Кіріспе
Аргентинадағы саяси партия. Радикалды азаматтық одақ (исп. Unión Cívica Radical, UCR) – Аргентинадағы орталық және либералды саяси партия. Ол идеологиялық тұрғыдан алуан түрлі, консерватизмнен социал-демократияға дейін, бірақ 1995 жылдан бері Социалистік Интернационалдың мүшесі. 1891 жылы радикалды либералдар құрған UCR, Аргентинадағы Либералдық партиядан кейін екінші ең көне саяси партия болып табылады. Партияның негізгі қолдауы ұзақ жылдардан бері орта таптан келіп отыр. Көптеген жылдар бойы UCR перонисттік үкіметтерге қарсы болды немесе әскери билік кезінде тыйым салынды. Партия либералды демократия, дін мен мемлекеттің бөлінуі, еркін сайлау және әскерилердің азаматтық бақылауда болуы үшін күресті. Әсіресе 1970-1980 жылдары ол адам құқықтарын қорғаушы ретінде танылды. UCR әртүрлі жарылыстарға, құралымдарға, түрленулерге және фракцияларға ұшырады, олар арқылы партия Иполито Иригоен (1916–1922 және 1928–1930), Марсело Торкуато де Альвеар (1922–1928), Артуро Фрондизи (1958–1962), Артуро Илья (1963–1966), Рауль Альфонсин (1983–1989) және Фернандо де ла Руа (1999–2001) президенттігінде елді жеті рет басқарды. 2001 жылдан кейін партия ерекше бөлініске ұшырады. Нестор және Кристина Киршнер басқаратын Әділет партиясы солға қарай жылжи бастағанда, UCR антиперонистік оң орталық партиялармен одақтасты. 2015 жылдан бері UCR оң орталық Cambiemos / Juntos por el Cambio коалициясының мүшесі болып табылады, сонымен қатар Республикалық ұсыныс және Азаматтық коалиция ARI де осы коалицияға кіреді, және 2015 және 2019 жылғы президенттік сайлауларда Маурисио Макриді қолдады. 2023 жылғы сайлауда партия Патрисия Буллрихтің кандидатурасын қолдады.
The Radical Civic Union (lang es, UCR) is a centrist and liberal political party in Argentina. It has been ideologically heterogeneous, ranging from conservatism to social democracy, but since 1995 it has been a member of the Socialist International. Founded in 1891 by radical liberals, the UCR is the second oldest political party active in Argentina, after the Liberal Party of Corrientes. The party's main support has long come from the middle class. For many years, the UCR was either in opposition to Peronist governments or illegal during military rule. The party has stood for liberal democracy, secularism, free elections and civilian control of the military. Especially during the 1970s and 1980s, it was perceived as a strong advocate for human rights. The UCR had different fractures, conformations, incarnations and factions, through which the party ruled the country seven times with the presidencies of Hipólito Yrigoyen (1916–1922 and 1928–1930), Marcelo Torcuato de Alvear (1922–1928), Arturo Frondizi (1958–1962), Arturo Illia (1963–1966), Raúl Alfonsín (1983–1989) and Fernando de la Rúa (1999–2001). After 2001, the party has been particularly fragmented. As the Justicialist Party led by Nestor and Cristina Kirchner moved to the left, the UCR aligned itself with anti Peronist centre right parties. Since 2015, the UCR has been a member of the centre right Cambiemos / Juntos por el Cambio coalition, along with Republican Proposal and Civic Coalition ARI, and supported Mauricio Macri in the 2015 and 2019 presidential elections. For the 2023 elections, the party supported the candidacy of Patricia Bullrich.
