Кіріспе

1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының футбол турнирі – Париж қаласында өткен 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының футбол турнирінің алтыншы шақырылысы болды. Турнирге 4 конфедерациядан 22 ел қатысты, олардың ішінде Африкадан Мысыр (өткен турнирдегідей), Түркия, Оңтүстік Америкадан Уругвай және Солтүстік Америкадан АҚШ өкілдік етті. Уругвай есімдерін тарихқа алтын медальмен жаздырып, турнирді жеңіліссіз аяқтады.

Әуесқойлық мәртебесі

1921 жылы Бельгия футбол федерациясы алғаш рет ойыншыларға жұмыстан босаған уақыты үшін ақы төлеуге рұқсат берді; одан кейінгі айларда тағы төрт федерация (соның ішінде Швейцария және Италия) ұқсас жәрдемақыларға рұқсат берді. Футбол федерациясы, болжамды түрде, 1884 жылғы мәлімдемесін ФИФА-ның бұдан былайғы ережесі ретінде қарастырды. Олар былай деп мәлімдеген: "Осы федерацияға тіркелген және нақты төленген қажетті шығындардан артық ешқандай сыйақы алған кез келген ойыншы кәсіпқой саналады." 1923 жылы төрт британдық федерация ФИФА-ның осы анықтаманы қабылдайтынына кепілдік беруді сұрады; Халықаралық футбол қауымдастығының кеңесіндегі төрт ФИФА өкілі бас тартты, соның салдарынан Ұлыбритания мен Дания өз футболшыларын 1924 жылғы Олимпиада ойындарында елдерін ұсынудан бас тартты.

Кірістер

Бернард Джой «Ассоциация футболы» (1960) атты еңбегінде 1912 жылғы Олимпиада туралы Швеция билігінің «футболды қосу керек пе, жоқ па, өйткені оның танымалдығы әлі әлемдік деңгейге жетпеген» деген ұзақ пікірталас жүргізгенін жазды. Он екі жыл өткен соң, Парижде футбол Олимпиада үшін соншалықты маңызды болды ki, түскен табыстың үштен бірі футболдан түсті. Халықаралық даму тұрғысынан қарағанда, бұл Олимпиада Оңтүстік Америка құрамасының ірі чемпионатта алғаш рет қатысқанын көрсетті, ал бұл континент осы сәттен бастап Еуропаға басты бәсекелес болып қалатын. Парижге үшінші класс жол ақысын төлеп, алдын ала Испанияға сәтті тур жасаған Уругвай, 18 еуропалық командамен бірге (АҚШ, Түркия және Египет) қосылды. Уругвайлықтар 1923 жылғы «Судамерикано» турнирін өткен жылдың желтоқсанында максималды ұпай жинап жеңіске жетіп, континенттен жалғыз қатысушы ретінде турнирге қатысты. Финалда Педро Петроне бірінші таймның ортасында гол соғып, Аргентинаны 2:0 есебімен жеңді. Джой былай деп жазды: «Дәрігер мен дене шынықтыру шебері бапкер сияқты маңызды болды. Олар өздерінің шәкірттерінің толық физикалық жағдайда екенін қадағалады. Олар Париждің тартымды орындарынан аулақ болып, тыныш Аржентейль ауылындағы виллада тұрып, осылай өмір сүрді». Парижде Хосе Леандро Андраде «Қара Ғажайып» деп аталды. Италия 1922 жылдан бері жеңіліссіз болып келді, бірақ Хьюго Мейслдің «Вундертим» командасынан (олар Олимпиададан қатыспады) ерте кезде 4:0 есебімен жеңілді. Олимпиадаға алты апта қалғанда Италия Венгриядан 7:1 есебімен жеңілді. Джампьеро Комбиді алмастырудан басқа, Витторио Поццо үлкен өзгерістер жасамады; Италия жеңіске жете алмады. Венгриялықтар өткен жылы жақсы нәтижелер көрсеткенімен, Олимпиадаға дейін швейцариялықтардан жеңілді; халықаралық футболда екі жыл ғана ойнаған Макс Абегглен швейцариялықтар үшін сол күні 7-ші халықаралық голын соқты. Швейцария Олимпиададан бас тартуға жақын болды. Команданың пойыз билеті тек 10 күнге ғана жарамды болды және ақшасы таусылды. «Спорт» газетінің шақыруы қажетті қаражатты жинады. Екінші рет қатысқан Египет алғашқы ойында күтпеген жеңіліске ұшырады. Бұрынғы Олимпиаданың финалистері де қатысты: Бельгия бірінші турға тікелей жолдама алды; Чехия алдын ала турда Түркиямен кездесті.

