенмен, қазіргі шотландтық cèilidh билерінің шамамен жартысы жұптық билерге арналған. Мұндай билер тұрақты жұптармен немесе әйелдердің әр қадамнан кейін рингтегі келесі ер адамға өтуімен «динамикалық» түрде орындалуы мүмкін. Ирландияда осы стильдегі би céilí биі немесе fíor («нағыз») céilí биі деп аталады. Билердің кейбіреулері атақты полктерге, тарихи шайқастар мен оқиғаларға, ал басқалары күнделікті ауылдық өмірдің элементтеріне арналған. «Гей Гордон», «Эннис қоршауы», «Лимерик қабырғалары» және «арпа үймесі» осы жанрдағы танымал билер. Степ биі – céilithe-де жиі орындалатын бидің тағы бір түрі, ол 1990 жылдары әлемдік атырымен танымал Riverdance ансамблі тарапынан танымал болды. Сахналық биге қатысушылардың барлығы қатыса алады, ал баспа биі көбінесе шоу үшін сақталады және тек ең талантты бишілер орындайды. Cèilidh Канада, АҚШ, Австралия және Жаңа Зеландиядағы шотланд және ирланд диаспоралары тарапынан таратылды, онда жергілікті cèilidhean және дәстүрлі музыка байқаулары өткізіледі. Соңғы жылдары cèilidh және дәстүрлі музыка байқауларында көшпелілердің ұрпақтары жиі жеңіске жетеді. Nova Scotia аймағында cèilidhean кең таралғанын атап өткен жөн. Бұл жиналыстардың дәстүрі мен рухы осы теңіз провинцияларының көптеген шағын қауымдастықтарында сақталып келеді.

Шотландияда

Жеке ұйымдастырылған cèilidhean 2020 жылдары Шотландияның ауылдық және қалалық аймақтарында өте кең таралған, онда топтар көбінесе үйлену тойы, туған күн, мерекелік немесе қайырымдылық шаралары үшін кешкі ойын-сауық ретінде жалданады. Бұл шаралар түрлі деңгейде ресми болуы мүмкін және көбінесе музыка мен биден басқа барлық дәстүрлі гэльдік әрекеттерді қамтымайды. Көбінесе қатысушылардың арасында жаңадан бастағандар болады, сондықтан "би жетекшісі" әр бидің музыкасы басталар алдында қадамдарды үйретеді. Көбірек мүмкіндіктері бар топтар билерді де көрсетуі мүмкін. Шотландияның бастауыш мектептерінде шотландтық ел билері жиі оқытылады, әсіресе Рождество маусымында. Топтардың құрамы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ әдетте екіден алтыға дейін музыканттан тұрады. Шотландиялық cèilidh-тің тартымдылығы жас ұрпаққа ғана шектелмейді, билердің жылдамдығы мен күрделілігі әртүрлі жас топтары мен қабілет деңгейлеріне бейімделеді. Шотландиядағы көптеген жеке мектептер де cèilidhean-ды тұрақты түрде өткізеді. Сонымен қатар, көпшілікке арналған cèilidhean ұйымдастырылады, олар төлем жасаған қатысушыларды тартады, көбінесе би клубтарында өткізіледі; және Эдинбургтегі жыл сайынғы Ceilidh Мәдениет фестивалі. Шотландия университеттерінде де cèilidhean жиі өткізіледі, Эдинбург университеті әр семестрде студенттерге көптеген мүмкіндіктер ұсынады, әсіресе ұзақ жылдар бойы өткізіліп келе жатқан Highland Annual, Эдинбургтегі ең көне және Шотландиядағы ең ірі cèilidh, Highland Society (An Comann Ceilteach) ұйымдастырған. Глазго университетінің жыл сайынғы дебаттық жарысы, Glasgow Ancients, әдетте кешін cèilidh-пен аяқтайды. Одақтың Рождестволық шарасы, Daft Friday, де cèilidh-ті қамтиды. Cèilidhean Глазго университетінің көптеген қоғамдары үшін қаржы жинау және әлеуметтік іс-шаралардың танымал түрі болып табылады. Кейбір топтар кешкі ойын-сауықтың тартымдылығын арттыру үшін ди-джей диско музыкасын ойнатып, cèilidh билерін араластырады.

Солтүстік Ирландияда

Соңғы 20 жылдың ішінде Солтүстік Ирландияда céilí-дің танымалдылығының қайта өркендеуіне, жас буынның céilí-ге деген қызығушылығы және "Haste to the Wedding" сияқты céilí тобының әсері зор болды.