Тарих
Партия Бартоломе Митре мен Леандро Алем басқарған Азаматтық одақтан бөлінген. Партия атауындағы "радикалды" термині оның барлық еркектерге сайлау құқығын беру талабына байланысты болды, сол кезде Аргентинаны эксклюзивті олигархия басқарды және үкіметтік билік жабық есіктердің артында бөлісті, сондықтан бұл талап радикалды саналды. Партия Парк революциясында (Revolución del Parque) президент Мигель Хуарес Сельманның мерзімінен бұрын кетуіне мәжбүрлеуге тырысты. Ақырында Хуарес Сельман үкіметімен келісімге келді. Бұл келісімге қарсы болған қатал жақтастар қазіргі UCR-ді құрды, оны Алемнің сіңілі баласы, жас және харизматикалық Хиполито Иригоен басқарды. 1893 және 1905 жылдары партия үкіметті құлатуға бағытталған сәтсіз төңкерістер жасады. 1912 жылы барлық ересек еркектерге сайлау құқығы негізінде еркін, әділ және құпия дауыс беру енгізілгеннен кейін, партия 1916 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, Хиполито Иригоен президент болды. UCR платформасы халықтың белсенді қатысуын қолдаумен қатар, елдің әлеуметтік проблемаларын шешу және кедейлікті жою туралы уәделерді де қамтыды. Алайда, Иригоеннің президенттігі диктаторлыққа ұласты; ол Конгресспен ынтымақтастықтан бас тартты және UCR үкіметте оппозицияда болған кезде күткен демократиялық үміттерге жетпеді. 1997 жылы UCR көптеген кіші партиялардың одағы болған "Елге қолдау көрсету үшін" (FREPASO) коалициясына қатысты. Бұл стратегия Фернандо де ла Руаны 1999 жылғы сайлауда президенттікке жеткізді. UCR үкіметінің (Халықаралық валюта қорының кеңесімен) жүзеге асырған экономикалық реформаларынан туындаған ірі тәртіпсіздіктер кезінде президент де ла Руа одан әрі дүрбелеңнің алдын алу үшін отставкаға кетіп, елден қашты. Үш рет президенттік міндетін атқарып, келесі апталарда қызметінен кеткеннен кейін, PJ-ден Эдуардо Духальде жаңа сайлаулар өткізілгенге дейін билікке келді. 2001 жылғы заң шығарушы сайлаудан кейін партия жеңіліп, Федералдық депутаттар палатасындағы екінші үлкен партияға айналды, ол 257 орынның 71-ін жеңіп алды. Ол кішігірім, солшыл FREPASO партиясымен одақтасып сайлауға қатысты. Партия кейіннен айқын түрде әлсіреп, оның 2003 жылғы президенттікке үміткері Леопольдо Мореу үш перонистке және одан да маңыздысы, екі бұрынғы радикалға, Recrear-дың Рикардо Лопес Мерфи мен ARI-дің Элиса Карриоға ұтылып, UCR-ден мүшелерді, қолдауды және бейінді жоғалтты. Нестор Киршнер басқарған перонистік PJ саяси сол жаққа бұрғаннан бері, UCR оң жақты анти-перонистермен одақтаса бастады. 2005 жылғы заңнамалық сайлауда UCR 35 депутат пен 13 сенаторға дейін қысқарды, бірақ Аргентина саясатындағы екінші күш болып қала берді. 2007 жылғы сайлау алдында қалған радикалдар ішкі кандидат табуды қалағандар мен басқа қозғалыстың кандидатын, негізінен бұрынғы экономика министрі Роберто Лаваньяны қолдаған бұрынғы президент Рауль Альфонсинді қолдағысы келгендер арасында бөлінді. 2005 жылдың мамырында UCR Ұлттық комитеті, сол кезде Анхель Розас басқарған, Киршнердің қайта сайлануын жақтаған Радикалдық губернатор Хорхе Колазодан кейін UCR провинциялық комитетінің Tierra del Fuego провинциясына араласты (лауазымынан шеттетілді). Провинциялық комитет бұл ұсынысты қабылдамады. 2006 жылдың тамызында Росариода өткен партиялық съез Киршнердің әділдік фракциясымен одақтасу мүмкіндігін ресми түрде қабылдамады және бұрынғы партия президенті Роберто Иглесиаске басқа саяси күштермен келіссөз жүргізуге рұқсат берді. Бұл Лаваньямен бірнеше ай бойы сөйлесуге әкелді. Радикалдар К-нің үнемі қарсылық білдіруі 2006 жылдың 1 қарашасында Мендосаның Радикалдық Хулио Кобостың президент Киршнерді қолдауынан кейін Мендосаның UCR провинциялық комитетінің араласуына себеп болды. Бұл шара көп ұзамай күшін жойды, өйткені үш күннен кейін Мендоса провинциясының сайлау төрелігі оны жоққа шығарды. UCR Ұлттық комитетінің орынбасары және Бас хатшысы Маргарита Столбицер партияның іс жүзінде "Киршнермен одақты қолдайтын басшылардың ұстанымынан" бұзылғанын айтты. Роберто Иглесиас 2006 жылдың қарашасында Лаваньямен келіспеушіліктерге байланысты партияның президенті болып қызметінен кетті, ол онымен одақ құру қателік болар еді деген тұжырымға келді және Столбицердің лагеріне қосылды, партия өз кандидатын (радикалдар R деп аталатын) іздеуі керек деп мәлімдеді. 