Финалдық турнир

Ойындардың жарысына алдын ала раунд көмектесті, онда 1920 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері Испания Италиямен ойын өткізді. Одан бері Испания бір рет қана жеңіліп, Бельгияға бір голмен ұтылып, 1924 жылғы наурыз айында итальяндықтармен 0:0 есебімен тең түсті. Олар Италиямен кездескенде араларында айырмашылық шамалы болды, бұл жолы Коломб стадионында; Педро Вальянаның өз қақпасына гол соққаннан кейін Италия жеңіске жетті. Венгрия Польшаны 5:0 есебімен жеңді, Швейцария Литваны 9:0 есебімен жеңіске жеткізді. Уругвайлықтар жылдамдық, шеберлік және допты мінсіз бақылауды үйлестіріп, жоғары деңгейдегі футбол ойнады. Қысқа пас беруді және зиятты позициялық ойынды біріктіріп, олар допты барлық жұмысты атқаруға мәжбүр етті, соның арқасында қарсыластарын шаршатып жіберді, деп жазды Джой. Уругвайлықтар Оңтүстік Корольдік Сербія, Хорватия және Словенияны жеті голмен жеңіп, АҚШ-ты үш голмен 0-ге қалдырды. Бірінші турда Чехословакия (1920 жылы алаңнан кету туралы шешім қабылдағаннан кейін) Швейцариямен кездесті және ойын қосымша уақытқа өтті. Бір чех футболшысы алаңнан қуылды, ал норвегиялық төреші үзіліс кезінде тәртіп сақтауға шақыруға мәжбүр болды. Қайта ойында Абеглен капитандық міндетін атқарды, және жағдай өзгерді; Швейцария жалғыз голмен жеңіске жетті. Басқа жағдайда екі күтпеген оқиға болды, біріншісі Мысырдың пайдасына болды; Венгрияға қарсы 3:0 есебімен жеңіске жетті. Екіншісінде Швеция алтын медаль иегерлері Бельгияны 8:1 есебімен жеңді. Оскар Вербектің өз қақпасына соққан голы шведтерді алға шығарды, ал Свен Райделлдің хет-трикі ойынның жарқын сәті болды. Швецияның сол қанатындағы Рудольф Кок (1948 жылы Джордж Рейнормен бірге жұмыс істейтін іріктеу комиссиясының төрағасы болады) Мысырға қарсы тағы бір жақсы ойын өткізді, онда Швеция 5:0 есебімен жеңіске жетті. Франция мен Нидерланды бірінші турда да үстемдік танытты, бірақ Уругвай Францияны 5:1 есебімен жеңіп, жартылай финалға өтті. Тағы бір ширек финалда Италия Швейцарияға қарсы шықты, Макс Абегглен жеңіске жеткен голды соқты. Итальяндықтар оның бұрыс орындалғанына наразылық білдірді. Төреші Йоханнес Маттерс өз сызық төрешісінің шешімін өзгертуден бас тартты; қазылар алқасы үкімді қолдады. Жарым финалда Нидерланды (бұрынғы «Блэкберн Роверс» ойыншысы Уильям Таунли жаттықтырған) Уругвайға қарсы бірінші жартысында «Фейеноордтың» Кис Пилл арқылы басымдыққа ие болды. Ойын аяқталуға жиырма минут қалғанда Педро Чеа теңестірді, ал он минуттан кейін француз төрешісі Жорж Валат Уругвайға пенальти берді. ФИФА хабарлағандай, «Нидерланды жеңіске жетуші голға айналған пенальти шешіміне қарсылық білдірді, бірақ содан кейін Уругвай Олимпиада комитетінің финалға нидерландылық төрешіні таңдауына қарсы шықты. Оңтүстік американдықтарды тыныштандыру үшін комитет соңғы төрешінің атын жұмыртқадан тартты және француз Марсель Славикті таңдады». Ал екінші жартылай финалда Швейцария мен Швеция арасында швейцариялықтар жеңіске жетті. Финалда швейцариялықтар уругвайлықтардан жеңілді, олардың екінші жартыдағы екі голы қарсыластарының үмітін қиратты, ал уругвайлықтар 3:0 есебімен жеңіске жетті. Финалға қызығушылық зор болды, өйткені Уругвай командасының тартымдылығы жоғары болды; 60 000 көрермен болды және 10 000 адам кіре алмады.

Қызықты деректер

Швеция қола жүлдеге ие болды. Олардың 8:1 есебімен әрекеттегі чемпион, Бельгияны жеңгені әлі де ELO жүйесімен анықталған критерийлер бойынша әлем футболындағы ең үлкен сенсациялардың бірі саналады. Кейбір ойындар Винсенс велодромында өтті. Жеңіс шеңбері (немесе бұрынғы "Олимпиадалық айналым"), чемпион команда турнирде жеңіске жеткеннен кейін орындайтын салтанатты рәсім, Уругвай командасы осы Олимпиада титулын жеңгеннен кейін ойлап тапты, себебі олар стадионды аралап, көрермендерге құрмет көрсеткісі келді. Уругвайлық Педро Петроне алтын медаль алғанда 19 жасқа толуына екі күн қалған еді; ол әлі де Ойындар тарихындағы ең жас футболдан алтын жүлде алған спортшы. Болашақ қытай басшысы Дэн Сяопин сол кезде Францияда жұмыс істеді, финалды көру үшін пальтосын кепілге берді. Ол зейнетке шыққаннан кейін берген сұхбатында осы оқиға туралы айтқан.