Кіріспе

Кеңес-американдық экономист Василий Васильевич Леонтьев (5 тамыз 1905 – 5 ақпан 1999) – енгісті-шығысты талдауы мен бір экономикалық сектордағы өзгерістердің басқа секторларға қалай әсер ететінін зерттеуімен танымал кеңес-американдық экономист. Леонтьев 1973 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлықты жеңіп алды, ал оның төрт докторанты да осы сыйлыққа ие болды (Пол Сэмюэлсон 1970, Роберт Солоу 1987, Вернон Л. Смит 2002, Томас Шеллинг 2005).

Ерте өмір

Василий Леонтьев 1905 жылғы 5 тамызда Мюнхенде, Германия империясында, Василий В. Леонтьевтің (экономика профессоры) және Злата (немісше Слата; кейін Евгения) Леонтьевтің (қызметтік аты Беккер) ұлы болып дүниеге келді. Василий Леонтьев аға 1741 жылдан бері Санкт-Петербургте тұратын орыс ескі нанымды саудагерлер отбасына жатады. Евгения (Геня) Бекер Одесса қаласынан шыққан бай еврей отбасының мүшесі еді. 1921 жылы 15 жасында Василий кіші қазіргі Санкт-Петербургтегі Ленинград университетіне түсті. 1925 жылы 19 жасында ол «Оқымысты экономист» (магистр дәрежесімен тең) атағын алды.

КСРО-дағы қарсылық

Леонтьев академиялық автономия, сөз бостандығы үшін күрескендердің және Питирим Сорокиннің жақтасы болды. Осының салдарынан ол бірнеше рет Чекамен ұсталды. 1925 жылы оған КСРО-дан кетуге рұқсат берілді, себебі Чека оның саркомадан қайтыс болатынына сенген, бірақ кейін бұл диагноз жалған екені дәлелденді.

Гарвард

Леонтьев 1932 жылы Гарвард университетінің экономика кафедрасына қосылып, 1946 жылы онда экономика профессоры атанды. 1949 жылы Леонтьев Гарвардтағы алғашқы компьютерді және АҚШ Еңбек статистикасы бюросының деректерін пайдаланып, АҚШ экономикасын 500 секторға бөлді. Леонтьев әрбір секторды деректерге негізделген сызықтық теңдеу арқылы модельдеді және жүйені шешу үшін Гарвард Марк II компьютерін қолданды. Бұл, Джордж В. Снедкордың Атанасов-Бери компьютерін пайдалануымен қатар, математикалық модельдеу үшін компьютерлерді алғашқы маңызды қолданудың бірі болды. Леонтьев 1948 жылы Гарвард экономикалық зерттеу жобасын құрып, 1973 жылға дейін оның директоры қызметін атқарды. 1965 жылдан бастап Гарвард стипендиаттар қоғамын басқарды.

Нью-Йорк университеті

1975 жылы Леонтьев Нью-Йорк университетіне қосылды және Экономикалық талдау институтын құрып, басқарды. Ол магистратура және бакалавриат студенттеріне сабақ берді.

Жеке өмір

1932 жылы Леонтьев ақын Эстель Марксқа (1908-2005) үйленді. Олардың жалғыз баласы Светлана Леонтьев Альперс 1936 жылы туды. Эстель "Гения мен Василий" атты естеліктер жинағын жазды.

