Кіріспе

Кент және Стратхарн герцогинясы Саксен-Кобург-Заальфельдік Виктория ханшайымы (Мари Луиза Виктория; 17 тамыз 1786 – 16 наурыз 1861), кейін Лейнинген ханшайымы, содан кейін Кент және Стратхарн герцогинясы, – неміс ханшайымы және Ұлыбританияның Виктория патшайымының анасы. 1814 жылдан бастап Лейнинген князі Карлдың жесірі ретінде, ол бірінші некесінен туған ұлы Карл кәмелетке толмаған кезінде княздық регенті қызметін атқарды, 1818 жылы Джордж III-нің төртінші ұлы, принц Эдуардқа екінші рет тұрмысқа шыққанға дейін.

Ерте өмір

Виктория Кобург қаласында 1786 жылдың 17 тамызында Германия Ұлттық Киелі Рим империясында дүниеге келді және Мари Луиза Виктория деп аталды. Ол Саксен-Кобург-Заальфельд герцогы Франц Фредерик Антон мен Эберсдорф графинясы Аугуста Рейсстің төртінші қызы және жетінші баласы болды. Оның ағаларының бірі Саксен-Кобург-Гота герцогы Эрнест I, ал тағы бір ағасы Леопольд, болашақ Бельгия королі, 1816 жылы Уэльс принцессасы Шарлоттаға үйленді, ол болашақ король Георг IV-тің жалғыз заңды қызы және Ұлыбритания тағының мұрагері еді.

Бірінші неке

1803 жылғы 21 желтоқсанда Кобургте жас Виктория Лейнинген ханзадасы Эмих Карлға (оның екінші әйелі ретінде) үйленді, оның бірінші әйелі, Рейсс Эберсдорф графинясы Генриетта София (1767–1801) – оның тәтесі болған. Олардың екі баласы болды: 1804 жылғы 12 қыркүйекте дүниеге келген Карл ханзадасы және 1807 жылғы 7 желтоқсанда туған Лейнинген ханшайымы Феодора.

Регенттік

Бірінші күйеуі қайтыс болғаннан кейін, ол ұлы Карл ересек болмаған кезде Лейнинген княздығының регенті қызметін атқарды. Олар 1818 жылдың 29 мамырында Аморбахта және 1818 жылдың 11 шілдесінде Кьюде үйленді, бұл шарада Эдуардтың інісі, Кларенс және Сент-Эндрюс герцогы, кейіннен король Уильям IV, Саксен-Майнингеннің Аделаидасына үйленді. Одан кейін Кенттер Германияға көшіп кетті, онда тұру құны арзан болатын. Содан аз уақыт өткен соң Виктория жүкті болды, ал герцог пен герцогиня балаларын Англияда дүниеге келтіруге бекініп, дереу кері қайтты. 1819 жылдың 23 сәуірінде Доверге келгеннен кейін олар Кенсингтон сарайына көшіп, 1819 жылдың 24 мамырында Виктория қыз бала табалды, ол Кент герцогинясы Александрина Виктория, кейіннен королева Виктория болды. Бұған Леопольдтың бельгиялықтардың королі болып тағайындалуы себеп болды, осыдан кейін ол британдық кірісінен бас тартты.

