Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арқанның тізбегі шектеу ретінде қолданылады.
Loop of rope used as restraint
Лассо немесе лазо (/l//æ//s//oʊ/ немесе /l//æ/'/s//uː/), Мексикада реата және ла реата деп, ал АҚШ-та риата немесе лариат (мексикалық испан тілінен, мал байлауға арналған арқан) деп аталады. Бұл нысананың айналасына лақтырылып, тартылғанда қысқа болатын арқанның тізбегі. Бұл Мексика және Оңтүстік Америка ковбойларының кең танымал құралы, кейін АҚШ ковбойлары мексикалықтардан қабылдады. Сөз сонымен қатар етістік ретінде де қолданылады; лассолау – арқанның тізбегін бір нәрсеге тастау.
A lasso or lazo ('/l//æ//s//oʊ/ or /l//æ/'/s//uː/), also called in Mexico reata and la reata, and in the United States riata or lariat (from Mexican Spanish, lasso for roping cattle), is a loop of rope designed as a restraint to be thrown around a target and tightened when pulled. It is a well known tool of the Mexican and South American cowboys, then adopted, from the Mexicans, by the cowboys of the United States. The word is also a verb; to lasso is to throw the loop of rope around something.
Шолу
Лассо қатаң жіптен жасалады, сондықтан лассо лақтырылғанда ілмек ашық күйде қалады. Бұл сонымен қатар, каубойға жылқы үстінен ілмекті оңай ашуға мүмкіндік береді, себебі жіп жеткілікті түрде қатаң болғандықтан сәл итеруге болады. Жоғары сапалы лассо жақсырақ басқару үшін салмақтандырылған. Лариаттың бір жағында арқанның өтуі үшін кішкентай нығайтылған ілмек болады, ол хонда немесе хондо деп аталады. Хонда хонда түйіні (немесе басқа ілмек түйіні), көзді тігу, бекіту, шикі тері немесе металл сақина арқылы жасалуы мүмкін. Екінші жағы кейде ұшының тозақтан қорғау үшін кішкентай, тығыз, қарабайыр түйінмен байланады. Көптеген қазіргі заманғы лариаттар қатаң нейлон немесе полиэстер жіптен жасалады, әдетте диаметрі 5/16 немесе 3/8 дюйм (8 немесе 9,5 мм) және арена стиліндегі арқан тарту үшін 28, 30 немесе 35 фут (8,5, 9 немесе 11 м) ұзындықта, ал Калифорния стиліндегі арқан тарту үшін кез келген ұзындықта болады. Реата тоқылған (немесе сирек жағдайда бұралған) шикі теріден жасалады және ұзындығы 15 метрден 30 метрден астамға дейін болады. Мексикалық магуэй (агава) және мақта жіптері де ұзын ұзындықта қолданылады. Лассо бүгінде родеода, мысалы, бұзауды арқанмен байлау және командалық арқан тарту сияқты жарыстарда қолданылады. Сондай-ақ, қажет болған жағдайда мал немесе басқа хайуанаттарды ұстау үшін жұмыс істейтін ранчоларда да қолданылады. Малды ұстағаннан кейін, лассоны мүйізге байлап немесе орап (даллинг) қоюға болады, бұл батыс үлгісіндегі аттың алдыңғы жағындағы әдеттегі ерекшелік. Лассо мүйізге байланғанда, каубой жылқысын лебедкасы бар тіркеме сияқты пайдалана алады. Мексиканың вакеролары мен Батыс Америка Құрама Штаттарының ковбойларының тарихи мәдениетінің бір бөлігі – әр түрлі лассо айналдыру трюктерін орындау, қазір "трик-ропинг" деп аталады. Голливуд жұлдызы Уилл Роджерс трик-ропингтің белгілі шебері болса, табиғи атпен қарым-қатынас жасайтын Бак Браннаман да бала кезінде трик-ропер ретінде бастаған.