Негізгі үлестері

Леонтьев кіріс-шығыс талдауының алғашқы үлесін жасады және оған байланысты теорияны дамытқаны үшін экономика бойынша Нобель сыйлығын алды. Ол сондай-ақ Леонтьев парадоксын сипаттаған халықаралық сауда сияқты экономиканың басқа да салаларына үлес қосты. Леонтьев композиттік тауар теоремасын тұңғыш рет қалыптастырушылардың бірі болды. Леонтьев кіріс-шығыс кестелеріндегі жұмысы үшін Нобель сыйлығын алды. Кіріс-шығыс кестелері бір саланың кірістерінен тұтынуға немесе басқа саланың кірістері үшін өнім шығару процесін талдайды. Кіріс-шығыс кестесінің көмегімен соңғы өнімнің өндірісіндегі өзгерістерге байланысты кіріс сұранысының өзгеруін бағалауға болады. Талдау кіріс пропорцияларының тұрақты екенін болжайды, сондықтан кіріс-шығыс талдауының қолданылуы болжамдау емес, жуық шамамен бағалаумен шектеледі. Кіріс-шығыс талдауы жаңалық болды және ірі масштабты эмпирикалық зерттеулерге түрткіс берді; 2010 жылы оның итеративтік әдісі Google PageRank-тің алғашқы интеллектуалдық негізі ретінде мойындалды. Леонтьев АҚШ пен басқа елдер арасындағы сауда ағынының ерекшеліктерін зерттеу үшін кіріс-шығыс талдауын қолданды және Леонтьев парадоксы деп аталатын құбылысты тапты: «Бұл ел өзінің капиталын үнемдеу және артық жұмыс күшін пайдалану үшін сыртқы саудаға жүгінеді, керісінше емес», яғни АҚШ экспорты АҚШ импортымен салыстырғанда еңбекке көп талап ететін болды. Бұл АҚШ-тың капиталға қажет тауарлардағы салыстырмалы артықшылығын ескергенде күтпеген нәтиже болды. Кейбір экономистердің пікірінше, бұл парадокс «бір ел екі тауардан астам өндірсе, капиталдың еңбекке қатысты мол болуы оның экспортының капитал сыйымдылығы импорттық сыйымдылықтан жоғары болуын білдірмейді» деген фактімен түсіндіріледі. Леонтьевтің айтуынша, көптеген экономистер «қолына жұмыс істеуге» құштар емес, нақты эмпирикалық деректермен жұмыс істеуге дайын болмады. Осы мақсатта Василий Леонтьев сандық деректерді экономиканы зерттеу үшін қолжетімді және қажетті етуге үлкен үлес қосты.

Құрметпен

Тюфтс университетінің Жаһандық даму және қоршаған орта институты әр жыл сайын оның құрметіне Леонтиф экономикалық сыйлығын табыстайды. Леонтиевтің есімі Ресейлік америкалықтар Конгресінің Ресейлік-американдықтар Даңқ залына енгізілген, ол американдық ғылым мен мәдениетке ерекше үлес қосқан орыс иммигранттарына арналған.

Дәйексөздер

Қазіргі академиялық оқыту мен зерттеулердің көп бөлігі өзектілігінің жетіспеуі, яғни дереу қолданысқа ие практикалық нәтижелердің болмауы үшін сыналды. Бірақ, мәселе дұрыс мақсаттар таңдамағандықтан емес, керісінше, оларға тура соғуға біздің қабілетсіздігімізден, оларды шешуге талпынған ғылыми құралдардың жеткіліксіздігінен туындайды. Әлсіз және өте баяу дамитын эмпирикалық негіздер, таза немесе, менің ойымша, болжамдық экономикалық теорияның кеңейіп бара жатқан құрылысын ұстай алмайды. Нәтижелерді түсіндіру кезінде, модель негізге алынған болжамдар оңай ұмытылып кетеді. Бірақ, осы болжамдардың эмпирикалық дұрыстығы ғана бүкіл зерттеудің пайдалы болуын анықтайды. Академиялық қызметкерлерді іріктеу арқылы жүзеге асырылатын табиғи Дарвин тәрізді кері байланыс, осы жағдайдың жалғасуына үлкен үлес қосады. Адамның ең маңызды өндіріс факторы ретіндегі рөлі, жылқының ауыл шаруашылығындағы рөлі сияқты, азайып, содан кейін тракторлардың пайда болуымен бірге толығымен жойылуға тиіс.