Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген уәждемелермен танымал диеталар.
Popular diet with claims not supported by science
Фад диетасы – бұл уақытша ғана танымал болатын, сәнге ұқсас, стандартты ғылыми диеталық ұсынымдарға сүйенбейтін және көбінесе тез салмақ жоғалту немесе денсаулықты жақсарту туралы негіссіз мәлімдемелер жасайтын диета. Сондықтан ол псевдонаулық диетаның бір түрі деп есептеледі. Диетаны "фад" деп атау тұрақты емес, әлеуметтік, мәдени, уақытқа байланысты және жеке пікірге негізделген. Федералды сауда комиссиясы фад диеталарын өте шектеулі және энергияға толы, бірақ көбінесе қоректік заттарға жеткіліксіз тағамдарды ұсынатын диета ретінде анықтайды.
A fad diet is a diet that is popular, generally only for a short time, similar to fads in fashion, without being a standard scientific dietary recommendation, and often making unreasonable claims for fast weight loss or health improvements; as such it is often considered a type of pseudoscientific diet. Furthermore, labeling a diet as a fad is ever changing, varying socially, culturally, timely, and subjectively. The Federal Trade Commission defines fad diets as those that are highly restrictive and promoting energy dense foods that are often poor in nutrients.
Ежелгі тарих
"Диета" сөзі грек тіліндегі "диаита" сөзінен шыққан, ол дене және рухани жағынан толық өмір салтын, салмақ тастаудың тар шеңберін емес, сипаттаған. Грек және римдік дәрігерлер адам ағзасының жұмысының көп бөлігі тамақтан тәуелді екенін, әртүрлі тағамдар әртүрлі адамдарға әртүрлі әсер ететінін санаған. Шамамен 500–400 ж.б.д. кезінде спортшылар мен жауынгерлер бұғы бауырларын және арыстан жүрекшелерін жеп, осы өнімдер батылдық, жылдамдық немесе күш сияқты қасиеттерді сыйлайды деп ойлаған ерте диеталық әуесқойлық белгілі. 460–370 ж.б.д. грек философы және дәрігері Гиппократ өзінің "Гиппократ корпусы" еңбегінде адам денсаулығына қатысты көзқарасын, ең алдымен, тамақтану мен қоршаған ортаның әсерімен байланыстырған. Ол денсаулықтың негізгі принциптері – тамақ пен жаттығулар, ол "еңбек" деп атаған, ал көп тамақ ішу үшін дұрыс сіңіру үшін көп еңбек қажет деп ойлады. Еңбек пен тамақ мөлшері арасындағы теңсіздік ағзаның метаболизмін бұзып, ауруларға әкелуі мүмкін. Ол былай деп жазды: "Адам белгілі бір мөлшерде дене еңбегін жасамайынша, тамақтан сау өмір сүре алмайды". Ол тамақ мөлшерін бірте-бірте өзгерту қажеттігін, организмге зиян келтірмеу үшін ойлады. Ол бірнеше ұсыныстар жасады, олардың кейбіреулері: тамақтан кейін серуендеу немесе жүгіру, күрес, тамақтан тыс сусын ішуден аулақ болу, семіз адамдарға құрғақ тағамдар, таңғы асқа қарамастан, күніне бір рет негізгі тамақ ішу, тек жылы сумен жуыну, жыныстық қатынастан аулақ болу және одан да қауіпті "құсуды шақыру", оны ерекше пайдалы деп санады. Бүгінде бұл кеңестер әртүрлі, кейбіреулері ақылға қонымды, ал кейбіреулері ақылға сыймайтын немесе тіпті қауіпті көрінеді, бірақ олар сол кездегі білім мен тәжірибеге байланысты мағыналы болды. Мысалы, құсуды шақыру өте танымал болды, тіпті өнер формасы болды. Тағамдардың маңыздылығы оның ізбасары, грек дәрігері Гален (129 – шамамен 216 ж.б.д.) "Тағамдардың күші туралы" еңбегімен одан да нығайтылды, онда ол жақсы дәрігерлер жақсы аспаздар болуы керек екенін айтты және бірнеше рецепттер ұсынды. 19 ғасырда кеңінен таралды. Сол кезде Сильвестр Грэм, Грэм крекерінің авторы, 1830 жылдары алғашқы диеталық әуесқойлықты жасаған деп есептеледі және барлық заманауи диеталардың әкесі деп саналады.
