Кіріспе

Әскери бөлім түрі – әскери түс гвардиясы.

Әскери ұйымдарда түс гвардиясы (немесе түс гвардиясы) – полк туларын және ұлттық туды қорғауға бекітілген әскерилер тобы. Бұл міндет өте құрметті, ал әскери туды әдетте жас офицер (э Ensign) алып жүреді, ал тәжірибелі қатардағы офицерлер (түс сержанттары) ұлттық туды қорғауға тағайындалады. Бұл қатардағы офицерлер, кейбір елдерде кіші офицерлермен бірге, туды қорғау үшін сабыр немесе мылтықпен қарулануы мүмкін. Түс гвардиясы көбінесе жаяу болады, бірақ атты түс гвардиясы да кездеседі.

Тарих

Әскерлер болған кезде, сарбаздардың өз әріптестерінің қайда екенін білуі қажет болды. Осы мәселені шешудің бір жолы – түрлі-түсті тулар немесе басқа да айырма белгілерді қолдану болды. Мұндай тулар немесе байрақтар сол бөлімшенің басшысының жеке символын немесе олар өкілдік ететін "мемлекеттің" символын көрсететін. Осылайша, тулар мен байрақтар бөлімшенің өзіндігін және тарихын білдіретін болды. Сондықтан, олар полктің абыройы мен дәстүрін бейнелейтіндіктен, оларға құрметпен қарастырылды. Бөлімшенің туын жоғалту – арсыздық есептелді, ал осы бағыттық нүктенің жоғалтылуы бөлімшенің ыдырауына әкелуі мүмкін еді. Сондықтан полктер өз туларын қорғау үшін тәжірибелі немесе элиталық сарбаздардан құралған, ту күзетшілері деп аталатын жасақты ұйымдастыруға бейімділік танытты. Осы себепті, жаудың туын қолға түсіру – үлкен ерлік саналды. Полк тулары кейде мемлекет басшысымен салтанатты шараларда полкке табыс етілетін, бұл әдетте элиталық бөлімшелерге арналған жоғары құрмет есептелді, ал туларға шайқастағы жетістіктері немесе бұрынғы еңбектерінің белгілері жазылуы мүмкін. Қазіргі заманғы қару-жарақтардың дамуы мен тактикадағы өзгерістерге байланысты, тулар енді шайқаста қолданылмайды, бірақ олар ресми шараларда ту күзетшілерімен бірге әкелінеді.

Қытай Халық Республикасы

Қытай Халықтық азаттық армиясында түстер күзетшілерінің құрамында ұлттық түс ретінде ішкі аумақта Қытай Халықтық азаттық армиясының туы немесе шетелде Қытай туы ұстап тұрған бір прапорщик және прапорщикке мылтық ұстап көмектесетін екі офицер немесе аға сержант болады. 1950 жылдардағы шерулерде бұл құралым 1959 жылғы парадқа дейін ҚХА-ның барлық бөлімшелерінде кездесетін, бірақ прапорщик пен күзетшілер жеке құралымдардан таңдалынатын. Бүгінде ҚХА-ның атынан түстер күзетіне тек құрмет сақшылары ғана тағайындалады. ҚХА-ның ең жоғары дәрежелі түрі болып табылатын Құрлық әскерлерінің өкілі қызметтік түстер гвардиясының прапорщигі ретінде тағайындалады, оның оң жағындағы офицер – Әскери-теңіз күштерінен, сол жағындағы офицер – Әуе күштерінен болады. 1981 жылдан бері ҚХА әскери парадтарда Пекин гарнизонының Құрмет сақшылары батальонын бастап жүретін ҚХА туымен түстер күзеті дәстүрін жалғастырып келеді. 2017 жылдың желтоқсанында Бейжіңдегі Тяньаньмэнь алаңында ұлттық туды алып жүретін және ту көтеру салтанаттарында қатысатын Халық қарулы полициясының Бейжің гарнизоны түстер гвардиясы ресми түрде құрмет сақшылары батальонына қосылды. Оның түстер күзеті құрамы құрмет сақшыларының түстер күзеті құрамымен бірдей форматта жұмыс істейді.

