Польша патшалығының таққа отыру қылышы

Кіріспе

Szczerbiec – 1320 жылдан 1764 жылға дейін көптеген польша монархтарының таққа отырғызу рәсімінде қолданылған салтанатты семсер. Қазір ол Краков қаласындағы Вавель патша сарайындағы қазыналық сақталымында ортағасырлық польша тәжінің сақталған жалғыз бөлігі ретінде қойылған. Семсердің сабы сиқырлы формулалармен, христиандық символдармен және гүл өрнектерімен әсемделген, сондай-ақ Польшаның елтаңбасы бар кішкентай қалқан орналасқан пышақтың тар тілігімен ерекшеленеді. Семсердің атауы «szczerba» (польшаша – «қиық», «тілік», «жарық») сөзінен шыққан, және оның мағынасы бұрмаланып, «қиық семсер» немесе «тілік семсер» (семсер туралы аңызға енген) деп түсініледі, бірақ оның жиегі тік және тегіс. Дұрыс мағынасы және ағылшын тіліне аудармасы – «қиюға/тіліп алуға арналған семсер» – «басқа қаруды қиюға/тіліп алуға арналған семсер». Аңыз бойынша, Szczerbiec патша Болеслав І Батылмен байланыстырылады, ол 1018 жылы Киев мұрагерлік дағдарысына араласу кезінде Киевтің Алтын қақпасына соғып, семсерді қиып алған деседі. Алайда, Алтын қақпа тек 1037 жылы салынған, ал семсердің жасалған мерзімі 12 немесе 13 ғасырдың соңына жатады. Ол алғаш рет 1320 жылы Ладислав Ұзынның таққа отырғызу рәсімінде қолданылды. 1795 жылы пруссиялық әскерлер тонап алған, 19 ғасырда бірнеше рет қожайындары ауысып, 1884 жылы Санкт-Петербургтағы Эрмитаж мұражайына сатылды. 1928 жылы Кеңес Одағы оны Польша-Совет соғысындағы жеңілісі үшін өтемақы ретінде Польшаға қайтарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Szczerbiec Канадаға эвакуацияланды және 1959 жылға дейін Краковқа оралмады. 20 ғасырда семсердің суреті польша ұлтшыл және оңшыл қозғалыстарының символы ретінде қабылданып алынды.

Қалқымалы

Тұтқасы дөңгелек қақпақтан, жазық тұтқадан және қисаюлы крест-қорғаудан тұрады. Тұтқасы ұзын, қалың және кең. Ол қимасы бойынша төртбұрышты, қатты жиектері ұстауды қиындатады және шайқасқа жарамсыз етеді, бұл семсердің таза рәсімдік мақсатында қолданылғанын көрсетеді. Қақпақтың диаметрі және қалыңдығы, сыртқы сақинасы кең. Крест-қорғау ортасынан кеңейіп, екі басында кеңейеді. Ол тұтқаға жақын қалың және жоғарғы жиегі бойынша ұзындығы өлшенеді. Қақпақ және крест-қорғау күмістен жасалған. Тұтқаның өзегі – латуньдан жасалған қорап, ол пышақтың тістігін қоршап тұрады. Бұл, әдетте, 19 ғасырда, ыдыраған органикалық өзекті ауыстыру үшін жасалған. Сонымен қатар, шына тістікке бекітілген. Диаметрі риветтің басы төртбұрышты шайбаға сүйенеді. Тұтқаның барлық бөліктері алтын пластиналармен қапталған, олар өткір немесе дөңгелек стилдермен оюланған және ниэлломен безендірілген, яғни алтын фонға қарама-қарсы қара металл инкрустациясымен. Әр пластина қалың және шамамен 18 каратты алтыннан жасалған. Ниэллоның дизайны – кейбір унциалдық қосымшалары бар кеш римдік үлкен әріптермен жазылған жазулар, христиандық рәміздер және гүлдік өрнектер. Гүлдік әшекейлер теріс, яғни, қара ниэлло фонға қарсы алтын түсті. Тұтқаның алдыңғы жағында грек әріптері А және ω (альфа және омега) арасында, үстінде кішкентай айқыштармен, С немесе G әрпінің үстінде үлкен стильді Т әрпі (соңғысы тек Т әрпіне арналған сәндік элемент болуы мүмкін) орналасқан. Т әрпінің астында, 12 жапырақшасы бар гүлдің немесе бұлттың ішінде крест орналасқан. Бұл мүсіннің айналасындағы дөңгелек шетінде екі сақинадағы латын жазуы бар: Rec figura talet ad amorem regum / et principum iras iudicum ("Бұл белгі патшалар мен ханшалардың махаббатын, билердің қаһарын тудырады"). Тұтқада Төрт Евангелисттің екі символы: әулие Марк арыстаны және әулие Лука өгізі, сондай-ақ Агнус Деи (Құдай қойы) бейнеленген. Крест-қорғауда латын тілінде мынадай жазу бар: Quicumque hec / nomina Deii secum tu / lerit nullum periculum / ei omnino nocebit ("Құдайдың осы есімдерін өзімен бірге алып жүретін адамға ешқандай қауіп келтірмейді"). Тұтқаның артқы жағында жүзім бұтасы және оның айналасында жүзім жапырақтары бейнеленген. Тұтқаның артқы жағында – Иоаннның бүркіті мен Матайдың періштесі және тағы бір Агнус Деи. Крест-қорғауда латын әрпімен еврей тілінде: Con citomon Eeve Sedalai Ebrebel ("Құйықты сенім Құдай есімдерін: Седалаи мен Ебрагельді шақырады") деген жазу бар. Крест-қорғаудың екі басында да Иоанн мен Матайдың белгілері орналасқан. Қақпақтың айналасы ромбтық өрнекпен, ал крест-қорғаудың жоғарғы жағы ұқсас үшбұрышты өрнекпен безендірілген. Бұрын тұтқаның тар жақтары жазулы күміс пластиналармен әшекейленген, бірақ 19 ғасырда жоғалып кеткен. Бұл жоғалған жазулар 1764 жылы король Станислав Августтың сарай суретшісі Иоганн Кристоф Вернердің және 1792 жылы Яцек Прибыльскийнің жасаған графикалық құжаттамасынан белгілі. Сол кезде пластиналардың бірі бұзылып, тек жазудың бір бөлігі сақталған: Liste est glaud h Bolezlai Duc ("Бұл герцог Болеславтың семсері"); екінші пластинадағы жазу жалғасты: Cum quo ei D[omi]n[us] SOS [Salvator Omnipotens Salvator] auxiletur ad[ver]sus partes amen ("Барлық күшті Иеміз және Құтқарушы кіммен бірге, оған жауларына қарсы көмек көрсету үшін. Амин"). Бірінші жазудың жоғалған бөлігі тек бір кездері Радзвилл отбасына тиесілі болған Шцербицтің ескі көшірмесі арқылы белгілі (төмендегі тарихи көшірмелерді қараңыз). Толық жазу: Iste est gladius Principis et haeredis Boleslai Ducis Poloniae et Masoviae, Lanciciae ("Бұл Польша, Мазовия және Ленчица герцогы Болеславтың мұрагерлік князі семсері"). Бұл герцог Болеславтың кім екені белгісіз.

