Крета кезеңінің солтүстік-шығыс Бразилиядағы геологиялық құрылымы
Crato Formation
Казақстандағы ежелгі қазбалар: Бразилияның Крато формациясы – 113 млн жылдық тау жыныстары, жақсы сақталған қазбалар жиынтығы, көлді құрғақ жерде пайда болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-шығыс Бразилиядағы ерте бор дәуірінің геологиялық формациясы
Geologic formation of Early Cretaceous age in northeastern Brazil
Крат формациясы – Бразилияның солтүстік-шығысындағы Арарипе алабындағы ерте бор (Аптий) дәуірінің геологиялық формациясы. Палеонтологтар үшін маңызды Lagerstätte (бұзылмаған қазбалар жиынтығы) болып табылады. Қабаттар негізінен 113 миллион жыл бұрын, Аптий дәуірінде шөгіндірген. Бұл жартылай шөлейтті көлді батпақты ортада шөгіндірген деп саналады. Крат формациясы өте жақсы сақталған және әртүрлі қазба фауна жиынтығына ие болғандықтан Lagerstätte аталымын алған. 25-ке жуық балық түрлерінің қазбалары жиі кездеседі, олардың асқазан ішегі сақталған, бұл палеонтологтарға осы экожүйедегі жыртқыш-жеңілдік қарым-қатынастарын зерттеуге мүмкіндік береді. Птерозаврлардың, бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің, омыртқасыздардың (әсіресе жәндіктердің) және өсімдіктердің де керемет мысалдары бар. Тіпті динозаврлар да кездеседі: 1996 жылы жаңа манираптор сипатталды. Бұл жердің ерекше тафономиясы нәтижесінде, өлі организмдердің айналасында түйіндер пайда болған әктас жинақталуына әкелді, бұл тіпті анатомиясының жұмсақ бөліктерін де сақтады.
The Crato Formation is a geologic formation of Early Cretaceous (Aptian) age in northeastern Brazil's Araripe Basin. It is an important Lagerstätte (undisturbed fossil accumulation) for palaeontologists. The strata were laid down mostly during the Aptian age, about 113 million years ago. It thought to have been deposited in a semi arid lacustrine wetland environment. The Crato Formation earns the designation of Lagerstätte due to an exceedingly well preserved and diverse fossil faunal assemblage. Some 25 species of fossil fishes are often found with stomach contents preserved, enabling paleontologists to study predator prey relationships in this ecosystem. There are also fine examples of pterosaurs, reptiles and amphibians, invertebrates (particularly insects), and plants. Even dinosaurs are represented: a new maniraptor was described in 1996. The unusual taphonomy of the site resulted in limestone accretions that formed nodules around dead organisms, preserving even soft parts of their anatomy.
Тарих
1823 жылы аймақта балықтардың қазба қалдықтары анықталған. 1993 жылы жүйелі түрде алғаш рет жарияланғанда, Крат формациясының әктастары птерозаврлар үшін жаңа орын болды, сонымен қатар тұзды лагунаға түскен жәндіктер және фосфатталған түйіндерде сақталған жартылай монотид балықтары да табылды. Қазбалар көбінесе ықшамдалып, әктас қабаттарында сақталады. Одонаталар (шіркейлер) мен ішекқуыстылар (қызбалықтар) Crato lagerstätte-де ерекше көп: қазірге дейін 384 дана, оның ішінде 264 ересек және 120 дернәсіл табылды. Гемиптералар (нағыз жәндіктер) және ортоптералар (шаянқұстар мен шырыштар) да түрлер мен сандар бойынша көп кездеседі. Сондай-ақ өсімдік қалдықтары да бар. Цемент және құрылыс материалдарын өндірумен айналысатын жергілікті кәсіпорындар осы орындарға зиян келтіруде. Соңғы он жылда заңсыз жиналған қазбалардың саудасы өркендеді, бұл қазбалардың ерекше сақталуы мен әдемілігіне байланысты, жергілікті өнеркәсіптің маңызды бөлігін құрап отыр. Палеонтологтар оларды сақтау үшін шұғыл бағдарлама қабылдауды талап етуде. Сонымен қатар, Крат және Сантана формацияларының тау жыныстарының ыдырауы аймақтың басқа жерлерінен ерекшеленетін топырақ жағдайларының қалыптасуына әсер етті. Арарипе манакині (Antilophia bokermanni) – өте сирек кездесетін құс, ол тек 20 ғасырдың соңында ғана ашылды; ол Крат және Сантана формацияларының тау жыныстарынан пайда болған Чапада-ду-Арарипе топырақтарында өсетін ерекше орманнан тыс жерде табылған емес.
Fish fossils in the area were noted in 1823. When they were first methodically published, in 1993, the Crato Formation limestones provided a new site for pterosaurs, one that also preserved insects that fell into a brackish lagoon and semionotid fish preserved in phosphatized nodules. The fossils are usually compacted and preserved in layers of limestone. Fossil Odonata (dragonflies) and damselflies are especially rich in the Crato lagerstätte: currently 384 specimens have been recovered, 264 adults and 120 larvae. Hemiptera (true bugs) and Orthoptera (grasshoppers and crickets) are also abundant in number of species and in number of specimens. There are also plant remains. Local mining activities for cement and construction damage the sites. Trade in illegally collected fossils has sprung up in the last decade, driven by the remarkable state of preservation and beauty of these fossils and amounting to a considerable local industry. An urgent preservation program is being called for by paleontologists. In addition, the weathering of Crato and Santana Formation rocks has contributed soil conditions unlike elsewhere in the region. The Araripe manakin (Antilophia bokermanni) is a very rare bird that was discovered only in the late 20th century; it is not known from anywhere outside the characteristic forest that grows on the Chapada do Araripe soils formed ultimately from Crato and Santana Formation rocks.
Анықтама
Крат формациясы тарихи түрде Сантана формациясының (немесе, балама ретінде, Арарипина формациясы) ең төменгі бөлігі деп есептелді, кейіннен Ромуальдо формациясы деп қайта анықталды, ол Сантана тобының құрамына кіреді. Крат мүшесі – бір кезеңнің нәтижесі, онда шөгінді қабаттарының күрделі тізбегі ашық теңіздегі өзгеретін жағдайларды көрсетеді. Бұл қабаттардың жасы туралы пікір талас тудырды, бірақ көптеген ғалымдар оның Аптиян-Альбиан шекарасында немесе оған жақын, шамамен 112 миллион жыл бұрын пайда болғанына келіседі. Крат бірлігінің кеңдігі және Ромуальдо формациясымен арақатынасы ұзақ уақыт бойы нақты анықталмады. 2007 жылы Мартилл, Бекли және Ловериджтің бұл бірлік туралы жариялаған еңбегіне дейін Крат формациясына ресми типтік орны берілмеді және ол Сантанадан шамамен 10 миллион жылға жас формация ретінде бөлініп алынды.
The Crato Formation has often historically been considered the lowest member of the Santana Formation (or, alternatively, the Araripina Formation) of the Araripe Group, later redefined as the Romualdo Formation of the Santana Group. The Crato Member is the product of a single phase, where complicated sequence of sediment strata reflect changeable conditions in the opening sea. The age of this strata has been controversial, though most workers have agreed that it lies on or near the Aptian Albian boundary, about 112 million years ago. The extent of the Crato unit and its relationship to the Romualdo Formation had long been ill defined. It was not until a 2007 volume on the unit by Martill, Bechly and Loveridge that the Crato Formation was given a formal type locality, and was formally made a distinct formation separate from the Santana, which is about 10 Ma younger.