Франция

Француздық түстер гвардиясы әдетте Франция туын ұлттық түс ретінде ұстайтын бір байрақшы, байрақшыға көмектесетін екі офицер және түсті күзету үшін олардың артында үш сарбазды қамтиды. Францияның әскери академияларының түстер гвардиясы семсер тағайындалса, сержант мектептерінің, басқа білім беру орындарының және әрекеттегі бөлімшелерінің гвардиясы оның орнына мылтық алып жүреді. Бұл үлгі франкофонды халықтары бар басқа елдерде де қолданылады. Француздық гвардиялар «présentez arme» командасымен құрмет көрсетеді. Команда берілген кезде екі офицер мен үш сарбаз қару-жарақ көрсетуді орындайды, яғни семсерлерін тік ұстайды немесе оң қолдарын қару тұтқасына қояды, ал байрақшы ұлттық/бөлім туын тізелеріне жақын жерге төмендетеді. Кейбір жағдайларда, егер гвардия лауазымды тұлғаның (мысалы, Республика Президентінің) немесе әскери жетекшінің (мысалы, Қорғаныс штабының бастығының) қатысуымен болмаса, ту төмендетілмейді.

Германия

Бундесвердің түс күзетшілері үш адамнан тұратын түс күзетшілері тобының ежелгі неміс дәстүрін сақтайды. Империя дәуірінен бастау алған бұл дәстүр бойынша, түс гвардиясы прапорщиктан (әдетте аға сержант, ал тарихта – лейтенант) және екі қарусыз сүйемелдеушіден құралады.

Индонезия

Индонезияда түс күзетшілері "Патака" деп аталады, бұл индонезиялық Pasukan Tanda Kehormatan терминінің қысқартылған түрі. Бұл термин Индонезия Ұлттық Қарулы Күштері (TNI), Индонезия Ұлттық Полициясы (Polri), қалалық полиция бөлімшелері және т.б. сияқты түрлі форма киетін мекемелерде қолданылады. Патака 9-12 ақ киім киген күзетшілерден тұрады, олар салтанатты шараларда мекеменің туын алып жүреді және сүйемелдейді. Патака бұрынғы голландтық тәжірибе үлгісінде жасалған және күзеттің ортасында (тудың артында) тұратын түс сержанты басқарады, ал туды алып жүретін флагшы әдетте кіші лейтенант (2-ші лейтенант немесе прапорщик) болады. Батальон деңгейінде туды сержант/бас офицер алып жүреді. Егер көптеген күзетшілерден жасалған құрама жасақ болса, онда 1-ші лейтенант/лейтенант (кіші дәреже) басшылық етеді. Әскерде Атты әскер бөлімі (Detasemen Kavaleri Berkuda) атты түс күзетшілер бөлімін ұстайды.

Нидерланды

Голландия қарулы күштерінде түстер гвардиясына сәйкес келетін ваандриг және корнет (әлі ант бермеген офицерлер) сияқты ұқсас шендер бар. Түстер гвардиясының практикасы Ұлыбританиядағыдай, екінші лейтенант шенінің (немесе оған балама) байрақтысы, қарулы сүйемелдеушілер және түстер гвардиясының командирі болады. Әдетте, барлығы толық әскери форма киеді.

Кеңес Одағынан кейінгі мемлекеттер

Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына кіретін бірқатар посткеңестік мемлекеттердің қарулы күштеріндегі түстер күзетшілерінің тәжірибесі бір-біріне ұқсас, бұл тәжірибе бұрынғы Кеңес Қарулы Күштерінен алынған. Бұл мемлекеттердің түстер күзетшілері әдетте түстер офицерінен, бір прапорщик немесе аға сержанттан (өз елінің туын ұлттық немесе бөлім туы ретінде ұстап тұратын), және прапорщикке көмектесетін екі қатардан тұрады. Белсенді бөлімдерде, әскери академияларда және салтанатты қарауылда сабыр қолданылады, қажет болған жағдайда оны мылтықпен алмастыруға болады. Күзетшілер толық немесе жауынгерлік форма киеді. Егер парадта бірнеше түстер күзетшілері бірдей уақытта жүрсе, біреуі міндетті түрде алдыңғы күзетшінің тікелей артынан жүруі керек. Кеңес дәуірінде Кеңес туы әскери түстер күзетімен шеруге рұқсат етілмеген, әскери және полк тулары тек түстер күзетімен шеруге шығарылған. Кеңес дәуірінде Жеңіс Туы кейде түстер күзеті құрамында қолданылған, соңғы рет 1975, 1977, 1985, 1987 және 1990 жылдары тіркелген. Дегенмен, бірнеше посткеңестік қарулы күштер бұрынғы Кеңес түстер күзетінің тәжірибесінен ауытқып, өзгерістер енгізді, мысалы, Түрікменстанның құрлық әскерлері мен Украинаның қарулы күштерінің түстер күзеті салют ретінде туларын төмен түсіреді. Бұрынғы Кеңес Қарулы Күштерінің түстер күзетінің салты Монғолияның қарулы күштерінде де қабылданды, бұл екі елдің тарихи байланысына байланысты. Ауғанстан, Куба (1959 жылдан кейін АҚШ тәжірибесін алмастырды), Солтүстік Корея және Вьетнам сияқты басқа елдер де кеңестік жүйенің осы түрін қабылдады.