2006 жылдың 1 желтоқсанында Ұлттық комитет өзінің жаңа президенті ретінде Джужуй провинциясының сенаторы Герардо Моралесті тағайындады. Моралес Росарио конвенциясының мандатын орындағысы келетінін мәлімдеді (яғни Роберто Лаваньямен мүмкін одақ іздеу). Моралес 2007 жылғы қазан айындағы президенттік сайлауда Лаваньяның кандидаттығына қолдау көрсетіп, үшінші орын алды. Бұл науқан ұлттық UCR жетекшілігінің бағытын көрсетсе де, маңызды бөліктері басқа кандидаттарды, әсіресе Радикалдар К-ні қолдады. Кобос Кристина Фернандес де Киршнердің Plural Consensus одағы арқылы вице-президент сайланды және бірнеше радикалдар Киршнердің Жеңіс фронты фракциясының құрамында Конгресске сайланды. Конгрестегі UCR қатары 30 депутатқа және Аргентина Сенатында 10 сенаторға дейін азайды. Соңғы жылдары UCR перонистік президент Кристина Фернандес де Киршнер мен оның күйеуі және ізашары Нестор Киршнердің солшыл саясатына қарсы және қолдайтын жақтастар арасындағы ішкі дауға ұшырады. Алайда, Радикалдар К-нің Киршнерлерді қолдауы 2008 жылдың ортасында аяқталды, вице-президент Хулио Кобос үкіметтің ауылшаруашылық экспорттық салықтарына қатысты заң жобасына қарсы шықты. Кейін ол UCR-ға қайта қосылып, оппозициядағы көрнекті тұлғаға айналды, вице-президент болып қалғандықтан. UCR 2009 жылғы сайлауға қатысу үшін Civic and Social Agreement коалициясына қосылды. Бос коалиция ұлттық дауыстардың 29% -ын алып, Жеңіс фронты мен одақтастарының ұлттық нәтижелеріне жақын екінші орынды иеленді. Партияның қайта ұйымдастырылуы, сондай-ақ 2009 жылғы сайлаулар Ұлттық Конгресте партия өкілдерінің санының артуына әкелді. 2015 жылы UCR оң жақты саяси партия Republican Proposal-мен Cambiemos коалициясын құрды. Cambiemos президенттік сайлауда жеңіске жетіп, 12 жылдық оппозицияны аяқтады. Republican Proposal-мен жасалған одақ Социалистік Интернационал тарапынан сынға ұшырады және Жас радикалдар Халықаралық социалистік жастар одағынан шеттетілді.
Идеология және фракциялар
UCR жалпы алғанда центристік немесе либералды саналады. Әртүрлілігіне байланысты UCR «үлкен шатыр» немесе «барлықты қамтитын» партия, сондай-ақ әлеуметтік либералдық партия ретінде сипатталады, бірақ кейде әлеуметтік демократиялық партия деп те атайды. Радикалдар өздерін азаматтық бостандықтар, демократия және Конституция партиясы деп жариялайды. Тарихында олар авторитарлық режимдерге қарсы тұрды, жалпы сайлау құқығын жеңіп алды және халықтың көпшілігінің мүддесі үшін күресте маңызды рөл атқарды. Ол және оның фракциясы партияға прогрессивті бағыт берді. Партияның консервативті жағында Рикардо Балбин тұрды. Партия 1960 жылдардан бастап, және 1990 жылдардың соңынан бастап айқын бөлініске ұшырады. Балбиннің қайтысынан кейін Фернандо де ла Руа партияға неолибералдық және консервативті сипат берді, сонымен қатар «біз радикалдармыз, социалистер емес» деген сөздерімен танылды. 1989 жылғы жалпы сайлауда Эдуардо Анджелоз мемлекеттік шығыстарды қысқарту үшін «қызыл қарындаш» қолдануға уәде берді және мемлекеттік компанияларды жекешелендіру мүмкіндігін айтты, бұл кейін оның қарсыласы, перонист Карлос Менем тарапынан іске асырылды. 2001 жылы де ла Руаның қайтысынан кейін UCR саяси және географиялық тұрғыдан одан әрі фрагменттеуге ұшырады. Отын Жері мен Мендосадағы араласулардан басқа, 2006 жылдың қыркүйегінде партия басшылары Рио-Негро және Сантьяго-дель-Эстеро провинциялық комитеттеріне қатысты араласу туралы өтініштерді қарастырып жатқанын мойындады. Санта-Феде UCR Социалистік партиямен бірігіп, Социалистік партияның губернаторлық үміткері Гермес Бинерді қолдады, нәтижесінде вице-губернаторлық лауазымына бұрынғы губернатор Алдо Тессионың қызы, фискалдық федерал Гризельда Тессио ие болды, бұл 2007 жылғы сайлауда жеңіске жетті. Unión Cívica Radical (UCR) 2005 жылғы заңнамалық сайлаудан бері ішкі даулар мен Альфонсизмнің қатарынан шығарылуына байланысты оң орталық позицияларға қарай біртіндеп өзгеруде. Осы саяси процеске байланысты UCR өзінің бағыты мен идеологиялық тұрғысынан консервативтікке көшті. Партия президентінің сөзіне сүйенсек, қазіргі таңда ұйымның ішінде орталықшыл бағытты ұстанатын және оңшыл құндылықтармен байланысты секторларды кездестіруге болады.
