Кіріспе

Мыс музыкалық аспап

Сусафон (/s/uː/z/ə/f/oʊ/n/ SOOzəfohn) – туба туысына жататын мыс аспап. 1893 жылы американдық дирижер Джон Филипп Соузаның (оның құрметіне аталған) тапсырысымен Дж. В. Пеппер жасаған. Ол тұрып немесе қадам басып ойнағанда концерттік тубадан ойнауға ыңғайлы болуы үшін, сондай-ақ аспаптың дыбысын оркестрдің үстінен естірту үшін ойлап табылған. Тюба сияқты, дыбыс еріннің дірілдеуінен, яғни ауаны үлкен, иісті құбырға қарай соққанда пайда болады. Тюбадан ерекшелігі – бұл аспап музыканттың денеіне оралып иілген, ал соңы алға қарай бағытталған үлкен, кеңейтілген құбырдан тұрады, ол дыбысты ойнаушының алдына шығарады. Тасымалдаудың жеңілдігі мен дыбыстың бағытының арқасында сусафондар марш-оркестрлерде және басқа да түрлі музыкалық жанрларда кеңінен қолданылады. Сусафондар бастапқыда мыстан жасалған. 20-шы ғасырдың ортасынан бастап, кейбір сусафондар шыны талшығы және пластик сияқты жеңіл материалдардан да жасала бастады.

Тарих

Бірінші сусафонды Джеймс Уэльш Пеппер 1893 жылы Джон Филип Соузаның өтініші бойынша жасады, ол АҚШ Теңіз әскері оркестрі қолданатын геликонға қанағаттанбады. Кейбір дереккөздер оның құрылысын С.Г. Коннға жатқызады, себебі ол 1898 жылы алғашқы сусафонды жасады. Соуза концерттік (тікелей) туба сияқты, музыкалық топтың үстінен және сыртынан дыбыс беретін тубаға ұқсас аспапты қалаған. Жаңа аспаптың дөңгелек сырғанағы емес, тік жоғары бағытталған үлкен сырғанағы болды. Сусафон бастапқыда маршқа арналмай, концерттік аспап ретінде әзірленді. Соуза жаңа аспапты әскери қызметтен кеткеннен кейін құрған кәсіби оркестрі үшін жасатты, ал бұл оркестр бір рет ғана шеруге қатысты. Соуза көбінесе С.Г. Конн компаниясы жасаған сусафондарды қолданды. Геликонға қарағанда ойыншының денесінде тепе-теңдігі аз болғанымен, сусафон ауадағы үлкен әсерлі сырғанағының арқасында аспаптың диаметрін және тамағын едәуір кеңейту арқылы туба сияқты дыбысты сақтады. Оның тік сырғанағы оны "жаңбыр жинағыш" деп атауға себеп болды. Бұл дизайнның кейбір нұсқалары сырғанақты алға бұрып, дыбысты оркестрдің алдына бағыттауға мүмкіндік берді. Бұл сырғанақтың конфигурациясы бірнеше онжылдық бойы стандарт болып сақталды және бүгінгі күнге дейін стандарт болып табылады. Аспап марш жасауға ыңғайлы екенін дәлелдеді, ал 1908 жылы АҚШ Теңіз әскері оркестрі оны қабылдады. Алға қарай бұрылған сырғанақты құрайтын ерекше 90° бұрылысы бар нұсқалар 1900-шы жылдардың басында жасалды. Ертедегі сусафондарда әртүрлі сырғанақтар болды, ал 1920 жылдары белгілі бір сырғанақтар танымал болды. 1930 жылдардың ортасынан бастап сусафон сырғанақтарының диаметрі стандартталды. Кейбір үлкен сусафондар (Monster, Grand, Jumbo, Giant немесе Grand Jumbo, брендке байланысты) шектеулі санда шығарылды.