The hilt consists of a round pommel, a flat grip and an arched crossguard. The grip is long, thick, and from wide. It is rectangular in cross section and its hard edges make it difficult to handle and impractical for fighting, which is indicative of the sword's purely ceremonial usage. The pommel is in diameter and thick, with a chamfered outer ring that is wide. The crossguard forms an arch that is wide in the middle and widens up to at both ends. It is thick near the grip and measures in length along its upper edge. The pommel and the crossguard are made of silver. The core of the grip is a brass chest encasing the tang of the blade. It was probably made in the 19th century to replace an original organic core, which had decomposed. At the same time the tang was riveted to the top of the pommel. The head of the rivet, which is in diameter, rests atop a rectangular washer measuring
All parts of the hilt are covered with golden plates, which are engraved with sharp or rounded styli and decorated with niello, or black metallic inlay that contrasts against the golden background. Each plate is thick and made of about 18 carat gold. The niello designs include inscriptions written in late Romanesque majuscule (with some uncial additions), Christian symbols, and floral patterns. The floral ornaments are in negative, that is, golden against a black, nielloed background. On the obverse side of the hilt, the pommel bears a large stylized letter T on top of a letter C or G (the latter could be just a decorative element of the letter T) between the Greek letters Α and ω (alpha and omega) surmounted with little crosses. Below the letter T, there is another cross placed within a cloud or flower with twelve petals. On the chamfered edge around this design runs a circular Latin inscription in two rings which reads: Rec figura talet ad amorem regum / et principum iras iudicum ("This sign rouses the love of kings and princes, the wrath of judges"). The grip bears the symbols of two of the Four Evangelists: the lion of Saint Mark and the ox of Saint Luke, as well as an Agnus Dei (Lamb of God). The crossguard bears the following Latin inscription: Quicumque hec / nomina Deii secum tu/lerit nullum periculum / ei omnino nocebit ("Whoever will carry these names of God with him, no danger will harm him"). The reverse side of the pommel is decorated with a vine bush surrounded by a wreath of vine leaves. On the reverse of the grip, there are the eagle of Saint John and the angel of Saint Matthew, and another Agnus Dei. The crossguard bears, above another pattern of vine leaves, an inscription in corrupted Hebrew in Latin script: Con citomon Eeve Sedalai Ebrebel ("Fervent faith incite the names of God: Sedalai and Ebrehel"). On the opposite ends of the crossguard, there are again the symbols of Saints John and Matthew. The circumference of the pommel is decorated with a rhombic pattern, while the upper side of the crossguard – with a similar triangular pattern. The narrow sides of the grip used to be embellished with inscribed silver plates, which, however, were lost in the 19th century. These lost inscriptions are partly known from graphical documentation made by King Stanislaus Augustus's court painter, Johann Christoph Werner, in 1764 and by Jacek Przybylski in 1792. One of the plates had already been broken by that time with only part of the inscription preserved: Liste est glaud h Bolezlai Duc ("This is a sword of Duke Boleslaus "); the inscription on the other plate continued: Cum quo ei D[omi]n[us] SOS [Salvator Omnipotens Salvator] auxiletur ad[ver]sus partes amen ("With whom is the Omnipotent Lord and Savior, to help him against his enemies. Amen"). The missing part of the first inscription is only known from an old replica of Szczerbiec which once belonged to the Radziwiłł family (see Historical replicas below). The full inscription read: Iste est gladius Principis et haeredis Boleslai Ducis Poloniae et Masoviae, Lanciciae ("This is a sword of Hereditary Prince Boleslaus, Duke of Poland, Masovia, and Łęczyca"). The identity of this Duke Boleslaus is uncertain. + Ornamentation and inscriptions on the hilt Obverse Narrow side Reverse Narrow side Pommel Middle circle: Stylized letter T (or T on top of a C) between the letters alpha and omega surmounted with crosses, above a cross within a dodecafoil rosette Rhombic pattern Middle circle: Vine bush Rhombic pattern Chamfered outer ring: Inscription:+ REC. FIGVRA. TALET. AD AMOREM. REGVM. ET. PRINCIPVM. IRAS IUDICV. M Chamfered outer ring: Vine leaves Grip Top: Winged lion of Saint Mark, inscription:MARCVS Inscription:LIST E. EST. GLAUD h. BOLEZLAI ‘DVC (now lost and replaced with a rhombic pattern) Top: Eagle of Saint John, inscription:IhOANNES Inscription:CVM. QVO. EI DNS. OS. AVXIL ETVR. ADUS. PARTES. AMEN(now lost and replaced with wax filling) Middle: Winged ox of Saint Luke, inscription:LVCAS Middle: Angel of Saint Matthew, inscription:MMThCVS Bottom: Lamb of God Bottom: Lamb of God Crossguard Left end: Winged lion of Saint Mark Triangular pattern Left end: Angel of Saint Matthew Triangular pattern Middle: Inscription:QVICVMQVE hEC + NOMI[N]A DEII SECVM TVLERI[T] NVLLVM PERICVL[VM] CN EI OMNINO NOC[E]BIT Middle: Inscription:CON. CITOMON EEVE SEDALAI. EBREbELabove an ornament of vine leaves Right end: Winged ox of Saint Luke Right end: Eagle of Saint John

Пайдалануды тозу талдауы көрсеткендей, қақпақ пен крест-қорғауға арналған пластиналар бір суретші жасаған, ал тұтқаға арналған пластиналар кейінірек қосылған. Соңғылары – алдыңғы және артқы жақтары – бір шеберханада және бір құралдарды қолдана отырып, бірақ екі түрлі шебермен безендірілген. Сонымен қатар, 19 ғасырда жоғалған жазулы жақ пластиналарының бірін ауыстыру үшін ромбтық өрнекпен жақ пластинасы қосылған. Шцербицтің әртүрлі уақыттардағы сақталған суреттері декоративтік пластиналар бірнеше рет алынып, тұтқаға өзгертілген конфигурацияларда орналастырылғанын көрсетеді. Ағымдағы композиция, тұтқаның әр жағындағы Евангелисттердің белгілерінің қайталануымен, 1794 жылы Иоганн Кристоф Вернер жасаған ең ерте сақталған суретте белгілі. Дегенмен, алтын пластиналардың бастапқы орналасуы басқаша болуы мүмкін, Иоанн мен Матайдың белгілері тұтқаның алдыңғы жағында орналасқан, сондықтан тұтқаның әр жағындағы төрт Евангелисттің белгілері көрсетілген.