During the 1989 general election, Eduardo Angeloz promised a "red pencil" to cut public deficit spending and mentioned the possible privatization of state companies, which would later be carried out by his rival, the Peronist Carlos Menem. Since de la Rúa's demise in 2001, the UCR has become more and more fragmented politically and geographically. Besides the interventions in Tierra del Fuego and Mendoza, in September 2006, the party leaders had admitted that they reviewing requests of intervention against the provincial committees of Río Negro and Santiago del Estero. In Santa Fe, the UCR had teamed up with the Socialist Party to support Socialist candidate for governor Hermes Binner, in exchange for the vice governorship, taken by the former governor Aldo Tessio's daughter, the fiscal federal Griselda Tessio, winning the 2007 elections. The Unión Cívica Radical (UCR) has gradually shifted toward center right positions since the 2005 legislative elections, due to internal divisions and the exclusion of the Alfonsinismo from its ranks. This political process has led the UCR to adopt a more conservative orientation in its focus and ideological alignment. According to the president of the party, now within the organization we can find a centrist sector and another linked to right wing values.
Басты бет " Yrigoyen төрағалығы
1903 жылы Иполито Иригоен UCR-ді жаңа төңкеріс үшін қайта ұйымдастыруды бастады. Екі жылдан кейін ол 1905 жылғы төңкеріс деп аталатын қарулы көтеріліске жетекшілік етті, ол ресми партияға жеткілікті қысым жасамаса да, партияның ыдырауына себеп болды. Карлос Пелегрини және Роке Саенс Пенья сияқты автономистердің прогрессивті көшбасшылары әлеуметтік және саяси қақтығыстардың өсуін тоқтату үшін институционалдық өзгерістер жасау қажет екенін қолдады. 1910 жылы Роке Саенс Пенья президент болып сайланғанда, UCR жаңа жиналған көтерілістерді жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болмады, бірақ басым сенім болған, төңкеріс жақын арада болады. Саенс Пенья мен Иригоен, бала кезінен бері достық қарым-қатынаста болғандықтан, олар жеке кездесу өткізіп, еркін сайлау құқығы туралы заңды бекітуге келісті. Екі жылдан кейін, 1912 жылы, олар Саенс Пенья заңы деп аталатын жалпы құпия және ерлер үшін міндетті дауыс беру туралы заңды мақұлдады. Басқа жағынан, 1919 жылы әйелдерге дауыс беруге рұхсат беретін заң жобасын ұсынған алғашқы аргентиналық саяси партия олар болды, бірақ Конгресстегі консервативті көпшілік оны қабылдамады. Габино Эзеиза – ұлы пайадор, ол Yrigoyen үшін халық мәдениетін музыкалық тұрғыдан сипаттады. UCR сайлауға қатыспау саясатын тоқтатып, сайлау одағын құрмай парламенттік сайлауға қатысты. Аргентинада алғаш рет олар жасырын дауыс беру үшін дауыс беру кабинасында дауыс берді. Алдын ала болжанатын дауыс беру, құпия дауыс беру және демократия. 1912 жылға дейін Аргентинада сайлау жүйесі қолданылып келді, онда дауыс беру ауызша немесе билетпен, қоғамдық орында және ерікті түрде жүзеге асырылды, бұл «есептелген дауыс» деп аталатын сайлау жүйесін бұзды. Аргентинадағы демократия үшін күрес бастапқыда жалпыға бірдей сайлау құқығымен емес, дауыс беру кабинасындағы құпия дауыс берумен байланысты, бұл сайлаушының қалауын барлық сыртқы қысымнан тәуелсіз етті. 1912 жылғы Саенс Пенья заңы құпия және міндетті дауыс беруді бекітті, бірақ әйелдердің дауыс беруге немесе сайлаушы болуға құқығын