Құрылыс

Сусафон – түбір ұзындығы мен музыкалық диапазоны басқа түбірлерге ұқсас клапанды жез аспап. Сусафонның пішіні сондай, қоңырауы түбіршінің басынан жоғары орналасып, алға қарай қаратылады. Клапандар музыканттың алдында, белден сәл жоғары орналасқан, ал салмағының барлығы сол иыққа тиеді. Қоңырауды тасымалдау және сақтауды жеңілдету үшін аспап корпусынан ажыратуға болады. Сусафонның жалпы пішіні мен сыртқы түрі тубаға ұқсас. Қарапайымдылық пен жеңіл салмақ үшін, қазіргі заманғы сусафондар құрылымында көбінесе үш компенсацияланбаған поршень клапанын қолданады, бұл концерттік аналогтарының клапандар саны, түрі және орналасуындағы үлкен айырмашылыққа қарама-қарсы келеді. Тюба мен сусафон – жартылай конустық жез аспаптар. Клапанды жез аспап толығымен конустық бола алмайды, себебі клапандар орналасқан ортаңғы бөлігі цилиндр тәрізді болуы керек. Аспаптың тембріне әсер ететін түбірдің конустық дәрежесі, корнет пен трубадағыдай, немесе эвфониум мен тромбондағыдай, сусафонда да осыған ұқсас. Әртүрлі бойы мен дене бітімі бар музыканттарға ауыздықты қолжетімді ету үшін, көптеген сусафондар клапандардың жел бетінен шығатын, алынып-қойылатын түтікшелі мойынға ие. Бір немесе екі сәл бұрышталған түйіршік (қысқа түтікшелер) мойынға салынады, содан кейін ауыздық соңғы түйіршікке енгізіледі. Бұл конструкцияны биіктігі мен бұрышын реттеу арқылы ауыздық музыканттың еріндеріне қолайлы етіп орналастыруға болады.

Материалдар

Сусафонның көпшілігі, басқа мыс аспаптар сияқты, мыс табақтан жасалады, әдетте сары немесе күміс түсті болып келеді, және күміс, лак немесе алтын жалатылған опциялары бар. Дегенмен, сусафон (ерекше ерекшелігі) шыны талшықтан да жиі жасалады, себебі ол арзанға түседі, мықтырақ және салмағы айтарлықтай жеңіл болады. Сусафонның салмағы ... мен ... арасында болуы мүмкін.

Ауыртпалық

Қазіргі заманғы сусафондардың көпшілігі BB (Low B Flat) тонында жасалады, және тубалар сияқты (әдетте BB, CC, EE және F тондырында жасалады), аспаптың партиясы "концерттік тон" бойынша жазылады, нақты бір аспап үшін тон өзгертілмейді. Сусафондардың диапазоны концерттік тубаға қарағанда тар болуы мүмкін (көбінесе сусафонның салмағын азайту үшін 4 клапанның орнына 3 клапан болады), бірақ олардың барлығы бірдей музыканы орындай алады және әдетте бас кілтінде жазылған партиялар болады, көрсетілген октава ойналады (контрабас немесе электр бас сияқты көрсетілген нотадан октава төмен естілмейді). Көптеген ескі сусафондар E тонында жасалған, бірақ қазіргі уақытта осы тонды сусафондардың өндірісі шектеулі.

Түрлері

Көптеген ірі аспап өндірушілер соусафон жасаған, және олардың көпшілігі оны жасауды жалғастыруда, бірақ Конн және Кинг (Х.Н. Уайт) аспаптары ойыншылар арасында басқа соусафондардың дыбыстық сапасы мен ойнауға ыңғайлылығы бойынша стандарт ретінде қабылданады. Шамамен, ең жоғары бағаланған соусафон – 1930 жылдардың ортасында ұсынылған және әлі де өндірісте жүрген Коннның 20K моделі. Кейбір ойыншылар, әсіресе 20K моделін маршқа салғанда тым ауыр деп санағандар, 1920 жылдардың соңында жасалған және қазір 2350 модель ретінде өндірілетін King 1250 моделін артық көреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Холтон, Йорк және Мартин соусафондары да сапалы аспаптар деп есептелген. Өте кең ұңғымалы (>= 0,750 дюйм) соусафондар, диаметрі үлкен қоңыраулары бар, Конн ("Grand Jumbo" [46K (3 клапан) & 48K (4 клапан)]) және Кинг ("Jumbo" [1265 (3 және 4 клапанды нұсқалары)] & "Giant" [1270 (3 клапан) & 1271 (4 клапан)]) тарапынан 1920 және 1930 жылдардың ортасында, сондай-ақ Мартин, Йорк және Бушермен жасалған. Бірақ олар Ұлы депрессия кезінде немесе Екінші дүниежүзілік соғыстың басында каталогтардан жоғалып кетті. Салмағы мен құнына байланысты олар аз ғана санда шығарылды, тіпті одан да азы сақталды, әсіресе 4 клапанды модельдер.