Бұршақ

Жапырағы ұзын, ені (аяқтан 5 см-ге дейін) және қалың. Фуллердің ұзындығы шамамен және орташа алғанда, кең. Металлографиялық талдаулар жапырақтың біркелкі емес көмірленген, жартылай қатты доменді болаттан жасалғандығын көрсетті. Темірден басқа, материалдың құрамында салмағы бойынша 0,6 процент көміртек, 0,153 процент кремний, 0,092 процент фосфор және басқа элементтер бар. Болатта табылған көптеген шлак қоспалары ортағасырлық темір қорыту технологиясына тән. Жапырақтың бір бөлігі сөндіру арқылы қатайтылған. Саптан айырмашылығы, жапырақ соғыста толыққанды қолданылатын қару болған. Жапырақтың беті бойында терең сызаттар бар, бұл әрбір тәж кию алдында тоттан тазалаудың нәтижесі, мүмкін құммен немесе кірпіш ұнтағымен жасалған. Төменде коррозияның инерциялық дақтарын табуға болады. Саптан төмен, фуллерде үш тесік бар. Ең ірісі – ұзындығы және ені бар төртбұрышты ойық. Бұл ойық, поляк тілінде szczyrba немесе szczerba деп аталады, бастапқыда тоттың салдарынан пайда болған, ал 19 ғасырда қалыпты пішінге келтірілген. Ойыққа майлы бояумен боялған кішкентай геральдикалық қалқан бекітілген. Ол үшбұрышты пішінде, қабырғалары өлшенген. Польшаның Ақ Бүркітін бейнелейтін қалқан бастапқыда қапталға бекітілген. Алтын немесе күміс бекіткіші және ұшы бар готикалық қаптал, шамамен 1320 жылы жасалған және 1819 мен 1874 жылдар аралығында жоғалған. Қалқан – қапталдың сақталған жалғыз бөлігі. Ол көрушінің көзқарасынан солға қарай еңкейтілген, бірақ қазір жапыраққа сәйкес келтірілген. Қалқанның қызыл фонындағы Бүркіт ақ, алтын тәж, қанаттарындағы жолақтар, құйрығындағы сақина және тырнақтары бар. Қалған екі тесік – бір-бірінен бөлек дөңгелек тесіктер. Жоғарыдағы, ойықтың астындағысы диаметрінде, ал екіншісі тек диаметрінде. Олар, мүмкін, 19 ғасырда геральдикалық қалқанды жапыраққа бекіту үшін тесілген.

The blade is long, up to wide (about 5 cm from the crossguard) and thick. The fuller is about long and, on average, wide. Metallographic analysis has shown that the blade was forged from unevenly carburized semi hard bloomery steel. Apart from iron, the material contains, by weight, 0.6 percent of carbon, 0.153 percent of silicon, 0.092 percent of phosphorus, and other elements. Numerous slag inclusions found in the steel are typical for medieval iron smelting technology. Part of the blade was hardened by quenching. Unlike the hilt, the blade would have been fully functional as a weapon of war. The surface of the blade is covered with deep scratches along its length, a result of intensive cleaning from rust before every coronation, probably with sand or brick powder. Inactive spots of corrosion may be also found on the entire surface. Just below the hilt, there are three perforations in the fuller of the blade. The largest is a rectangular slot that is long and wide. This opening, known in Polish as szczyrba or szczerba, was originally caused by rust and, in the 19th century, polished into a regular shape. A small heraldic shield colored with oil paint is fastened to the slot. It is roughly triangular in shape, with the sides measuring from The shield, bearing the White Eagle of Poland, was originally attached to the scabbard, or sheath. The Gothic scabbard, with a golden or silver locket and chape, was probably created in 1320 and lost between 1819 and 1874. The shield is the only preserved element of the sheath. It was tilted to the left – from the onlooker's point of view – while it was fastened to the scabbard's locket, but today it is aligned with the blade. The eagle on the red field of the shield is white, with a golden crown, bands across the wings, ring on the tail, and talons. The two other perforations are round holes, apart. The upper one, just below the slot, is in diameter, while the other measures only They were probably punched in the 19th century to fasten the heraldic shield to the blade.

Орналасқан жері

Шчербиц Польшаның бұрынғы астанасы Краковтағы Вавель корольдік қасабасының ұлттық өнер жинағына (инвентарь нөмірі 137) тиесілі. Польшаның сақталған жалғыз ортағасырлық тәж кигізу нышаны ретінде, ол музейдің Қазына және қару-жарақ қоймасының тұрақты көрмесінің маңызды бөлігі болып табылады. Қылыш Вавель қамалының солтүстік-шығыс бұрышындағы бірінші қабатта орналасқан Ягило және Хедвиг мазарындағы шыны шкафтың ішінде көлденең ілінген.

Батыл Болеславтың шцербиі

Польшаның таж кигізу қылышының ерте тарихына қатысты тарихи мәліметтер аз және көбінесе аңыздармен ұштасады. "Шчербиец" атауының ең алғашқы жазбасы 14 ғасырдың басында Ұлы Польшаның жылнамасында кездеседі. Бұл дереккөзге сәйкес, қылыш 992–1025 жылдары билеген Болеслав Батыл патшаға періште берген; польша патшалары оны жауларын жеңу үшін әрқашан шайқасқа алып жүруі керек болған. Болеслав Киев Русіне шабуыл жасағанда, қаланы басып алғанда Киевтің Алтын қақпасына соққан. Қылыштың жиегінде пайда болған ойық оған осы атты берген. Оқиға болғаннан үш ғасыр өткен соң жазылған бұл мәлімет, қылыштың құдайлық күштерден туындауы туралы дәстүрлі сілтемеге ғана емес, сонымен қатар Болеславтың Киев мұрагерлік дағдарысына араласуы 1018 жылы болған, ал Алтын қақпа 1037 жылы, яғни 19 жылдан кейін салынған. Дегенмен, Болеславтың Киевтегі бұрынғы қақпаға соққанда қылышына зақым келтірген болуы мүмкін. Оның шөбересі Болеслав Батыл (1058–1079) 1069 жылы Алтын қақпаға қылышпен соққан, бұл қаланы бағындырудың дәстүрлі белгісі болған. Бұл қылыш Болеслав Батылдың ұрпақтары құрметтеген өткен жеңістердің естелігі ретінде сақталған болуы да мүмкін. Винцент Кадлубектың жылнамасына сәйкес, Болеслав Вримутый (1107–1138) "Журав" немесе "Грус" ("Құс") деп аталатын сүйікті қылышы болған. 1450 жылы жылнаманы көшірген хатшы "Журав" сөзінің үстіне "Щзурбыч" деген сөзді қосыпты, бірақ бұл екі қылыш бір болған-болмағаны белгісіз. Ұлы Польшаның жылнамасына сәйкес, қылыш Вавель соборының қазынасында сақталған. Түпкі Шчербиецтің тағдыры белгісіз. Ол 1300 жылы Гнезнода Польша патшасы болып таққа отырғаннан кейін, Богемия королі Венцеслав II басқа патшалық белгілермен бірге Прагаға алып кеткен болуы мүмкін. Кейін осы белгілердің не болғаны әлі де құпия. Болеслав Батылдың ойық қылышы сақталмаған және тіпті оның бар болуы күмәнді болса да, оның аңызы польша тарихи естелігіне және оның кейінгі Шчербиецке үлкен әсер еткен.