Румыния

Румын қарулы күштеріндегі түстік гвардия құрамының стандартты үлгісі француз үлгісімен салады, бірақ құраманы жетекшілік ететін түстік офицері қосылады. Гвардияның алдыңғы қатарында байрақ ұстаушы, кіші офицер, екі қарулы немесе қарусыз сүйемелдеуші, сондай-ақ түстік офицер және байрақ ұстаушының артында үш сүйемелдеуші болады. 1949 жылдан 1986 жылға дейін Румыния Социалистік Республикасы Армиясы мен Қауіпсіздік қызметі түстік гвардияны дайындау және рәсімдері бойынша совет тәжірибесін ұстанды. Сол жылдан бастап, ескі дәстүр униформа киетін ұйымдарда қайта жаңғыртылды және бүгінге дейін елде сақталып келеді. Батальондар мен бригадалардың түстері 2000 жылдары енгізілгеннен бері түстік гвардиямен қамтамасыз етілмейді.

Сербия

Австрия және Түркиямен ортақ тарихы мен өзінің дәстүрлерін ескере отырып, қазіргі Сербия Қарулы Күштері түстік күзет құрамын сақтайды. Қарулы Күштердің әрбір бөлімінде түстік ротасы болады, оған түстік ротасының командирі және түстік гвардиясы кіреді; оған бір прапорщик, әдетте кіші офицер, екі қарулы аға сержант түстікке сүйеніп жүреді, ал екі құрметті сақшы взводы да түстікті арт жағынан күзейді. Басқа елдердегіден өзгеше, түстік күзет ротасы толық немесе жауынгерлік форма киеді. Сербия Қарулы Күштерінің гвардиясы түстік ротасы мерекелік форма киеді.

Швеция

Швецияда түстік күзет үш түрлі жолмен құрылуы мүмкін: Үлкен түстік күзет, кіші түстік күзет және офицерлік күзет. Швецияда түсі бар әрбір полк немесе әскери бөлім өз түстік күзетерін құрады. Швед әскери шені фенрик (және атты әскердегі тиісті шен корнет) бастапқыда ротаның туын ұстау үшін көзделген. Бұл міндет соншалықты құрметті саналғандықтан, оны орындау үшін офицер қажет болды. Бүгінде бұл қалыпты офицерлік шен.

Құрамы

Кеңейтілген түсті қарауыл екі офицерден, оларды фанфорлар (белгілерді алып жүрушілер) және түс немесе түстердің артындағы сегіз сарбаздан тұрады. Бұл король Густав Адольф заманында және Отыз жылдық соғыс кезінде швед полктерінде сегіз батальон болған кезде пайда болған. Әр батальон ортақ түсті қарауылға бір сарбаз берген. Егер бір түс болса, екінші офицер түс офицерінің міндетін атқарады. Кіші түсті қарауыл бір офицер мен төрт сарбаздан тұрады. Офицерлік түсті қарауыл үш офицерден, бір прапорщик пен сабельдер ұстаған екі сүйемелдеуші офицерден құралады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ әскерінде түстер гвардиясы ұлттық туды және командалық тізбектегі олардың орнына сәйкес келетін басқа да туларды алып жүреді. Әдетте, оларға бөлімше туы және ведомство туы (Армия, Теңіз корпусы, Әскери-теңіз күштері, Әуе күштері, Ғарыш күштері немесе Жағалау күзеті, сондай-ақ Ұлттық гвардия бюросы (Армия және/немесе Әуе күштері)) кіреді. Түстер гвардиясының ортасында орналасқан ту ұстаушылардан басқа, мылтық және/немесе сабыр ұстайтын екі немесе одан көп адам болады. Бұл тудың (және оның мемлекетінің) әрқашан қорғалатынының символы.

