Кіріспе

Жалпы элементі жоқ жиындықтар математикалық ұғым. Математика мен формальды логикадағы жиындықтар теориясында екі жиындық егер оларда ортақ элемент болмаса, олар бөлек жиындықтар деп аталады. Басқаша айтқанда, екі бөлек жиындық – қиылысы бос жиындық болатын жиындықтар. Мысалы, {1, 2, 3} және {4, 5, 6} – бөлек жиындықтар, ал {1, 2, 3} және {3, 4, 5} – бөлек емес. Екі немесе одан көп жиындықтардың жиынтығы, егер жиынтықтағы кез келген екі түрлі жиындық бөлек болса, бөлек жиындықтар жиынтығы деп аталады.

Жалпылау

Бұл ажыратылған жиынтықтардың анықтамасы жиынтықтардың отбасыларына және индекстелген жиынтықтардың отбасыларына дейін кеңейтілуі мүмкін. Анықтама бойынша, жиынтықтар жиынтығы жиынтықтар отбасы деп аталады (мысалы, қуат жиынтығы). Кейбір дереккөздерде бұл жиынтықтар жиынтығы, ал басқаларында жиынтықтардың көп жиынтығы болуы мүмкін, онда кейбір жиынтықтар қайталанады. Индекстелген жиынтықтар отбасы – бұл анықтама бойынша жиынтық-мәнді функция (яғни, доменіндегі әрбір элементке жиынтықты тағайындайтын функция), ал оның домені индекс жиынтығы деп аталады (және доменінің элементтері индекстер деп аталады). Жинақтар отбасының жұптық ажыратылған деп аталуына екі түрлі анықтама бар. Бір анықтама бойынша, егер отбасыдағы кез келген екі жиынтық өзара сәйкес немесе ажыратылған болса, отбасы ажыратылған болып есептеледі. Бұл анықтама жұптық ажыратылған жиынтықтар отбасында бір жиынтықтың бірнеше көшірмелеріне жол береді. Басқа анықтама бойынша, отбасыдағы кез келген екі жиынтық ажыратылған болуы керек, қайталама көшірмелерге рұқсат етілмейді. Осы екі анықтаманы индекстелген жиынтықтар отбасына да қолдануға болады: бірінші анықтама бойынша, отбасыдағы әрбір екі түрлі индекс ажыратылған немесе бірдей жиынтықтарды көрсетуі керек, ал екіншісі бойынша – әрбір екі түрлі индекс ажыратылған жиынтықтарды көрсетуі керек. Мысалы, 1 = { {0, 1, 2}, {3, 4, 5}, {6, 7, 8} } жиынтықтар отбасы екі анықтама бойынша да ажыратылған, сондай-ақ 1 = { { , −2, 0, 2, 4, }, { , −3, −1, 1, 3, 5} } бүтін сандардың екі жұптық класының отбасы да ажыратылған. Дегенмен, 10 мүшелі отбасында екі ажыратылған жиынтықтың бес қайталамасы бар, сондықтан ол бірінші анықтама бойынша жұптық ажыратылған, бірақ екіншісі бойынша емес. Егер екі жиынтықтың қиылысы белгілі бір мағынада кішкентай болса, онда олар дерлік ажыратылған жиынтықтар деп аталады. Мысалы, қиылысы шекті жиынтық болатын екі шексіз жиынтық дерлік ажыратылған деп санауға болады. Топологияда ажыратылудан қатаңрақ шарттармен берілген бөлінген жиынтықтардың әртүрлі түсініктері бар. Мысалы, егер екі жиынтықтың жабылуы немесе маңы бір-біріне қосылмаса, олар бөлінген деп есептелуі мүмкін. Сол сияқты, метрикалық кеңістікте оң бөлінген жиынтықтар – бұл нөлдік емес қашықтықпен бөлінген жиынтықтар.

Тоғысулар

Екі жиынның немесе жиындар отбасының бір-бірімен қиылыспауы олардың жұптарының қиылысуы арқылы көрсетілуі мүмкін. Екі жиын A және B егер және тек қана олардың қиылысы бос жиын болса, ғана қиылыспайды. Егер жиындықта кем дегенде екі жиын болса, жиынның ажыратылғандығы шарты бүкіл жиынның қиылысуы бос екенін білдіреді. Дегенмен, жиындар жиынтығы ажыратылмаған болса да бос қиылысқа ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, екі жиыннан кем жиындар тривиальды түрде қиылыспайды, себебі салыстыруға жұптар жоқ. Бірақ, бір жиыннан тұратын жиынның қиылысы сол жиынға тең болады, ол бос емес болуы мүмкін. Хелли отбасы – бұл жиындар жүйесі, онда бос қиылысы бар жалғыз кіші отбасылар жұптық түрде ажыратылған болады. Мысалы, нақты сандардың жабық аралықтары Хелли отбасын құрайды: егер жабық аралықтар отбасының қиылысы бос болса және ол минималды болса (яғни, отбасының ешбір кіші отбасының қиылысы бос емес), онда ол жұптық түрде ажыратылған болуы керек.

Бір-біріне қосылмаған одақтар мен бөліністер

X жиынының бөлінісі – өзара шектес бос емес жиындардың кез келген жиынтығы, олардың біріктірілісі X-ке тең болады. Кез келген бөліністі эквиваленттік қатынас арқылы да сипаттауға болады, ол екі элементтің бөліністегі бір жиынға жататынын көрсететін екілік қатынас. Ал бөліністі жетілдіру – компьютерлік ғылымда жиынның бөлінісін тиімді түрде сақтауға арналған екі техника, олар сәйкесінше екі жиынды біріктіретін біріктіру операциялары немесе бір жиынды екіге бөлетін тазарту операциялары. Бір-бірімен қиылыспайтын жиынның біріктірілісі екі мағынаны білдіруі мүмкін. Ең қарапайымында, бұл қиылыспайтын жиындардың біріктірілісін білдіреді. Бірақ егер екі немесе одан көп жиын бір-бірімен қиылысса, олардың қиылыспайтын жиынның біріктірілісін жасау үшін, біріктіріліс жасамас бұрын оларды қиылыспайтын етіп өзгерту қажет. Мысалы, екі жиынды әр элементті элемент пен оның бірінші немесе екінші жиынға жататынын көрсететін екілік мәннен тұратын реттелген жұпқа алмастыру арқылы қиылыспайтын етуге болады. Екіден астам жиындар жиыны үшін әр элементті элемент пен оны қамтитын жиынның индексінен тұратын реттелген жұпқа алмастыруға болады.