Historical accounts related to the early history of the Polish coronation sword are scant and often mixed with legend. The earliest known use of the name "Szczerbiec" appeared in the Chronicle of Greater Poland at the turn of the 14th century. According to this source, the sword was given to King Boleslaus the Brave (reigned 992–1025) by an angel; Polish kings were supposed to always carry it in battle to triumph over their enemies. During Boleslaus's invasion of Kievan Rus', he hit it against the Golden Gate of Kyiv while capturing the city. It was the notch that appeared on the edge of the blade which gave the sword its name. This account, written three centuries after the events it describes, is implausible not only because of the customary reference to the sword's supernatural origin (compare Excalibur), but also because Boleslaus's intervention in the Kievan succession crisis took place in 1018, or about 19 years before the actual construction of the Golden Gate in 1037. It is plausible, though, that Boleslaus did chip his sword by striking it against an earlier gate in Kiev. His great grandson, Boleslaus the Bold (r. 1058–1079), hit the Golden Gate with a sword in 1069, which would indicate that it was a customary gesture of gaining control over a city. It is also possible that this sword was preserved as a souvenir of past victories venerated by Boleslaus the Brave's successors. According to Wincenty Kadłubek's Chronicle, Boleslaus Wrymouth (r. 1107–1138) had a favorite sword he called Żuraw or Grus ("Crane"). A scribe who copied the chronicle in 1450 added the word Szczurbycz above the word Żuraw, but whether these two swords were one and the same is uncertain. According to the Chronicle of Greater Poland, the sword was kept in the treasury of the Wawel Cathedral. The ultimate fate of the original Szczerbiec is unknown. It may have been taken to Prague, together with other royal insignia, by King Wenceslaus II of Bohemia after his coronation as king of Poland in Gniezno in 1300. What happened with these insignia thereafter remains a mystery. Although Boleslaus the Brave's notched sword has not been preserved and even its very existence is doubtful, its legend had a great impact on Polish historical memory and the treatment of its successor, the modern Szczerbiec.

Әділдіктің семсерінен таққа отырғызу семсеріне дейін

Қазіргі кезде Шчербиек деп аталатын қылыш 12-шы ғасырдың соңы мен 13-шы ғасырдың басында жасалып, безендірілген, сондықтан ол 11-ші ғасырдың басында және 12-ші ғасырдың басында өмір сүрген үш ұлы Болеславқа тиесілі болмауы керек. Бұған қоса, бұл таза рәсімдік қылыш, ол түпнұсқа Шчербиектен айырмашылығы, ешқашан шайқаста қолданылмаған. Ол бастапқыда Польшаның үзіліс кезеңіндегі көптеген жергілікті князьдардың бірі үшін әділет қылышы (gladius iustitiae) немесе билеушінің сот билігінің белгісі ретінде қолданылған. Қылыштың сабындағы, қазір жоғалған күміс тақтада Болеслав есімді князьдің оның бастапқы иесі екенін көрсететін жазу болған. Шчербиекке жасалған, қазір жоғалған Радзивилл көшірмесіндегі жазу князьдың кім екеніне қосымша нұсқау бере алады: «Польша, Мазовия және Ленчица князі Болеслав» – бірақ осындай есім мен титулдарға ие князь болған емес. Тарихшылар осы князьды Болеслав Бұйралы (1146–1173), Болеслав Таза (1226–1279), Мазовиялық Болеслав I (1229–1248) немесе Үлкен Польшалық Болеслав Иса (1239–1247) деп атады. Шчербиек таққа отырғызу қылышы ретінде алғаш рет Ян Длугош патша Казимир IV-нің (1447–1492) таққа отырғызуы туралы еңбегінде айтылған, бірақ ол бұрын 1320 жылы король Владислав Ұзынның таққа отырғызу рәсімінде қолданылған болуы мүмкін. Егер Шчербиек бұрын оның ағасы Мазовиялық Болеслав I-ге немесе оның қарындасы Болеслав Исаға тиесілі болса, онда ол оны мұраға алған болар еді. Егер ол Краковтан бүкіл Польшаның жоғары князьдары ретінде билік еткен екі Болеславтың біреуіне тиесілі болса, онда Владислав оны Вавель соборында тапқан болар еді. Содан кейін Шчербиек поляк тәжіндегі асыл бұйымдардың бір бөлігіне айналып, олардың тағдырын бөлісті және 1764 жылға дейін барлық поляк патшаларының таққа отырғызу рәсімінде қолданылатын негізгі рәсімдік қылыш болды, тек Жогайла (1386), Стефан Баторий (1576), Станислав I Лещинский (1705) және Август III Веттин (1734) ерекшеліктерді құрады. Шчербиек, басқа асыл бұйымдармен бірге, осы кезеңде бірнеше рет Вавель төбесінен алынып тасталды. 1370 жылы Польшада таққа отырғызылғаннан кейін Венгрия королі Людовик I тәждің асыл бұйымдарын өзімен Будаға алып кетті; оның венгр тағындағы мұрагері, император Зигмунд, оларды 1412 жылы Польшаға қайтарды. 17-шы ғасырдың ортасы мен 18-шы ғасырдың басында олар екі рет Польшаның оңтүстік шекарасынан швед әскерлерінің шабуылынан қорғау үшін эвакуацияланды. 1733 жылы Польша мұрагерлік соғысы кезінде король Станислав I-нің жақтастары Агуст III-нің оларды өзінің таққа отырғызуында пайдалануына жол бермеу үшін асыл бұйымдарды Варшава шіркеуінде үш жыл бойы жасырып қойды. 1764 жылы олар тағы да Варшаваға жіберілді, Станислав Август Понятовскийдің таққа отырғызуында соңғы рет қолданылды. Кейін олар Краковқа қайтарылды. Польша-Литва одақтастығы кезіндегі поляктардың таққа отырғызу рәсімінде патша сайланған Шчербиек майлаудан кейін және таққа отырғызудан бұрын қабылдады. Польшаның бас діни қызметкері, яғни Гнезненің архиепискобы, құрбандық үстелінен қылышты алып, тізе бүгіп отырған патшаға берді. Сонымен қатар, ол монархтан қылышты әділ билік жүргізу, шіркеуді қорғау, зұлымдықпен күресу, жесірлер мен жетімдерді қорғау және «зақымдалғанды қалпына келтіру, қайта салынғанды ұстау, әділетсізді кек алу, жақсы басқарылғанды нығайту» үшін пайдалануын сұрады. Содан кейін патша қылышты Тақ қылышын ұстаушыға (miecznik koronny) тапсырды, ол оны қынына салып, бас діни қызметкерге берді. Бас діни қызметкер, Тақ және Литва қылыш ұстаушыларының көмегімен, қынына патшаның белдігіне бекітті. Патша орнынан тұрып, көрермендерге қарап, Шчербиекті кері қайтарып алды, үш рет айқыш белгісін жасады және оны сол қолына сүртті, содан кейін оны қынына қайтарды. Бұл рәсімнің барысында патшаның қылыш қолдану қабілеттерін жаңадан келген азаматтары мұқият бақылап отырды. Август III өзінің таққа отырғызуында нашар қылыш шеберлігін көрсеткенде, ақсүйектер «бейбіт мырза» болады деп әзілдеді. Шчербиектен кейін епископ егеменге Грунвальд қылыштарын тапсырды, олар монархтың одақтың екі құраушы ұлтының үстінен билігін бейнелейді. Казимир Ұлыдан (1333–1370) Станислав Августқа дейінгі кезеңде поляк тәжіндегі асыл бұйымдар Батыл Болеславтың дәуірінен басталады деп кеңінен сендірілді. Бұл сенім поляк мемлекеттілігінің сабақтастығын сақтауға және елдің патшаларына заңдылық беруге көмектесті, бұл әр поляк монархын Пиаст әулетінің алғашқы патшасының ежелгі және салтанатты мұрасының мұрагері етті. Осыған сәйкес, таққа отырғызу қылышы алғашқы Шчербиек атын және аңызын алды. Ондағы тотығудан пайда болған ойық Болеславтың Киевте қылышына жасаған ойығымен байланысты болды. Дәстүрдің күші соншалықты зор болды, Станислав Августтың сарай суретшісі, Марчелло Баччарелли, поляк тәжіндегі асыл бұйымдарды егжей-тегжейлі зерттеген, Батыл Болеславтың қияли портретін салғанда, оның сыртқы түрі аңызға сәйкес болсын үшін Шчербиекті бейнеледі. Таққа отырғызу тәжі мен қылышының суреттері өте дәл, бірақ Баччареллидің Шчербиегінде ойық жоқ және жиектерінде сынықтар бар.