Патшалық қақтығысы

Бірге, жау ортада, Джон Конройдың герцогинямен қарым-қатынасы өте тығыз болды. Ол келесі он тоғыз жыл бойы оның бақылаушысы және жеке хатшысы болды, сондай-ақ ресми емес түрде қоғамдық қатынастар офицері, кеңесші, сенімді досы және саяси агент рөлін атқарды. Кенсингтон жүйесін кімнің көбірек ойлап тапқаны белгісіз, бірақ ол жас Викторияның тәрбиесін басқару үшін құрылды. Мақсаты герцогиняның Викторияның (жас деп есептелетін) таққа отыруы кезінде регент болып тағайындалуы және Конройдың Викторияның жеке хатшысы болып тағайындалуы, сондай-ақ оған жұртшылық мәртебесі берілуі болды. Герцогиня мен Конрой патша отбасында танымалдылыққа ие болмады, ал 1829 жылы Камберленд герцогы оларды беделсіз ету үшін олардың махаббатта екендігі туралы қаңқу сөздер таратты. Кларенс герцогы Конройды "Король Джон" деп атады, ал Кларенс герцогинясы Кент герцогинясына өзін патша отбасынан оқшаулап отырғанын және Конройға тым көп билік беруге болмайтынын ескерту үшін хат жазды. Кент герцогинясы өте қорғанышпен қарады және Викторияны басқа балалардан оқшаулап, «Кенсингтон жүйесі» деп аталатын жүйе бойынша өсірді. Бұл жүйе ханшайымның анасы мен Конрой қанағаттандырмайтын деп санайтын адамдармен кездесуіне жол бермеді (оның ішінде әкесінің отбасының көп бөлігі), және оны әлсіз және оларға тәуелді ету үшін жасалды. Герцогиня патшайым Аделаиданың заңды емес балаларының болуына ренжіді, сондықтан сарайға барудан аулақ болды, бұл, мүмкін, Викториялық моральдың қалыптасуына ықпал етті, өйткені ол қызының жарамсыз мінез-құлқының кез келген көрінісін болдырмауды талап етті. Виктория әр түні анасымен бірге бір бөлмеде ұйықтады, жеке ұстаздармен тұрақты кесте бойынша оқыды және ойын уақытын қуыршақтарымен және король Чарльз спаниелі Дашпен өткізді. Конройдың ықпалынан туындаған нәрсе, герцогиняның үйі мен Вильгельм IV арасындағы қарым-қатынас тез нашарлады, герцогиня корольді шектен тыс сезімтал адам деп санады. Өзінің мүмкіндігі шегінде герцогиня корольдың өзінің немересіне қол жеткізуіне кедергі келтірді. Ол қызының Вильгельмнің тәж кию рәсіміне қатысуына кедергі келтірді, бұл шешім Веллингтон герцогы Конройға байланысты деп санайды. 1831 жылы, Вильгельмнің тәж кию жылы, Конрой мен герцогиня Викториямен бірге патшалық сапарларға шықты, осылайша оны халыққа таныстырып, олардың болашақ регенттер ретіндегі мәртебесін нығайтты. Олардың күш-жігері ақыры сәтті аяқталды және 1831 жылдың қараша айында герцогиня Викторияның жас патшайым болған жағдайда жалғыз регент болады деп жарияланды. Герцогиня Кенсингтон сарайындағы король өзіне бөлген бөлмелерді алып, корольді одан әрі ренжітті, сондай-ақ оның заңды емес балалары ФитцКларенстерді оның билігі алдында және кезінде елемеді. Король де, патшайым Аделаида да немере қызын жақсы көретін, бірақ герцогинямен болған қақтығыс олардың қызбен жақын қарым-қатынас орнатуға тырысуларына кедергі келтірді. Король герцогиняның әйеліне деген құрметсіздігі деп санаған нәрсеге ашуланып, 1836 жылдың тамызындағы соңғы туған күні тойында есеп айыруға мүмкіндік алды. Тойға жиналғандарға, соның ішінде герцогиня мен принцесса Викторияға сөйлеген сөзінде Вильгельм герцогиня Кент ешқашан регент болмас үшін принцесса Виктория 18 жасқа толғанға дейін өмір сүретініне үміттенетінін білдірді. Ол былай деді: «Менің өмірімді тағы тоғыз айға ұзартуды Құдайдан тілеймін, сонда мен патшалық билікті осы жас ханымға, тақ мұрагеріне жеке билігіне қалдырудан ләззаттанамын, ал қазір маған жақын тұрған, зұлым кеңесшілермен қоршалған және өзі орынды әрекет етуге қабілетсіз адамның қолына емес». Герцогиня мен король мен патшайым арасындағы араздық толыққанды жазылмады, бірақ Виктория әрқашан оларға мейіріммен қарады. Конрой өзінің қамқоршысы мен өзі үшін үлкен үміттер арқалап жүрді: ол Викторияның жас кезінде таққа отыруын, демек, регенттік үкіметке мұқтаж екенін, 1830 жылғы Регенттік актісінен кейін, принцессаның анасы басқаратынын (алғашқы күйеуінің өлімінен кейін Германияда сол қызметте болған) күтті. Герцогиняның жеке хатшысы ретінде Конрой «тақ артындағы» нағыз «күшке» айналады. Ол Вильгельм IV Викторияның кәмелетке толуына дейін өмір сүретініне және ересекте таққа отыруға мүмкіндік беретініне сенбеді, сондықтан анасын өсіргенде Викторияға аз көңіл бөлді. Соңғысы сәтті болған кезде Конрой оған әсер ету қаупіне ұшырады. Ол Викторияны оны өзінің жеке хатшысы етіп тағайындауға мәжбүрлеуге тырысты, бірақ бұл жоспар да сәтсіз аяқталды. Виктория анасының Конройдың схемаларын қолдауына және оны өзінің жеке хатшысы екенін жариялайтын қағазға қол қоюға қысым көрсетуіне наразы болды. Нәтижесінде Виктория патшайым болғаннан кейін герцогиняны өз бөлмесінен бөлек, алысқа орналастырды.