Шыны талшығы

Соңғы жылдары, созафондар латунь емес, шыны талшықпен күшейтілген пластиктен жасалатын болды. Шыны талшықты нұсқалар негізінен шерулерде қолданылады, ал латунь аспаптар басқа барлық жағдайларда пайдаланылады. Шыны талшықты созафондар орта мектептер сияқты жас марш-топтарында олардың жеңіл салмағына байланысты жиі кездеседі. Модельге қарай, шыны талшықты нұсқа латуньдай қараңғы да, бай да дыбыс бермейді (King шыны талшықты созафондарында тегіс шыны талшық және латунь созафонға ұқсас дыбыс болған; Conn шыны талшықты созафондарында көбінесе кедір-бүдыр шыны талшықты сыртқы жағы және жіңішке дыбыс болған; Conn да жеңіл).

Қосымша клапандар

1920 және 1930 жылдары төрт клапанды сусафондар, әсіресе E сусафондары, кәсіби музыканттар арасында жиі қолданылды; алайда, қазіргі таңда төрт клапанды B сусафондары сирек кездеседі және коллекционерлер үшін құнды, әсіресе Conn, King (H. N. White) және Holton өндіргендері. Jupiter компаниясы 2000 жылдардың соңында төрт клапанды BB сусафонын шығара бастады, ал Dynasty USA да төрт клапанды BB сусафонын жасап шығарады. Сусафондағы төртінші клапанға қатысты сын-ескертулер көбінесе қосымша салмаққа байланысты, бірақ төртінші клапан дыбыстық қалыпты жақсартады және төменгі регистрде ойнауды жеңілдетеді. Сусафондардың көпшілігінің үлкен өлшемділігіне байланысты, субконтра регистр (негізінен төртінші клапан үшін арналған) "жалған дыбыстар" деп аталатын баламалы резонанстармен жабдықталған (Түба туралы мақаланы қараңыз). Көптеген бастауыш музыканттар өз сусафондарындағы жалған дыбыстық резонанстарды білмейді, себебі бұл ноталар субконтра регистрінде орналасқан, ол көптеген бастауыш музыканттар үшін қол жеткізуге өте қиын. Кейбір кәсіби музыканттар осы ноталарды сенімді ойнау үшін "көтеріңкі амбушюр" әдісін қолданады. Бұл жағдайда, ойыншыға байланысты, жоғарғы немесе төменгі ерін мундштук аймағының көп бөлігін алып жатады. Амбушюр бір ерінді тербелу үшін екі есе көп кеңістік береді (50–50 амбушюрмен салыстырғанда).

Америкалық емес сосафондар

Қытай мен Үндістанда жасалған азиялық сосафондар көшедегі музыкалық топтар нарығында танымалдылығы артуда. Швейцария мен Оңтүстік Германияда "Guggenmusik" тобы жиі осы аспаптарды қолданады, олар керемет көрініс пен қанағаттанарлық дыбыс береді. Көпшілігі ми-бемоль (Eb) тонында реттелген. Zweiss сияқты брендтер ескі британдық үлгілермен қолжетімді сосафондар шығарады, олардың бағасы 500 евродан асып кетті. Бұл аспаптардың көпшілігі қытайлық брендтердің орташа диаметрлі алдындағы бөлігінен жасалған, көбінесе бұрынғы үлгілердің көшірмесі болып табылады және жақсы сапаға ие.

Арнайы әсерлер

АҚШ-тың ірі марш-оркестрлерінде, сосафон бөлімі мектеп атын, әріптерін немесе талсманын жазуға мүмкіндік беретін, "носок" деп аталатын тығыз матамен қоңырауды жабады. Лиланд Стэнфорд университетінің марш-тобы "Töbz!" сосафон қоңырауларының алдыңғы бетін әртүрлі суреттермен бояу дәстүрін сақтайды. Сосафонда ойнаушылар "жалыстай түтіктер" атты әрекетті де жасайды, онда қоңыраудың ішінде жылдам жанатын қағаз жағылып, музыканттың отты деміп шығарғандай көрінеді. Дэвид Сильверман мұнай газымен жұмыс істейтін, жалынды сосафонды жасады, онда қоңырауының үстіндегі жалын шоғын басқаруға арналған клапан бар. Йель университетінің нақты марш-оркестрі сосафондарының қоңырауларының үстіне от жағу дәстүрін қалыптастырды, соның ішінде 1992 жылдың күзінде екі түлек үйленген кезде, оркестр құраған "кек торттың" "шамы" ретінде сусафондар пайдаланылды. Олар сонымен қатар "Überphone" деп аталатын сосафонды қолданады, ол спиральден жазыққа айналдырылып, он екі футтық каркасқа біріктіріліп, ойнаушының иығынан тік көтеріледі.