АҚШ-тың түстер қақпағының құрамы

АҚШ-та дәстүрлі түрде бөлімнің бас сержанты ұйымдық туларды сақтауға, күтуге және көрсетуге жауапты. Бас сержант сондай-ақ мүшелерді іріктеуге, оқытуға және олардың қызметін бағалауға жауапты. Түсті гвардия қатардағы әскери қызметшілерден құралады және оған аға (түсті) сержант басшылық етеді, ол ұлттық туды алып жүреді және жаттығулар немесе парадтар кезінде қозғалыстар мен құрмет көрсету үшін қажетті бұйрықтарды береді. Түсті гвардияға тағайындалу – үлкен құрмет, себебі бұл адамдар өз бөлімдері мен елінің символдарын көрсетеді және алып жүреді. Жағдайға байланысты және командирдің бұйрығына сәйкес, гвардия мүшелері толық форма киюге немесе одан кем форма киюге құқылы. Түсті гвардияның барлық мүшелері міндетті түрде бас киім киюі керек, мысалы, гарнизондық бас киім, берет немесе қызметтік бас киім. Кейде түсті гвардия атты әскер болып та құрылуы мүмкін. АҚШ түсті гвардиясы ұлттық туды алып жүретін "Түс сержантынан", бөлім командирінен, бөлім немесе команда туын ұстаушыдан және мылтық және/немесе сабельмен қаруланған екі түс күзетшісінен тұрады. Егер бірнеше ту ұсталса, оларды ұстау үшін бірнеше күзетші қажет болуы мүмкін.

Құрмет көрсету және маневрлеу

АҚШ түстер гвардиясы құрылып, бір қатарда, жақын аралықта жүріп өтеді. Ұлттық желегі әрқашан оң жақтағы құрметті орнында болуы керек болғандықтан, түстер гвардиясы бағытын өзгерту үшін арнайы қимыл жасауы тиіс. Ол артқа жүгірмейді де, 180 градусқа бұрылмайды. Керісінше, ол стандартты «кері бағана» командасынан алынған маневрді орындайды, бұл әдетте «кері жүріс» немесе «түстерді кері жүріс» деп аталады, желегінің басымдығын сақтау үшін. Түстер гвардиясы орындайтын басқа жаттығулар: қолдарды көрсету, сол және оң жаққа бұрылу (жүріс), парад кезінде тексеру стендісінен өткен кезде оңға қарау, түстерді орау / шығару, және штыктарды бекіту / ажырату (қол ұстаушылар арқылы). Азаттық күні парады. Түстер гвардиясы ұлттық әнұран орындалғанда немесе айтылғанда, парад кезінде немесе басқа да жағдайларда құрмет көрсетеді. Мұндай жағдайларда бөлімшелер мен ведомстволардың тулары иіліп (желек алға қарай иіліп) салют жасайды. Алайда, теңіз салютіне жауап беруден басқа, Америка Құрама Штаттарының ұлттық желігі салют жасамайды. Бұл АҚШ Туы туралы кодекс пен АҚШ заңдарында бекітілген. АҚШ әскерінде, сыртта ашық (жазылмаған) түстерден өтетін немесе олармен өтетін жеке тұлғалар немесе бөлімшелер құрмет көрсетеді. Кез келген құраманың құрамына кірмейтін адамдар қол салютін түстер алты қадам қашықтықта болғанда бастайды және түстерден алты қадам өткенше ұстайды. Азаматтар осы уақыт аралығында оң қолын жүрегіне қойып, тік тұрып, назар аударуы керек, ал қол салюті бірыңғай киімдегі ұйымдарға да қолданылады (әсіресе Американың скауттары мен АҚШ-тың қыз скауттары). Соңғы кезде ардагерлер де, әскери қызметкерлер сияқты, форма кимегендер де түстерге қол салюті жасауы керек.