The word "diet" comes from the Greek diaita, which described a whole lifestyle, including mental and physical, rather than a narrow weight loss regimen. The Greek and Roman physicians considered that how a body functioned was largely dependent on the foods eaten, and that different foods could affect people in different ways. An early dietary fad is known from about 500–400 BC, when athletes and warriors consumed deer livers and lion hearts, thinking these products would impart benefits such as bravery, speed, or strength. In the Corpus Hippocraticum, Hippocrates, a Greek philosopher and physician c. 460–370 BC, describes his views on human health, as being primarily influenced by alimentation and the environment we inhabit. He thought that the underlying principles of health were food and exercise, what he called "work", and that a high food intake needed a lot of hard work to be properly assimilated. A failure to balance work and food intake would upset the body's metabolism and incur diseases. As he wrote: "Man cannot live healthily on food without a certain amount of exercise". He thought that changes in food intake should be made progressively to avoid upsetting the body. He made several recommendations, some of which being: walking or running after eating, wrestling, avoiding drinks outside of meals, dry foods for obese people, never missing a breakfast and eat only just one main meal a day, bathing in only lukewarm water, avoiding sex, and the more dangerous "induction of vomiting", which he considered particularly beneficial. Nowadays, these advices seem mixed, some sensible, others inadvisable or even dangerous, but they made sense at the time given the contemporary knowledge and practices. For example, induced vomiting was quite popular, almost an art form. The importance of foods was further established by one of his followers, who became extremely influential, the Greek physician Galen (129 – ca. 216 AD), with his work On the Power of Foods, where he claimed that good doctors should also be good cooks, and provided several recipes. were promoted during the 19th century. Around the same time, Sylvester Graham, of Graham cracker fame, is often given credit for creating the first fad diet in the 1830s and is considered the father of all modern diets.
20 ғасыр
Калорияны шектеу туралы ұғым 1917 жылы Лулу Хант Питерстің "Диета және денсаулық, калория кілтімен" атты кітабында "калорияны есептеу" деген атпен пайда болды. Мұндай сұйық диеталар, тазарту және детокс диеталары 1941 жылғы Master Cleanse немесе Lemonade Diet және 1976 жылғы Last Chance Diet арқылы келесі онжылдықтарда кең таралды. Соған шамамен бір уақытта, 1925 жылы, Lucky Strike никотиннің аштықты басу әсерін пайдаланып, "шылымға жететіндей, тәттіге емес" деген танымал жарнамалық ұранымен "шылым диетасын" іске қосты. Алғашында нарколепсияны емдеу үшін жасалған амфетаминдерді дәрігерлер аштықты басу және депрессияны емдеу үшін жазып бастағаннан кейін, олардың қолданылуы күрт өсті. Америка медициналық қауымдастығы 1943 жылдан бастап нашақорлық мәселелеріне байланысты амфетаминдерді қолдануға қарсы болғанымен, дәрігерлер оларды барбитураттармен бірге нашақорлық құштарлығын азайту үшін жазып беруді жалғастырды. Бернарр Макфадден 20-шы ғасырдағы диетаның тағы бір маңызды тұлғасы болды, ол Грэмнің мұрасын жалғастырды. Макфадден "физикалық мәдениет" деп аталатын диеталық философияны үздіксіз насихаттады, яғни барлық аурулар нашар тамақтану және жаттығудың жетіспеуінен туындаған қандағы улардың салдары және ораза ұстау, дұрыс тамақтану және физикалық жаттығулар арқылы барлық ауруларды емдеуге болады. Тарихшылар Макфадденді Америкадағы 20-шы және 21-шы ғасырлардағы денсаулық және фитнес практикасының қалыптасуына үлкен үлес қосқан адам деп санайды, сондықтан ол тарихтағы диеталарды насихаттаушылардың ең тиімділерінің бірі болып есептеледі. 1961 жылы Жан Нидеч "Weight Watchers" ұйымын құрды. 1970 жылы тамақ ішпеу үшін ұйықтату таблеткаларын қолдану арқылы "ұйқыдағы сұлулық диетасы" танымал болды. Slim Fast 1977 жылы пайда болды және таңғы ас пен түскі асқа коктейльдер ішу арқылы "супер диета" екенін мәлімдеді. 1997 жылы Америка Жүрек қауымдастығы (AHA) "жалған салмақ жоғалту туралы ақпараттарды жұртшылыққа жеткізу үшін, сәнді диеталарға қарсы соғыс жариялады".