A lasso is made from stiff rope so that the noose stays open when the lasso is thrown. It also allows the cowboy to easily open up the noose from horseback to release the cattle because the rope is stiff enough to be pushed a little. A high quality lasso is weighted for better handling. The lariat has a small reinforced loop at one end, called a honda or hondo, through which the rope passes to form a loop. The honda can be formed by a honda knot (or another loop knot), an eye splice, a seizing, rawhide, or a metal ring. The other end is sometimes tied simply in a small, tight, overhand knot to prevent fraying. Most modern lariats are made of stiff nylon or polyester rope, usually about 5/16 or 3/8 in (8 or 9.5 mm) diameter and in lengths of 28, 30, or 35 ft (8.5, 9 or 11 m) for arena style roping and anywhere from for Californio style roping. The reata is made of braided (or less commonly, twisted) rawhide and is made in lengths from 50 feet (15 m) to over 100 feet (30 m). Mexican maguey (agave) and cotton ropes are also used in the longer lengths. The lasso is used today in rodeos as part of the competitive events, such as calf roping and team roping. It is also still used on working ranches to capture cattle or other livestock when necessary. After catching the cattle, the lasso can be tied or wrapped (dallied) around the horn, a typical feature on the front of a western saddle. With the lasso around the horn, the cowboy can use his horse analogously to a tow truck with a winch. Part of the historical culture of both the vaqueros of Mexico and the cowboys of the Western United States is a related skill now called "trick roping", a performance of assorted lasso spinning tricks. The Hollywood film star Will Rogers was a well known practitioner of trick roping and the natural horsemanship practitioner Buck Brannaman also got his start as a trick roper when he was a child.
Этимология
Лассо деген сөз ағылшын тілінде он тоғызыншы ғасырдың басында қолданыла бастаған сияқты. Ол кастиль тіліндегі lazo сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол алғаш рет он үшінші ғасырда "ілмек, тұзақ" мағынасында тіркелген, ал ол өз кезегінде классикалық латын тіліндегі laqueus ("ілмек, тұзақ, қап, байлау, байланыс") сөзінен туындаған. Мал ұстауға қолданылатын арқан немесе лассо Мексикада Реата немесе Ла Реата деп аталады, ол Америка Құрама Штаттарында Лариат немесе Риата деп ағылшыншаланды. Испанияда "реата" сөзі мексикалық мағынасынан өзгеше төрт түрлі анықтамаға ие: 1) бір жылқыны немесе есекті тік қатарда жүруге мәжбүрлейтін арқан; 2) үш есектен арба тартатын жетекші есек; 3) мачталар мен бағаналарды байлауға қолданылатын арқан (ұстау); 4) метафоралық мағынада, ол басқалардың пікіріне бағынуды білдіреді. Лассо қолданылатын әртүрлі елдерде басқа да атаулар бар. Аргентинада, Чилиде және Венесуэлада ол жай ғана "Эль Лазо" немесе "Эль Лазо Криолло" деп аталады. Колумбияда бұл құрал Rejo, Коста-Рикада Coyunda, Эквадорда Beta, ал Перуде Guasca деп аталады. Ал Колумбияда Reata немесе Riata термині "қатаң, мықты, қатты, қатал" дегенді білдіреді; сонымен қатар ол шалбарға арналған белбеуді де білдіреді.
The word lasso seems to have begun to be used as an English word in the early nineteenth century. It may have originated from the Castilian word lazo, which is first attested in the thirteenth century in the sense 'noose, snare', and derives in turn from classical Latin laqueus ('noose, snare, trap, bond, tie'). The rope or lasso used to restrain cattle is also called a Reata or La Reata in Mexico, which was Anglicized to “Lariat” or “Riata” in the United States. In Spain, the word reata has four distinct definitions, different from the Mexican definition: 1) the rope that ties one horse or mule to another to make them go in a straight line; 2) the leading mule of three that draw a cart; 3) a rope used for binding masts and spars (woolding); and 4) figuratively, it means the submission to the opinion of others. Other names are used in various countries where the Lasso is used. In Argentina, Chile and Venezuela is simply called “El Lazo” or “El Lazo Criollo”. In Colombia the equipment is called “Rejo”, in Costa Rica “Coyunda”, in Ecuador “Beta”, and Peru “Guasca”. Meanwhile in Colombia, the term Reata or Riata means: hardened, firm, rigid, severe; it also refers to a belt for pants.
