Кіріспе

Аргентиналық адам құқықтары ұйымы Плаза-де-Майо әжелері (lang es) – 1976–1983 жылдардағы Аргентинаның әскери диктатурасы кезінде ұрланған және заңсыз асырап алынған балаларды табу мақсатымен құрылған адам құқықтары ұйымы. Президенті – Эстела Барнс де Карлотто. Ұйым 1977 жылы репрессия кезінде ұрланған балаларды табу үшін құрылды, олардың кейбіреулері түрмеде жатқан, кейін «жоғалып кеткен» аналардан туған, ал балаларды аман қалған туысқандарына қайтару мақсатында жұмыс істеді. 16 мен 35 жас аралығындағы шамамен 30 000 адам жоғалып кеткен деп есептеледі; олардың шамамен 30 пайызы әйелдер, ал олардың 3 пайызы жүкті болған. АҚШ генетигі Мэри Клэр Кингтің көмегімен «Әжелер» ұйымының жұмысы шамамен 500 баланың, ұрланған немесе тұтқындалған орталықтарда туған балалардың 25 пайызын табуға мүмкіндік берді. Әскери кезеңде олар заңсыз асырап алынған, олардың нақты кімдігі жасырылған. Тағы 13 жағдайда асырап алған және биологиялық отбасылар балаларды анықтағаннан кейін бірлесіп тәрбиелеуге келісті. Қалған жағдайлар отбасылар арасындағы сот арқылы қамқорлыққа алу таластарында шешілмей отыр. 2022 жылдың желтоқсанына қарай олардың күш-жігері 131 немерені табуға әкелді. Ұрланған нәрестелер «Қырлы соғыс» кезінде үкіметтің жүйелі жоспарының бөлігі болды, оның мақсаты балаларды әскери отбасылар мен режимнің жақтастарына асырап беру арқылы наразылық білдіретін жаңа буынның өсуіне жол бермеу болды. Сильвия Квинтела ісіне байланысты бұрынғы диктатор Хорхе Видела 2010 жылы балаларды ұрлау бойынша бірнеше айыптау бойынша үй қамауына алынды. 2012 жылдың шілдесінде ол жүйелі түрде нәрестелерді ұрлағаны үшін сотталып, елу жылға бас бостандығынан айырылды. 2011 жылдың 14 қыркүйегінде Плаза-де-Майо әжелері адам құқықтарын қорғаудағы қызметтері үшін Парижде Феликс Хупфуэт-Бойни бейбітшілік сыйлығын алды.

"Қылай соғыс" және оның әдістемесі

Соғыс 1976 жылы генерал-лейтенант Хорхе Рафаэль Видела үкіметі кезінде басталды. Бұл солшыл жақтас деп саналғандарға қарсы мемлекеттік деңгейде ұйымдастырылған, зорлық-зомбылыққа толы тазалау операциясы болды. Виделаның науқанының мақсаты – болашақта бүлікшіл ұрпақ өспеуін қамтамасыз ету еді. Ерлер мен әйелдерді ұрлағанмен, Аргентинаның болашағын қалыптастыру үшін балалардың маңызы зор болды. Ұрланған балаларды асырап алуға ниет білдірген әскери отбасылардың тізімі жасалды. Бұл отбасылар баланың жынысы, шашы мен көзінің түсі сияқты қалаулы физикалық қасиеттерін анықтады. Жаңа отбасылар таңдамаған балалар жетімдер үйіне орналастырылып, кейін асырап алынды. Ұрланған балалардың көпшілігі биологиялық отбасымен кездесуге құлықсыздық танытады, себебі олардың ойынша, биологиялық ата-анасынан айырылғандықтан, бұл адамдар олардың нағыз туыстары емес. Майо алаңындағы әжелер сияқты туыстарымен кездесу балалардың жадындағы ауыр оқиғаларды қайта оятуы мүмкін. Баланың жағдайы қандай болмасын, ұйым ұрланғандарға өздерінің тарихы мен отбасы туралы көбірек білуге мүмкіндік беруді маңызды деп санайды, қаншалықты трагично болса да. Сондықтан әжелер қозғалысын жалғастырып, жаңа жақтастар табу үшін үнемі наразылық акцияларын өткізіп тұрады. Олар алаңда наразылық білдіру арқылы Аргентина халқына өздерінің жұмысы аяқталмағанын еске салады.