Ирландияда

Сейли билері (Ceilí dance) немесе нағыз сейли билері (Fíor céilí) Ирландиядағы халық билерінің танымал түрі болып табылады және жалпы ирланд билерінің құрамына кіреді. Ирланд сейли билері heys ("қоршаулар", немесе бетпе-бет тұрған екі қатар), дөңгелек билер, ұзын билер және квадрильдер негізінде құрылған. Олар әдетте ХХ ғасырдың басындағы гаэль тірілу кезеңінде қайта жаңғыртылып, Ирландия би комиссиясымен реттелген. Сейли биі оқытушыларын емтихандау үшін шамамен отыз би қарастырылады. Ирланд сейли – ерлер мен әйелдердің қатысуымен өтетін, тікелей ирланд халық музыкасымен сүйемелденетін әлеуметтік шара. Бұл би 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында ұлттық идеяларды таратуға бағытталған дәстүрлер пайда болған кезде, мәдени ұлтшылдық санада қалыптасты, ал ұлттық ерекшеліктер мәдени тұрғыдан біртілді емес деп есептелді.

Тарих және негіз

Ирландияның céilí билері 19 ғасырдың соңында қайтадан танымал болды, осы кезде Ирландия 800 жылдан астам уақыт колониялық басқаруда болғаннан кейін мәдени және саяси тәуелсіздігін қайтаруға ұмтылды. 1893 жылы құрылған Гейл лигасының мақсаты – ирланд мәдени тәуелсіздігін нығайту және ағылшын тілінің ықпалынан арылу болды, бұл ирланд тілінің, әдебиетінің және ирланд әндері мен билері сияқты халықтық дәстүрлердің қайта жандануы мен таралуын қамтыды. Ирландия бойынша би, ән, музыка және әдебиет сабақтарын ұсынатын Гейл лигасының көптеген бөлімшелері ашылды.

Би түрі мен стилі

Сейли биінде қолданылатын би стилі сахналық биден мүлдем өзгеше, және көбінесе қадам биі стилімен байланысты. Осы стиль бишілердің биді аяқ басында, тік тұрып (бірақ балеттегідей батпай) орындауына баса назар береді. Бишілердің "қабырғалап басу" немесе "жеті мен үш" деп аталатын, бишілердің жүзіне қарап тұрған бағыттан жаңға қарай жылғалатын қозғалысы, сондай-ақ "көтерілу қадамы" немесе "ұнтақтау қадамы" деп аталатын jig би қозғалыстары жиі кездеседі. Сейли билері фигураларға бөлінуі мүмкін, бірақ әдетте барлық фигуралар үшін бір түрдегі әуен қолданылады және би фигуралар арасында тоқталмайды. Квадраттық би мен дөңгелек билерден айырмашылығы, сейли билерін көбінесе шақырушы басқармайды; би ағыны оның атымен анықталады.

Англиядағы ұқсас жиналыстар

Англиядағы Cèilidh Шотландия мен Ирландиядағы әріптестерінен сәл өзгеше дамыды. Ағылшынша cèilidh, кейде eCeilidh немесе E ceilidh деп қысқартылады, ағылшын елінің биінің бөлігі деп санауға болады (және контра биімен байланысты). Ағылшынша cèilidh шотландтық және ирландтық қоғамдық би дәстүрлерімен көп нәрсеге ұқсас. Би фигуралары жұптар биін, шаршы топтарды, ұзын топтарды және шеңбер биін қолдана отырып ұқсас. Алайда, ағылшын стилінде темп баяулау болады, соққыны баса көрсетеді, ал орталық аспап көбінесе D және G тондары бар диатоникалық аккордеон – ағылшын мелодеоны болып табылады. Бишілер аймаққа байланысты көбінесе секіру, қадамды секіру немесе шапшаң қадам қолданады. Бұл Ирландия, Шотландияда немесе контра биіндегі (жүру) байқалатын тегіс стиль мен сұйық қозғалысқа қарама-қайшы келеді. Көптеген cèilidh билерінде жұптар қатысады, бірақ бұл кез келген бишінің cèilidh кезіндегі серіктестер санына шектеу қоймайды. Бишілер көбінесе әр би сайын жаңа адамдармен танысу үшін серіктерін ауыстырады. Ағылшынша cèilidh-тің маңызды бөлігі – келесі биге қатысты нұсқау беретін "шақырушы". Тәжірибелі cèilidh шақырушысы әуендердің құрылымын жақсы түсінеді және Ұлыбритания мен одан тыс аймақтық билер туралы терең білімге ие. Олар биге орындалуға тиіс әуеннің түрін таңдауда оркестрмен ақылдасады. Бұл дұрыс аудиторияға дұрыс биді таңдауға көмектеседі. Оңтүстік Англияда бұл шеберлік соншалықты қажетті, тіпті өздеріне жеке атаққа ие шақырушылар бар. Дегенмен, көптеген топтардың өз шақырушысы бар, көбінесе ол музыка ойнаушы да болады; кейбіреулерінде екеуі де бар. Ағылшын cèilidh кезінде жергілікті Моррис немесе рэп бишілерінің өнері көрсетілетін үзіліс жиі болады; бұл сонымен қатар ескі мүшелері бар топтарға демалуға мүмкіндік береді. Қазіргі ағылшын cèilidh-інде әртүрлі және аймақтық ерекшеліктері бар көптеген ұжымдарды көруге болады. Ұжымдар Old Swan Band сияқты дәстүрлілерден бастап, Monster Ceilidh Band сияқты электронды би музыкасының ықпалымен эксперименталдыларға дейін өзгереді. Ағылшын cèilidh музыкасымен көптеген басқа музыка түрлері үйлеседі, мысалы: Phoenix Ceilidh Band тобының ирланд музыкасы; Whapweasel тобының ска музыкасы; Chalktown және Florida топтарының дәстүрлі джазы; Licence to Ceilidh, Ceilidhography және Climax Ceilidh Band-тің фанк фьюжн музыкасы; Peeping Tom, Aardvark Ceilidh Band, Touchstone және Tickled Pink топтарының рок музыкасы; Boka Halattraditional тобының Батыс Африка және Үнді музыкасынан әсерленген музыкасы; Token Women тобының француз дәстүрлі музыкасы; Twm Twp-нің дәстүрлі Уэльс музыкасы; Glorystrokes тобының хэви металл музыкасы.