The sword currently known as Szczerbiec was forged and decorated in a style characteristic of the late 12th and 13th centuries, so it could not have belonged to any of the three great Boleslauses of the 11th and early 12th centuries. Additionally, it is a purely ceremonial sword which, unlike the original Szczerbiec, was never used in combat. It was originally used as a sword of justice (gladius iustitiae), or insignia of the sovereign's judicial power, by one of the many local dukes during Poland's Age of Fragmentation. A silver plate, now lost, on the sword's grip bore an inscription which indicated a duke by the name Boleslaus as its original owner. An inscription on the Radziwiłłs' replica of Szczerbiec, now also lost, could provide an additional hint as to the duke's identity: "Boleslaus, Duke of Poland, Masovia, and Łęczyca" – except that no duke of this name and titles ever existed. Historians have variously identified the duke in question as Boleslaus the Curly (r. 1146–1173), Boleslaus the Chaste (r. 1226–1279), Boleslaus I of Masovia (r. 1229–1248) or Boleslaus the Pious of Greater Poland (r. 1239–1247). As a coronation sword, Szczerbiec was first specifically mentioned by Jan Długosz in his account of the crowning of King Casimir IV (r. 1447–1492), but it was probably first used in a coronation ceremony by King Ladislaus the Short (r. 1288–1333) in 1320, by which time he had reunited most of the core territories of Poland. If Szczerbiec had previously belonged to his uncle, Boleslaus I of Masovia, or his father in law, Boleslaus the Pious, then he could have inherited it. If it had belonged to any of the two Boleslauses who had ruled from Kraków as high dukes of all Poland, then Ladislaus could have simply found it in the Wawel Cathedral. Thereafter, Szczerbiec became an integral part of the Polish Crown Jewels, shared their fate, and was the principal ceremonial sword used in coronations of all Polish kings until 1764, except Jogaila (1386), Stephen Báthory (1576), Stanislaus I Leszczyński (1705), and Augustus III Wettin (1734). Szczerbiec, together with other crown jewels, was removed from the Wawel Hill on several occasions during that period. After his Polish coronation in 1370, King Louis I of Hungary took the crown jewels with him to Buda; his successor on the Hungarian throne, Emperor Sigismund, rendered them to Poland in 1412. On two occasions, in mid 17th and early 18th centuries, they were evacuated across Poland's southern border to protect them from invading Swedish armies. In 1733, during the War of the Polish Succession, supporters of King Stanislaus I concealed the jewels in a Warsaw church for three years to prevent Augustus III from using them in his coronation. In 1764, they were sent to Warsaw again, to be used in a coronation for the last time – that of Stanislaus Augustus Poniatowski. They were returned to Kraków afterwards. During a typical Polish coronation ceremony in the times of the Polish–Lithuanian Commonwealth, the king elect received Szczerbiec after his anointment and before being crowned and enthroned. The primate of Poland, that is the archbishop of Gniezno, picked up the unsheathed sword from the altar and handed it to the kneeling king. At the same time, he recited a formula which asked the monarch to use the sword to rule justly, defend the Church, fight evil, protect widows and orphans, and to "rebuild what is damaged, maintain what is rebuilt, avenge what is unjust, reinforce what is well managed," etc. Then, the king handed the sword to the Crown sword bearer (miecznik koronny), who slid it into the scabbard and passed on to the primate. The primate, aided by the Crown and Lithuanian sword bearers, fastened the scabbard to the king's belt. The king stood up and, facing onlookers, withdrew Szczerbiec, made three times the sign of the cross with it, and wiped it against his left arm before replacing it in the scabbard. The king's sword wielding abilities were closely watched by his new subjects during this part of the ritual. When Augustus III betrayed his poor fencing skills at his coronation, nobles joked that they were going to have "a peaceful lord". After Szczerbiec, a bishop handed the sovereign the Grunwald Swords symbolizing the monarch's reign over the two constituent nations of the Commonwealth. Throughout the period from Casimir the Great (r. 1333–1370) to Stanislaus Augustus, Polish crown jewels were commonly believed to date back to the times of Boleslaus the Brave. This conviction helped maintain a sense of continuity of Polish statehood and provide legitimacy for the nation's kings, implicitly making each Polish monarch a successor of the ancient and glorious legacy of the first king of the House of Piast. Accordingly, the coronation sword took over the name and the legend of the original Szczerbiec. The corrosion induced slit in the blade became associated with the fabled szczerba, or notch that Boleslaus had purportedly made on his sword in Kiev. The power of tradition was so strong that when Stanislaus Augustus's court painter, Marcello Bacciarelli, who had made detailed studies of Polish crown jewels, painted an imaginary portrait of Boleslaus the Brave, he chose to depict Szczerbiec so that its appearance agreed with legend rather than reality. The images of the coronation crown and sword are overall meticulously accurate, but Bacciarelli's Szczerbiec lacks the slit and has a chipped edge instead.