мойындамағандықтан, Аргентинада 1947 жылға дейін шын мәнінде жалпыға бірдей дауыс беру жүйесі болды деп айту дұрыс емес. UCR алдымен Санта-Феде (Мануэль Менчака) губернатор сайлауында жеңіске жетті, одан кейін елдің қалған бөлігінде жеңістерді иеленді. Бұл кездегі радикалды көшбасшылардың арасында: Хосе Камило Крото (CF), Леопольдо Мело (CF), Висенте Галло (CF), Фернандо Сагвайер (CF), Марсело Т. де Альвеар (CF), Хосе Л. Кантило (CF), Дельфор-дель-Валле (PBA), Хорасио Ойханарте (PBA), Рохелио Арайя (SF), Родольфо Леман (SF), Энрике Моска (SF), Эльпидио Гонсалес (CBA), Пелажио Луна (LR), Мигель Лоуренсена (ER), Хосе Нестор Ленсинас (Mza), Федерико Кантони (SJ) болды. Радикализмнің сайлаудағы жеңісі Саенс Пенья заңына дейінгі саяси жүйенің партияларының құлдырауына себеп болды. UCR Хонорио Пуэрредонның бастамасымен өздігінен тарады, ал оның мүшелері радикализмге қосылды. Ұлттық автономиялық партия таратылды. 1916 жылдың 2 сәуірінде Аргентина тарихында алғаш рет президенттік сайлау жасырын дауыс беру арқылы өтті. UCR барлық басқа партиялардың 340 000 дауысына қарсы 370 000 дауыс алды және сайлаушылар алқасында олардың жолы дауыс беруге берілді. Осының нәтижесінде 14 жылдық радикалды үкіметтің ұзақ циклі басталды. Радикалды UCR үш рет президенттік сайлауда жеңіске жетті: Иполито Иригоен (1916-1922), Марсело Т. де Альвеар (1922-1928) және Иполито Иригоен тағы да (1928-1930). Радикалды үкіметтердің кезеңі 1930 жылдың 6 желтоқсанында әскери төңкеріс арқылы күшпен тоқтатылды. Жасырын дауыс беру Аргентина тарихында жаңа тарауды ашты. UCR үкіметі үкіметке және осы уақытқа дейін осы функциялардан шеттетілген медиалық секталардың мүшелерін мемлекеттік ұйымдастыру бағытын көрсетті. Иполито Иригоеннің бірінші президенттігі жаңа типтегі саясатты алға тартты, бұл мемлекеттік меншікке өткен мұнай компаниясы YPF құру, жаңа ауыл шаруашылығы заңдары, қоғамдық темір жолдарды нығайту, университет реформасы және ең үлкен жақсартулар үшін күшті автономды саяси сыртқы саясатты қамтыды. Еңбек мәселесінде ол жұмысшыларға арналған бірнеше заңдарды, мысалы, 8 сағаттық жұмыс күні және жексенбілік демалыс туралы заңдарды ұсынды, сондай-ақ еңбек одақтары мен ірі компаниялар арасындағы қақтығыстарда бейтарап делдал ретінде араласты. Алайда, оның үкіметтік кезеңінде «Трагикалық апта», Ла Форестраль қырғыны және Патагониядағы атылу отрядының жазалануы сияқты бірнеше ірі жұмысшы қырғындары болды, нәтижесінде мыңдаған жұмысшылар қаза тапты. Тарихшы Хальперин Донги радикалды үкіметтер Аргентинадағы аймақтық теңсіздік мәселесін шешкенін, бірақ оның салдарынан әлеуметтік теңсіздікті одан да жоғары деңгейге көтергенін түсіндіреді. Бұл радикализмнің әлеуметтік иерархияның төменгі қабатындағы адамдар үшін шешімі болмауына және жүйелі түрде топтық айырмашылықтарды елемеуіне байланысты болды. Радикализм, Иригоеннің бірінші үкімет кезеңінде, Конгресте азшылықта болды: Депутаттар палатасында 45 радикал және 70 оппозиционер, ал Сенаттың 30 мүшесінің арасында 4 радикал болды. Дегенмен, Иригоен консервативті партиялармен және жасырын дауыс беру арқылы көшбасшылыққа ие болған жаңа халықтық партиялармен – Социалистік партия және Демократиялық прогрессивтік партиямен – сәл қатыгез келіссөздер жүргізді. Сонымен қатар, Иригоен провинцияларға араласу және жеке басқару стилін жүзеге асырды, бұл UCR-дың ішінде де, сыртында да оппозиция тарапынан қатты сынға түсті, оны «жеке басшылық» деп атады.