Танымал мәдениетте

1945 жылы түсірілген «Мен қайда бара жатқанымды білемін!» фильмінде кейіпкерлер кеште қатысады. Энди Стюарттың 1965 жылғы «Cambeltown Loch» альбомында орындалған «Oh! What a Ceilidh» әнінде айтылады. Әннің авторы: (Грант Стюарт). 1983 жылғы «Жергілікті батыр» фильмінде кейіпкерлер кеште көрсетілген. 1987 жылы Теренс Винчтің «When New York Was Irish» әнінде cèilidh туралы сөз болады. 1990 жылғы «The Field» фильмінде céilidh бейнеленген. Black 47 тобы 1992 жылы «Funky Céilí» әнін жазды. Дэнни Бойлдің 1994 жылғы «Shallow Grave» фильмінде Юан Макгрегор мен Керри Фокс кеште болады. 1997 жылғы «Титаник» фильмінде үшінші сынып жолаушылары cèilidh өткізеді, онда Леонардо Ди Каприо мен Кейт Уинслеттің кейіпкерлері қатысады. 1999 жылғы Майкл Винтерботттомның Белфаст қаласында түсірілген «With or Without You» фильмінде Лондон-Ирландиялық Neck тобы Кристофер Экклстон мен Дервла Кирванның кейіпкерлері қатысатын céilí-де өнер көрсетеді. Neck тобы өзін «психо ceilídh» тобы деп атайды – бұл терминді фронтмен Лисон О'Кифф Шейн МакГоуэннан, ол Pogues тобынан кейін, Шейн МакГоуэн және The Popes тобында ойнап жүрген кезде алған. Neck тобының ең танымал тректерінің бірі – дәстүрлі ирландтық джигтер мен рилдер жиынтығында топтың музыкалық шеберлігін көрсететін «The Psycho Ceilídh Mayhem Set» аспаптық шығармасы. 2000–2005 жылдардағы BBC телесериалы «Monarch of the Glen» кейіпкерлері cèilidh-те көрсетілген. 2002 жылғы «The Magdalene Sisters» фильмінде cèilidh бейнеленген. 2003 жылғы «The Boys from County Clare» фильміндегі кейіпкерлер céilí тобының байқауына қатысады. 2006 жылғы «The Wind That Shakes The Barley» фильмінде кейіпкерлер céilí-де көрсетілген. Танымал кельт музыкалық тобы Celtic Woman саяхаттық әнінде céilí туралы айтады – «At the Céilí», оның тікелей жазбасы 2007 жылғы «Celtic Woman: A New Journey» альбомында орналасқан. Pogues тобының фронтмені Шейн МакГоуэн «The Crock of Gold» альбомында «Céilidh Cowboy» әнін ұсынады. Ричард Томпсонның 2007 жылғы «Sweet Warrior» альбомындағы «Johnny's Far Away» әнінде күйеуі cèilidh тобымен саяхаттаған кезде адал емес жұп туралы айтылады. Real McKenzies тобының 1998 жылғы «Clash of the Tartans» альбомындағы «Ceilidh» әні бұл дәстүрді сипаттайды. «Ceili Rain» тобының атындағы «Ceili» сөзі céilí рухын шақыру үшін қолданылған. Филадельфия Céilí Group – дәстүрлі ирланд музыкасы мен би фестивальдерімен танымал музыкалық ұйым. 2011 жылғы «The Guard» фильмінде басты кейіпкер өлім аузында жатқан анасын céilí тобының концертіне алып барады. «My Mother & Other Strangers» британдық телесериалында, «Masterpiece» сериясының бөлігінде, солтүстік Ирландияның ойдан шығарылған Мойбег қалашығындағы céilí-де орналасқан бірнеше сахналар мен céili туралы бірнеше сілтемелер бар. Карнеги-Меллон университеті жыл сайын Cèilidh Weekend мерекесін өткізеді, ол университет үшін үйге оралу салтанаты болып табылады. Эд Ширанның 2017 жылғы «Galway Girl» әнінде «céilí билеу, салт әуендеріне ән айту» туралы айтылады.