Колледждің марш оркестрлері

Джон Филипп Соуза Иллинойс университетінің музыка бағдарламасына үлкен көмек көрсетті және университеттің оркестр жетекшісі Альберт Остин Хардингтің досы болды. The Marching Illini футбол матчының үзілісінде шеру жасаған алғашқы оркестр болды және алаңда сусафонды қолданған тұңғыш оркестр атанды. Кейбір марш-оркестрлердің сусафон бөлімдері ерекше орындау дәстүрлерін қалыптастырды. Калифорния университетінің марш-бандының бас бөлімі дәстүр бойынша ойынға кіріспес бұрынғы көрсетілімінде "қимылдайды". Осы қимыл кезінде бөлім оркестрдің қалған бөлігінен бөлініп, солтүстік қақпа бағанасының айналасын айналып, Script Cal аяқтау үшін оркестрге қайта қосылады. Оңтүстік Калифорния университетінің Trojan Marching Band сусафондары "Жұлдызды соғыстар" фильмінен Джон Уильямстың "Империялық маршын" көшеден өтетін кезде бір қатарда орындайды, USC кампусының өнерпаздарына барады және одан қайтады. Огайо штатының мемлекеттік университетінің марш-оркестрі дәстүрлі Ohio Script формациясын орындағанда, аға сусафоншы "i" әрпін нүктелеп белгілейді. Fightin' Texas Aggie Band сусафон бөлімі (университет ішінде "Bass Horns" деп аталады) шеру кезінде ерекше екі қадамдық және төрт қадамдық қарсы марш жасайды. Ойынның үзілісінде бұл (әсіресе, барлық 12 бас рогтан тұратын соңғы қатар үшін) көпшіліктен "ху! ху!" дауысымен сүйемелденеді. Делавэр университетінің Fightin' Blue Hen Marching Band сусафоншыларының қатысуымен бірнеше дәстүр қалыптасқан. Ойынға кіріспес бұрын олар оркестрдің қалған бөлігінен бөлінеді. Осыдан кейін сусафоншылар барабан тобының ырғағымен секіріп, алаңның айналасында жылан сияқты жүгіреді. Көптеген ойынға кіріспес бұрынғы көрсетілімдерде олар көрініс те ойнайды. Ойыннан кейін The Beatles тобының "In My Life" әні сусафонмен орындалады, ал оркестр ән айтады.

Музыкалық жанрлар

Сусафон – Нью-Орлеанның қола оркестрі дәстүрінің маңызды бөлігі және оны Кирк Джозефтің Dirty Dozen Brass Band сияқты топтарда әлі де қолданады. Нью-Орлеанның Soul Rebels Brass Band тобында Эдвард Ли-младший сусафонда орындайды. Мексиканың Синалоа штатында Banda Sinaloense деп аталатын музыка жанры бар, онда сусафон туба рөлінде қолданылады. The Roots тобынан Дамон "Тюба Гудинг-младший" Брайсон Jimmy Fallon-мен кешкі шоуда сусафонда ойнады. Қазір ол Джимми Фэллонның "Tonight Show" бағдарламасында да осылай істейді. Нат Макинтош – сусафоншы және Youngblood Brass Band тобының негізін қалаушы, олар дәстүрлі Нью-Орлеан стиліндегі қола оркестр музыкасын және хип-хопты үйлестіреді. Канадтық Lemon Bucket Orchestra, өзін "Балқандық Клезмер Циган Панк Супер Той Тобы" деп сипаттайды, өз құрамында сусафонды ұсынады. Бруклиндегі dhol & brass тобы Red Baraat, Солтүстік Үндістанның бханграсын хип-хоп, го-го және джаз музыкасымен біріктіреді, олардың сусафоншысы – Джон Алтиери. Израильде бас функциясы үшін сусафонды қолданатын қола оркестрлерінің саны артып келеді, олардың ішінде Marsh Dondurma, Las Piratas Piratas және Pam Pah Orchestra сияқты топтар бар.

Белгілі ойыншылар

Уоррен Г. Хардинг, АҚШ-тың 29-шы президенті, сосафонда жақсы ойнайтын және сайлауын тойлаған оркестрге қосылған музыкант болды. DeVotchka тобынан Джини Шродер тобының бірнеше әнінде сосафонда ойнайды. Тюба Гудинг-күлкі (Дэмон Брайсон) The Roots тобы үшін сосафонда ойнайды.