Шетелдіктер қолында

1794 жылы, бір жылдан кейін Польшаның толық бөлінуіне әкелген Костюшко көтерілісі сәтсіз аяқталған кезде пруссиялық әскерлер Краковты басып алды. Келесі жылы король Фридрих Вильгельм II-нің бұйрығымен Вавель қамалының қазынасы тоналып, патшалық әшекейлер Бреслауға (қазіргі Польшадағы Вроцлав), содан кейін Берлинге, ал соңында Кенигсбергке (қазіргі Ресейдегі Калининградқа) әкетілді. 1809 және 1811 жылдар аралығында зергерлік бұйымдардың көп бөлігі балқытылды, бірақ Шчербиек сияқты кейбіреулері сатылымға қойылды. Таққа отырғызу семсерін болашақ ресейлік әділет министрі, князь Дмитрий Лобанов-Ростовский сатып алды, ол оны бір поляк аристократына қайта сатуға үміттене берді. 1819 жылы ол Польша Корольдігінің Сеймі (парламент) спикері, генерал Винсент Красинскийге жүгінді. Князь семсердің нақты қайдан алынғанын жасырып, оны Мәскеуде армян саудагерінен сатып алғанын айтты. Саудагер қаруды Белград пен Русе (қазіргі Болгариядағы Русе) арасындағы соңғы орыс-түрік соғысы кезінде тапқан екен. Антикварлық қару-жарақтарды жинаушы Красинский бұл Шчербиек болуы мүмкін деп күдіктенді, бірақ Варшава университетінің тарихшысы, профессор Себастиан Чампиден пікір сұрады. Чампи Красинскийдің семсердің литографиясын қарастырды, бірақ оның Шчербиек екеніне көз жеткізе алмады. Соның салдарынан Красинский Лобанов-Ростовскийдің ұсынысынан бас тартты. Лобанов-Ростовский ақырында Шчербиекті князь Анатолий Демидовқа сатты, ол оны Флоренция маңындағы Сан-Донато вилласындағы Демидов коллекциясының қалған бөлігімен бірге сақтап тұрды. 1870 жылы семсерді Франциядағы Ресей елшісі және өнер коллекционері Александр Базилевский 20 000 француз франкісіне сатып алды. 1878 жылы ол Париждегі Дүниежүзілік көрмеде Шчербиекті көрсетті. Осы кезде қыны жоғалып, семсердің өзі тевтондық шығу тегі деп таныстырылды. Оны бірнеше поляк қонақтары көрді және бұл поляктардың таққа отырғызу семсері болуы мүмкін деген болжам жасады. 1884 жылы Базилевскийдің барлық коллекциясын Ресей императоры Александр III Санкт-Петербургтегі Эрмитаж мұражайына сатып алды. Польшалық және басқа да сарапшылар сол кезде Ресейдің ең ірі мұражайында сақталған Шчербиектің нақтылығына күмән келтірді (төмендегі тарихи көшірмелерді қараңыз). 1913 жылы Санкт-Петербургте өткен халықаралық музейлік конгресс семсерді 17 ғасырдың көшірмесі деп жариялады. 1917 жылы Қазан революциясының нәтижесінде Ресей коммунистік мемлекетке айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша келесі жылы тәуелсіз мемлекет ретінде қайта жаратылды. 1919 жылдан 1921 жылға дейін екі мемлекет Польша-Совет соғысын жүргізді, ол Рига бейбіт шартымен аяқталды. Бейбіт шартының 11-бабында Совет тарапы 1772 жылғы Бірінші бөлістен бастап Польшадан алынып кеткен барлық мәдени маңызы бар коллекциялар мен заттарды қайтаруы тиіс болды. Мәдени құндылықтарды қайтаруды жүзеге асыру үшін арнайы екіжақты комиссия құрылды. 1928 жылы комиссияның күш-жігерінің нәтижесінде, басқа ұлттық қазыналармен бірге Шчербиек Польшаға қайтарылды және 133 жылдан кейін Вавель қамалына қайта орналастырылды.

In 1794, during the failed Kościuszko Uprising which led to the final partition of Poland a year later, Prussian troops captured Kraków. In the following year, on King Frederick William II's orders, the treasure vault of the Wawel Castle was looted and the crown jewels taken to Breslau (now Wrocław in Poland), then to Berlin, and finally to Königsberg (now Kaliningrad in Russia). Between 1809 and 1811 most of the jewels were melted down, but some, including Szczerbiec, were put up for sale. The coronation sword was acquired by the future Russian minister of justice, Prince Dmitry Lobanov Rostovsky, who probably hoped to resell it to one of Polish aristocrats. In 1819, he approached General Wincenty Krasiński, speaker of the Sejm (parliament) of the "Congress" Kingdom of Poland. The prince did not disclose the actual source of the sword and claimed to have bought it in Moscow from an Armenian merchant who had found the weapon somewhere between Belgrade and Rusçuk (now Ruse in Bulgaria) during the recent Russo Turkish War. Krasiński, who was a known antique weapon collector, suspected it could be Szczerbiec, but asked Prof. Sebastiano Ciampi, a historian of the Warsaw University, for opinion. Ciampi examined the lithography Krasiński had had made of the sword, but was unsure whether it was the actual Szczerbiec. As a consequence, Krasiński declined Lobanov Rostovsky's offer. Lobanov Rostovsky ultimately sold Szczerbiec to Prince Anatoly Demidov, who kept it together with the rest of the Demidov collection in his Villa San Donato near Florence. In 1870, the sword was bought for 20,000 French francs by Alexander Basilevsky, Russian ambassador to France and great art collector. In 1878, he displayed Szczerbiec at the World's Fair in Paris. By that time, the scabbard had been lost and the sword itself was presented as of Teutonic origin. It was seen by several Polish visitors who speculated whether it could be the Polish coronation sword. In 1884, the entire Basilevsky collection was purchased by Emperor Alexander III of Russia for the Hermitage Museum in Saint Petersburg. Both Polish and other experts at the time expressed doubts as to the authenticity of Szczerbiec held in Russia's largest museum (see Historical replicas below). An international museum congress held in Saint Petersburg in 1913 pronounced the sword a 17th century replica. In 1917, as a result of the October Revolution, Russia became a communist state. In the aftermath of World War I, Poland reemerged as an independent country in the following year. From 1919 to 1921, the two states fought the Polish–Soviet War which was concluded with the Peace of Riga. Article 11 of the peace treaty required that the Soviet side return all culturally significant collections and items that had been removed from Poland since the First Partition in 1772. A special bilateral committee was set up to carry out the restitution of cultural goods. In 1928, the committee's efforts resulted in the return to Poland of, among other national treasures, Szczerbiec, which, after 133 years, was deposited back in the Wawel Castle.