Татуласу

Корольдің тұңғыш баласы, Корольдік ханшайым дүниеге келгенде, Кент герцогинясы күтпеген жерден Викторияның жақын айналысына қайта оралды. Бұл, Викторияның күйеуі (және герцогиняның немере інісі) Альберт ханзаданың тілегімен баронша Лехзеннің қызметтен босатылуының нәтижесінде болды. Біріншіден, бұл Лехзеннің ықпалын жойды, ал Лехзен герцогиня мен Конройды ұзақ уақыт бойы жек көріп, олардың арасында құпия қарым-қатынас бар деп күдіктенді. Екіншіден, бұл патшайымды Альберттің ықпалына толыққанды ашты, және ол, әлдеқайда ықпал етіп, оны анасымен қайта табыстыруға көндірді. Үшіншіден, Конрой бұл кезде Еуропа құрлығында жер аударылып өмір сүрді, сондықтан оның айдағыш әсері жойылды. Конройдың салдарынан қиын жағдайға түскен герцогиняның қаржысы Виктория мен оның кеңесшілерінің көмегімен жақсартылды. Әр түрлі мәліметтер бойынша, герцогиня қатты қамқор әжеге айналды және қызымен бұрынғыдан да жақын болды.

Әңгімелесу туралы уәделер

Тарихшы А. Н. Уилсон Викторияның әкесі Кент герцогы бола алмағанының екі себебін айтады: Викторияның ұрпақтарында гемофилияның күрт пайда болуы. Бұл ауру бұрын патшалық отбасында кездеспеген. Викторияның ұрпақтарынан порфирияның жоғалуы. Уилсонның пікірінше, бұл ауру Викториядан бұрын патшалық отбасында болған, бірақ кейін жойылған. Шындығында, Уилсонның бірінші себебі герцогиняның жақыны гемофилиямен ауырған болуын қажет етеді – сол кездегі медицинаның жағдайы нашар болғандықтан, мұндай адамның тірі қалуы өте қиын, немесе герцогиняның өзі гемофилияның тасымалдаушысы болуы керек еді, себебі гемофилия Х-хромосомаға байланысты, яғни егер герцогиняның ата-анасында бұрын гемофилия белгілі болмаса, оның анасы тасымалдаушы болуы тиіс. Әсіресе, Виктория сияқты жасы үлкен әкелерден туған балаларда. Викторияның ұрпақтарындағы гемофилия сол кезде белгілі болды және Еуропалық патшалық үйлер арасында, соның ішінде Романовтарда, «Кобург ауруы» деп аталды. Уилсонның екінші себебіне келетін болсақ, Викторияның қызы, император Фредерик порфириядан зардап шеккенін көрсететін деректер бар, ал Джон Рёльдің «Пурпурлы құпия» кітабында император Фредериктің қызы Шарлотта мен оның немересі Феодораның порфириямен ауырғанының дәлелдері келтірілген. Рёль сондай-ақ Глостер принці Уильямға ұшақ апатынан бұрын порфирия диагнозы қойылғанын айтады.

Өлім

Герцогиня 1861 жылғы 16 наурызда сағат 09:30-да 74 жасында, қызы Викторияның қасында қайтыс болды. Патшайым анасының өліміне қатты қайғырды. Виктория анасының хат-хабарларын оқып, анасының оны терең сүйгенін білді; ол өте қиналды және Конрой мен Лехзенді анасынан "атамекенсіз" алшақтағаны үшін кінәлады. Ол Виндзор қамалының жанында, Виндзор үйі саябағындағы Фрогморда Кент герцогинясының мавзолейінде жерленген. Виктория мен Альберт патшайымдар Виндзордың Ұлы саябағындағы Барлық Әулиелердің Патшалық шіркеуінде оның естелігіне арналған терезе орнатты.

Портретті бейнелеу

Саксен-Кобург-Заальфельдтің ханшайымы Викторияны Элиссон Леггат «Эдвард Жетінші» атты ATV драмасында, Пенелопа Уилтон 2001 жылғы «Виктория мен Альберт» телесериалында, Миранда Ричардсон 2009 жылғы «Жас Виктория» фильмінде, Кэтрин Флеминг 2016 жылғы ITV сериалы «Виктория» да, ал Флоренс Добсон 2023 жылғы шектеулі «Королева Шарлотта» сериалында бейнелеген.