The concept calorie restriction appeared under the name of "calorie counting" in the 1917 book "Diet and Health, With Key to the Calories" by Lulu Hunt Peters. Such liquid diets, cleanses and detox diets would prove popular over the following decades with the Master Cleanse or Lemonade Diet in 1941 and Last Chance Diet in 1976. Around the same time, in 1925, Lucky Strike launched the "cigarette diet", relying on the appetite suppressing effect of nicotine, with the famous marketing slogan "Reach for a Lucky instead of a sweet". The use of amphetamines, initially designed to treat narcolepsy, skyrocketed when doctors began prescribing them for appetite suppression and the treatment of depression, becoming a high success in the diet industry. Despite the American Medical Association opposing this use of amphetamines as early as 1943 due to problems of addiction, doctors continued to prescribe them, in addition to barbiturates to reduce the addiction cravings. Bernarr Macfadden was another major figure of dieting in the 20th century, taking the legacy of Graham. Macfadden relentlessly promoted a dieting philosophy named "physical culture", the idea that nearly all diseases were caused by toxins in the blood from poor diet and lack of exercise, and that nearly all diseases could be cured through fasting, eating the correct foods, and physical exercise. Macfadden was one of the most effective promoter of diets in history, as he is believed by historians to be largely at the root of 20th and 21st century health and fitness practices in America. In 1961, Jean Nidetch founded the Weight Watchers. In 1970, the "sleeping beauty diet", using sedative pills to avoid eating, became popular. Slim Fast appeared in 1977, claimed as a "super diet" by having shakes for breakfast and lunch. In 1997, the American Heart Association (AHA) "declares war on fad diets [ ] to inform the public of misleading weight loss claims".
21 ғасыр
2000 жылдардың басында палеолиттік диетаны Лорен Кордейн танымал етті және ол негізінен форумдар мен әлеуметтік желілерде интернетке негізделген жанкүйерлерді тартты. Бұл қазіргі заманғы диета палеолит дәуірінде жеген тағамдарға ұқсас тағамдардан тұрады деп есептеледі. 2013 жылы өте қауіпті мақталы диета пайда болды, диетаға түскендер аштықты басу үшін бір мезгілде бес мақталы шаршыны жеп, ішек бітелуіне және тіпті өлімге әкелді. Британдық диетологтар қауымдастығы оны "2018 жылы болжауға болмайтын ең жаман 5 атақты диетаның" бірі деп атады. Басқа да жақындағы диеталарға Стивен Гандри тарапынан ұсынылған лектинсіз диета және Марк Хайманның пеган диетасы жатады.
During the early 2000s, the Paleolithic diet was popularized by Loren Cordain and has attracted a largely internet based following on forums and social media. This modern fad diet consists of foods thought to mirror those eaten during the Paleolithic era. The very dangerous cotton ball diet surfaced in 2013, prompting dieters to eat up to five cotton balls at a time to lower hunger, leading to intestinal occlusion and potentially death. It was named by the British Dietetic Association as one of the "top 5 worst celeb diets to avoid in 2018". Other recent fad diets include the lectin free diet that has been promoted by Steven Gundry and the pegan diet of Mark Hyman.
Маркетинг
Көптеген сәнді диеталар өз жоспарларын дін немесе ғылым негізінде жасалған деп жарнамалайды. Коммерциялық сәнді диеталардың бір белгісі – диетаның нәтижесін алу үшін қосымша өнімдерді сатып алу және семинарларға қатысу үшін төлем жасау талабы. Мұндай диеталардың аудиториясын тез салмақтан құтылуды немесе денсаулықты жақсартуды қалайтын, сондай-ақ қатаң тамақтану ережелерімен біріккен топқа жата отырып, дамысқан әлемдегі көптеген дені сау емес тағамдардан аулақ болуға тырысатын адамдар құрайды. 2006-2016 жылдар аралығында Google іздеу жүйесіндегі диетаға қатысты ең көп ізделінетін сұрақтарды талдау диеталық әдеттердің өте өзгермелі және үнемі жаңарып отыратынын көрсетті.
Most fad diets promote their plans as being derived from religion or science. One sign of commercial fad diets is a requirement to purchase associated products and pay to attend seminars in order to gain the benefits of the diet. The audience for these diets is people who want to lose weight quickly or who want to be healthy and find that belonging to a group of people defined by a strict way of eating helps them to avoid the many bad food choices available in the developed world. An analysis of the top trending diet related queries on Google's search engine between 2006 and 2016 reveals that diet practices are highly variable and ever changing.
Қоғам және мәдениет
Америкалық Жүрек қауымдастығы мәліметінше, 1977 жылы өте төмен калориялы сұйық диета кем дегенде 60 адамның қазасына әкеп соқты.
According to the American Heart Association, a liquid very low calorie diet caused at least 60 deaths in 1977.
Диеталық диеталар тізімі
Фад диеталары – барлық аталатын немесе белгілі диеталардың бір бөлігі, әдетте, олардың негізін қалаған адам немесе ұйыммен байланыстырылады, сондай-ақ денсаулыққа қатысты шаруалар жасайды, көбінесе жылдам салмақ төмендету туралы уәде береді.
Fad diets are a subset of all named or defined diets, typically identified by being associated by a founding person or organization, making health claims, most often of rapid weight loss.