Екінші дүниежүзілік соғыста эвакуациялау

1939 жылдың 3 қыркүйегінде, Германия Польшаға басып кіргеннен кейін екі күн өткен соң Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, Вавель қаласынан Шчербицті қоса алғанда, ең бағалы ұлттық қазыналар эвакуацияланды. Жүк баржалармен, вагондармен, автобустармен және жүк көліктерімен Румынияға тасымалданды. Одан әрі теңіз арқылы Францияға, содан кейін Ұлыбританияға жеткізілді. Бордодан Фалмутқа жолда келе жатқанда, поляк ұлттық қазыналарын тасымалдаған кеме Люфтваффеден атқылауға ұшырады. Эвакуацияны басқарған Кароль Эстрихер сол кезде Шчербицті сандықтан алып, екі ағаш тақтайдың арасына тығып, оларға түсіндірме хабарламасы бар құтылдырық қосты – егер кеме батып кетсе, кем дегенде тәж кигізу қылышын құтқаруға болады. 1940 жылдың шілдесінде Германия Ұлыбританияны бомбалауды бастағанда, құнды заттар поляк мұхит кемесі MS Batory арқылы Канадаға жеткізіліп, ақырында поляк консулдығына, содан кейін Оттавадағы басқа да жерлерге орналастырылды. Соғыстан кейін ұлттық қазыналардың сақтаушыларының бірі, Лондонға негізделген поляк эмигранттық үкіметіне адал болған, Польшаға қайтаруға кедергі келтірді, ол коммунистік билік пен кеңестік ықпал астында болған. Ұзақ келіссөздерден кейін, ең маңызды заттардың алғашқы партиясы, соның ішінде Шчербиц, 1959 жылы қайтарылды; қалғандары 1961 жылы қайтарылды. Осыдан бері поляк тәж кигізу қылышы Вавель қамалының қазына сарайында тұрақты түрде қойылған.

Тарихи көшірмелері

1740 жылы Радзивилл әулетінің Нешвиж қамалының (қазіргі Беларусьдегі Несвиж) қазыналық тізімінде Евангелисттердің рәміздерімен әшекейленген қылыштың толық сипаттамасы және Шчербицтегідей жазулар келтірілген. Тізімде көрсетілгендей, ол тәж шаһзадасы Якуб Собискиден князь Михал Радзивиллге сыйлық ретінде берілген, бірақ осы көшірменің бастапқы көзі нақты көрсетілмеген. 1738 жылы Собискилердің Жолкиев қамалының (қазіргі Жовква, Украина) қазыналық бөлмесінің тізімінде "төрт Евангелисттің суреттері салынған алтын жалатылған эсток (концерз) – Скандербектікі" деп жазылған. Осы мәліметке сүйене отырып, тарихшы Александр Цоловский Шчербицтің көшірмесі 1457 жылы жасалып, Осман әскерлеріне қарсы жеңісі үшін Албанияның ұлттық жетекшісі Георгий Кастриоти Скандербегке табыс етілгенін болжады (Ujëbardha шайқасына қараңыз). 1683 жылы Вена шайқасында Осман империясын жеңген Иоанн III Собиски патшадан кейін албандықтар қылышты оған қайтарған. Оның ұлы Якуб, мүмкін, оны Михал Радзивиллге сыйлық ретінде берген. Дегенмен, 1738 жылы Жолкиевте және екі жылдан кейін Нешвижде болған қылыштардың бір қылыш екеніне күмән туындайды. Радзивиллдердің қамалын 1812 жылы орыс әскері тонады, ал олардың Шчербиц көшірмесінің кейін тағдыры белгісіз. Бұл факт Эрмитажда сақталған Шчербицтің түпнұсқа екендігіне күмән келтіреді. Кейбір сарапшылар Ресей императорлық мұражайындағы қылыштың Нешвиж көшірмесі болуы мүмкін екенін, ол түпнұсқа патшалық белгілердің бөлігі емес деп күдіктенді. Шчербицтің тағы бір тарихи маңызды көшірмесі, түпнұсқа Пруссияда болған кезде, Саксонияның Дрезден қаласында жасалған болуы мүмкін. Ол қарапайым және дәл емес; сабы сиыр сүйегінен ойылған, ал ниелло қара бояумен жасалған. Сабының дизайны түпнұсқа Шчербицтің дизайнына ұқсас, бірақ тұмсықтың өрнектері мен әріптері Польша-Литва одағының елтаңбасымен ауыстырылған. Жалпы, ол түпнұсқадан қысқарақ, бұл стілетке тән. Оны Дрезденнен өнер тарихшысы Эдвард Раставецкий сатып алып, 1869 жылы Краковтың Ягеллон университетінің археологиялық жинағына сыйға берген. Университет оны Екінші дүниежүзілік соғыста неміс оккупациясы кезінде жоғалтқан. Соғыстан кейін ол Тадеуш Яновскийдің қолына тиіп, 1947 жылы АҚШ-қа контрабандалық жолмен әкелген. Сол кезде қысқа стілеттің жүзі 16 ғасырлық неміс қылышының ұзын жүзімен ауыстырылған. Шчербицке ұқсату үшін жүздің бойында тілік салынды және екі жағына да геральдикалық қалқандар бекітілді. Польшада коммунистік үкімет кезінде Чикагодағы поляк-американдық қауымдастығы осы көшірмені Польшаның тәуелсіздігінің символы ретінде қарастырды. 1968 жылы ол АҚШ сенаторы Роберт Ф. Кеннедиге президенттік науқаны кезінде поляк-американдықтармен кездескен кезде көрсетілді. Яновский қылышты 2003 жылы Ягеллон университетіне қайтарды.

A treasury inventory of the Radziwiłł family's Nieśwież Castle (now Nesvizh in Belarus) made in 1740 includes a detailed description of a sword decorated with symbols of the Evangelists and inscriptions identical to those on Szczerbiec. According to the inventory, it was a gift from Crown Prince Jakub Sobieski to Prince Michał Radziwiłł, but the original source of the supposed replica was not given. An inventory made in 1738 of the treasure vault of the Sobieski family's Żółkiew Castle (now Zhovkva in Ukraine) mentions "an estoc (koncerz) covered with golden plates bearing images of the Four Evangelists; Skanderbek's." Based on this record, historian Aleksander Czołowski hypothesized that a replica of Szczerbiec was forged as early as 1457 and awarded to George Kastrioti Skanderbeg, the national leader of Albania, in recognition of his victory over the Ottoman forces (see Battle of Ujëbardha). After King John III Sobieski defeated the Ottomans in the Battle of Vienna in 1683, Albanians presumably returned the sword to him. His son, Jakub, possibly passed it on to Michał Radziwiłł as a present. There are doubts, however, whether the swords known to have been at Żółkiew in 1738 and at Nieśwież two years later, were in fact the same sword. The Radziwiłłs' castle was plundered by the Russian army in 1812 and the subsequent fate of their replica of Szczerbiec is unknown. This fact cast doubts over the authenticity of Szczerbiec held in the Hermitage. Some experts suspected that the sword possessed by the Russian imperial museum was in fact the Nieśwież replica, not part of the original royal insignia. Another historically notable replica of Szczerbiec was produced probably in Dresden, Saxony, at the time when the original was in Prussian hands. It is modest and inexact; the handle is carved in bovine bone and the niello is imitated with black paint. Designs on the handle are patterned on those of the genuine Szczerbiec, except that the crosses and letters on the pommel were replaced with the coat of arms of the Polish–Lithuanian Commonwealth. The blade was initially shorter than that of the original, actually typical for a stiletto. It was purchased in Dresden by art historian Edward Rastawiecki, who in 1869 donated it to the archeological collection of the Jagiellonian University of Kraków. The university lost it during the German occupation in World War II. After the war, the replica found itself in the hands of Tadeusz Janowski who smuggled it to the United States in 1947. At around that time, the short stiletto blade was replaced with a long blade of a 16th century German sword. To imitate Szczerbiec, a slit was cut in the blade and small heraldic shields were attached to it on both sides. During the communist rule in Poland, the Polish American community of Chicago treated the replica as a symbol of Poland's independence. In 1968, it was demonstrated to U. S. Senator Robert F. Kennedy while he was meeting with Polish Americans during his presidential campaign. Janowski returned the sword to the Jagiellonian University in 2003.