Тарих
Лассо – Солтүстік Америка мәдениетінің ғана бір бөлігі емес; шамамен 1280 жылы салынған ежелгі Египеттің Абидос қаласындағы Перғауын Сети I ғибадатханасының рельефтік бейнелерінде Перғауынның лассо ұстап тұрғаны, ал мүйіздері арқанмен байланған бұқаны ұстап тұрғаны көрсетілген. 370 жыл шамасында Хун тайпаларының жауларды тұзаққа түсіру үшін лассо қолданғаны жазылған. Оны татарлар да қолданған, ал бүгінде саам және фин халықтары бұғы шаруашылығында пайдаланады. Моңғолияда ұзын таяқтың ұшындағы арқан иірімінен тұратын «урга» деп аталатын лассоның бір түрі қолданылады. Лассо туралы мәліметтер грек тарихшысы Геродоттың «Тарихтар» еңбегінің жетінші кітабында да кездеседі. Полимния 7.85-те былай делінген: «Сагарттар деп аталатын көшпелі тайпа – тілі парсы, киім-кешегі жартылай парсы, жартылай пакттар, армияға сегіз мың атты әскер берген халық. Бұл халықтың бронза немесе болаттан жасалған қару-жарақ алып жүру әдеті жоқ, олар тек бірімен-бірі тоқылған арқандарды ғана қолданады. Олардың соғыс тактикасы былай: жаумен кездескенде, олар бірден арқандарын лақтырады, ол ілмек тәрізді аяқталады. Содан кейін, ілмекке ілінген адам немесе жылқыны өздеріне қарай сүйрейді, ал тұтқынды торына түсіріп, дереу өлтіреді. Осы халық соғыста осындай әдіс қолданады. Олардың атты әскерлері парсылармен бірге орналасқан». Лассо кейбір дереккөздерде Сасани империясының атты әскері – Асваранның қару-жарағының бір бөлігі ретінде айтылады. Америка құрлығында мал арқандау әдісі Мексикада жеке жануарларды басқару және бақылау мақсатымен дамыған (лассоинг). Осы үшін қолданылған құрал «лариат» деп аталған. Бұл құралдың тиімділігін арттыру үшін испандық соғыс үрмесі 19 ғасырдағы жұмыс үрмесіне айналды. Қарапайым құрал болғанымен, Мексикада осы жүйені жетілдіруге ондаған жылдар, тіпті бір ғасыр уақыт кетті. Лассо немесе лариат мексикалық жұмыс стиліне толыққанды енгізілгенге дейін, малды тоқтату және бақылау үшін қақпақ пышақ (сиырдың қақпақтарындағы буын-бұғаларды кесуге арналған, таяққа бекітілген жарты ай пішіндес пышақ) қолданылған. Бұл пышақ испандықтар малды ұстау және соғыс жүргізу үшін қолданған найзаға (ланца) ұқсас болған.
Lassos are not only part of North American culture; relief carvings at the ancient Egyptian temple of Pharaoh Seti I at Abydos, built c.1280 BC, show the pharaoh holding a lasso, then holding onto a bull roped around the horns. Huns are recorded as using lassos in battle to ensnare opponents prepared to defend themselves in hand to hand combat around AD 370. They were also used by Tatars and are still used by the Sami people and Finns in reindeer herding. In Mongolia, a variant of the lasso called an uurga is used, consisting of a rope loop at the end of a long pole. Lassos are also mentioned in the Greek Histories of Herodotus; seventh book. Polymnia 7.85 records: "The wandering tribe known by the name of Sagartians – a people Persian in language, and in dress half Persian, half Pactyan, who furnished the army as many as eight thousand horse. It is not the wont of this people to carry arms, either of bronze or steel, except only a dirk; but they use lassos made of thongs plaited together, and trust to these whenever they go to the wars. Now the manner in which they fight is the following: when they meet their enemy, straightway they discharge their lassos, which end in a noose; then, whatever the noose encircles, be it man or be it horse, they drag towards them; and the foe, entangled in the toils, is forthwith slain. Such is the manner in which this people fight; and now their horsemen were drawn up with the Persians". Lasso is mentioned by some sources as one of the pieces of equipment of the Aswaran, the cavalry force of the Sasanian Empire. On the American continent, the method of roping cattle developed in Mexico as a way of managing and controlling individual animals (lassoing). The tool that was used was called a lariat. Furthermore, in order for this tool to be more productive, the Spanish war saddle evolved into the working saddle of the 19th century. Although a simple tool, many decades if not a century had to pass for this system to be perfected in Mexico. Before the lasso or lariat were successfully implemented in the Mexican style of work, the use of a hocking knife (crescent shaped blade on a pole that was used to cut the ligaments in a cow's hocks) was used to stop and control the cattle. The hocking knife was similar to the Spanish spear (lanza) that was used to manipulate cattle as well as for combat.