Қазіргі заманғы символика

Соғыс аралық кезеңде ақ және қызыл лентаға үш рет оралған Шчербиектің қарапайым суреті Роман Дмовски басқаратын поляк ұлтшыл ұйымдарының символы ретінде қабылданды – Ұлы Польша лагері (Obóz Wielkiej Polski), Ұлттық партия (Stronnictwo Narodowe) және Бүкіл Польша жастары (Młodzież Wszechpolska). Олардың мүшелері оны «Болеславтың Кішкентай Қылышы» деп аталатын белгі ретінде тағушы еді. Бұл символ Ұлы Польша лагерінің формасының бір бөлігі болған құм түсті жеңінің сол жақ бөлігіне тігілген. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл белгіні Роман Дмовски, Владислав Грабский, Войцех Корфанти, Роман Рыбарский және Войцех Ярузельский сияқты саясаткерлер таққан. 1938 жылы «Санация» кезеңінде оған тыйым салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл белгі оңшыл, нацистік және кеңеске қарсы әскери қарсылық топтары, Ұлттық қарулы күштер (Narodowe Siły Zbrojne) және Ұлттық әскери ұйым (Narodowa Organizacja Wojskowa) қолданды. Польшада коммунизм құлағаннан кейін Миечик Хробрего символын жаңа немесе қайта құрылған ұлтшыл және оңшыл ұйымдар, соның ішінде Польша отбасылары лигасы (Liga Polskich Rodzin), Бүкіл Польша жастары және Ұлы Польша лагері қайта қабылдады. Сонымен қатар, Szczerbiec – 1991 жылдан бері Польшаның Ұлттық жаңғыруы (Narodowe Odrodzenie Polski) атты ұсақ радикалды ұлтшыл партиясы шығаратын мерзімді басылымның атауы. 2005 жылы Польша футбол қауымдастығы поляк футбол жанкүйерлері арасындағы расизммен күресу үшін поляк футбол стадиондарында тыйым салынатын ең көп таралған расистік және фашистік символдардың тізімін жасады. Тәуелсіз антифашистік ұйым Never Again (Nigdy Więcej) бірлесіп жасаған каталогта Mieczyk Chrobrego Польша стадиондарында жиі кездесетін экстремалды оңшыл символдардың бірі ретінде тізілген. Каталогта нацистік свастика, кельт кресі және Конфедерация туы сияқты басқа да расистік және фашистік символдар да бар. Польша отбасылары лигасынан шыққан Еуропарламент депутаты Сильвестер Хрущ протест білдіргеннен кейін тарихшылармен, ғалымдармен және басқа да сарапшылармен қосымша кеңестер өткізілді, нәтижесінде бұл символ Польша футбол стадиондарында тыйым салынған экстремалды оңшыл символдар тізімінде сақталды. Сондай-ақ, УЕФА 2008 және 2012 жылғы Еуропа чемпионаттарында оған тыйым салды. Szczerbiec символының қолданылуы 2009 жылы қайтадан дау тудырды. Польшаның оңтүстік-шығысындағы Пл тауындағы Украиналық көтеріліс армиясына (Ukrayins'ka Povstans'ka Armiya) орнатылған ескерткіштің қиратылуынан кейін, Украинаның Львов қаласының билігі жергілікті поляк әскери зиратынан Szczerbiec суретін алып тастауды талап етті. Украиналықтар, поляктардың Киевке шабуыл жасаған кездегі бұл семсердің аңызға айналған қолданылуын еске түсіріп, бұл поляк ұлтшылдығының, милитаристік және украинаға қарсы символы екенін мәлімдеді.

In the interwar period, a simplified image of Szczerbiec wrapped three times in a white and red ribbon was adopted as a symbol of Polish nationalist organizations led by Roman Dmowski – the Camp of Great Poland (Obóz Wielkiej Polski), the National Party (Stronnictwo Narodowe), and the All Polish Youth (Młodzież Wszechpolska). Their members wore it as a badge called pl, or "Little Sword of [Boleslaus] the Brave". The symbol was also sewn onto the left sleeve of the sand shirt which was part of the Camp of Great Poland uniform. Among the politicians who wore the badge before World War II were Roman Dmowski, Władysław Grabski, Wojciech Korfanty, Roman Rybarski, and Wojciech Jaruzelski. It was banned in 1938 during the "Sanation" period. During World War II, the badge was used by right wing anti Nazi and anti Soviet military resistance groups, the National Armed Forces (Narodowe Siły Zbrojne) and the National Military Organization (Narodowa Organizacja Wojskowa). After the fall of communism in Poland, the Mieczyk Chrobrego symbol was readopted by new or reactivated nationalist and far right organizations, including League of Polish Families (Liga Polskich Rodzin), All Polish Youth and the Camp of Great Poland. Additionally, Szczerbiec is the title of a periodical published since 1991 by a minor radical nationalist party, the National Revival of Poland (Narodowe Odrodzenie Polski). In 2005, the Polish Football Association, in an attempt to fight racism among Polish football fans, prepared a blacklist of most common racist and fascist symbols to be banned from Polish football stadiums. The catalog, co authored by independent anti fascist organization Never Again (Nigdy Więcej), listed the Mieczyk Chrobrego as one of the extreme right symbols that are often displayed at the Polish stadiums. The catalog listed other racist and fascist symbols like the Nazi swastika, the Celtic cross, and the Confederate Flag. After a protest by MEP Sylwester Chruszcz of the League of Polish Families, additional consultations were held with historians, academic researchers and other experts and as a result the symbol is still listed in the catalog of extreme right symbols banned at Polish football stadiums. It was also banned by UEFA during Euro 2008 and 2012. The symbolic use of Szczerbiec became a bone of contention again in 2009. After a monument to the Ukrainian Insurgent Army (Ukrayins'ka Povstans'ka Armiya) on the pl Mountain in southeastern Poland was vandalized, authorities of the Ukrainian city of Lviv demanded the removal of an image of Szczerbiec from the local Polish military cemetery. The Ukrainians, recalling the legendary use of the original sword in a Polish invasion of Kiev, argued it was a Polish nationalist, militaristic and anti Ukrainian symbol.