Кіріспе

Американдық раввин, тарихшы және белсенді Артур Герцберг (9 маусым 1921 – 17 сәуір 2006) консервативті раввин, көрнекті еврей-американдық ғалым және қоғам қайраткері болған.

Өмірбаян

Авраам Герцберг Польшаның Любачов қаласында бес баланың үлкені болып дүниеге келді. 1926 жылы ол анасы мен әжесімен бірге Еуропадан АҚШ-қа, әкесіне қосылды. Герцберг Балтимордағы ортодоксал яһудилер ауданында жасөспірім кезінде Талмудтағы білімнің әдеби әлемі, каббала кітаптары және хасидтердің жазбалары "Илиада", "Одиссея" немесе Дантенің "Тозақ" поэмасы сияқты құнды емес деген пікірге келіспегенін еске алды. Оның әкесі Шығыс Еуропада білім алған ортодоксал раввин болды және Артурға Талмудтың және яһуди дінінің басқа да ұлы туындыларының құндылығын түсінуге көмектесті. Герцберг кейін ортодоксал тәрбиеден алысып, консервативті раввин болып сайланды, бірақ ол "өзінің 'ересін' өз мәдениетінен гөрі басымдық беру үшін ешқашан пайдаланбады". Герцберг 1944-1945 жылдардың қысында Колумбия университетінде Эрнст Кассирдің шәкірті болды. Кассир қайтыс болғаннан кейін, ол жас раввин ретінде оның жаназасын өткізді. Ол 1950 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін бұрынғы Филис Кэннонға үйленді. Олар екі қыздың – доктор Линда Бет пен Сюзан Риваның – және Рейчел, Майк, Мишель және Дерек есімді төрт немеренің ата-анасы болды. Герцбергтің яһудизм мен яһуди мәтіндарына деген сүйіспеншілігі оның раввин, ғалым, педагог және яһуди қоғамдық қайраткері ретіндегі өмірінің мәні болды. 50 жылдан астамдық мансабында раввин Герцберг қауымдық раввин, Америкалық еврей саясаты қорының және Америкалық еврей конгресінің президенті, Дүниежүзілік еврей конгресінің вице-президенті және Рим папасы XXIII Иоанн тұсында басталған тарихи католик-яһуди диалогында әлемдік яһудилердің жетекші өкілі болды. Яһуди ұйымдық өміріндегі маңызды тұлға ретінде Герцберг Екінші дүниежүзілік соғыстан бері американдық яһуди өмірін қалыптастырған маңызды оқиғалардың ортасында болды. Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласында тұратын Герцберг 2006 жылдың 17 сәуірінде 84 жасында Нью-Джерси штатының Вествуд қаласындағы Паскак Вэлли ауруханасына жолға шығып бара жатқанда жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның артында әйелі, қыздары, ағалары раввин Исаия және раввин Джошуа, сондай-ақ қарындасы Ива Розенфельд қалды.

Әлеуметтік белсенділік

Ол 1943 жылы раввиндер шеруіне қатысып, 1963 жылы Вашингтонға жұмыс пен бостандық үшін өткен шеруде және 1965 жылы "Қанды жексенбіде" Мартин Лютер Кингпен бірге жүрді, бұл Сельмадан Монтгомериге жасалған алғашқы шеру кезінде, американдық азаматтық құқықтар қозғалысының ең белсенді кезеңінде болды. Герцберг американдық еврей қауымы мен мемлекеттік хатшы Генри Киссинджер арасында делдал ретінде де қызмет етті. Герцберг Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда әлемдік еврей қауымының ең маңызды мәселелерінде маңызды рөл атқарды, оның ішінде Рим католик шіркеуімен Пий XII және Холокостқа қатысты Ватиканның құжаттарын жариялау туралы әлі де шешілмеген дауды талқылау, сондай-ақ Израильдің палестиналықтарға қатысты саясатын ашық сынауы да бар.

Пікірлер мен ықпал

Мордехай Каплан жас Герцбергке де әсер етті, ол Нью-Йорктегі еврей теологиялық семинариясына қатысты, онда Каплан оқытушы және деканы болып қызмет етті. Каплан, Герцбергтің айтуынша, таланты мен қайраты бар адам тіпті Американың бағытталған ағымында да өз жолын таба алатынын көрсетті. Герцберг Капланнан, сондай-ақ еврей тарихының көрнекті ғалымы Сало В. Бароннан Америкадағы мәдени және діни үзеділіктің болашақта "тек қайта анықталып, жаңадан құрылған жағдайда ғана" сақталатыны туралы гипотезаны қабылдады. Екеуі де дәстүрге және зияткерлік қатаңдыққа құрметпен қарағандықтан, Капланның реконструкционизм философиясы бойынша лекцияларында Герцбергке сөз сөйлеуге мүмкіндік берілді, онда ол көбінесе дәстүрлі көзқарастарды жақтады. Капланның ықпалы Герцбергтің қоғамдық мансабының ауқымында және оның "қайсагер" репутациясында айқын көрінеді. Еврей қауымдастығына тиетін маңызды мәселелерде танымалдылықтан қашпаған Герцбергтің ерекшелігі 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін, ол Израильмен қатар Палестина мемлекетін құруға шақырған кезде ең анық байқалды, бұл позиция американдық еврейлердің көпшілігі үшін қабылдаусыз болды. Ол Голда Меир мен Менахем Бегинмен палестиналықтарға қатысты саясаты бойынша болған дау-жанжалдарын еске алды: Мен басым бөлігінде үстемдік саясатқа қарсы болдым. Мен осы пікірімді жыл сайын қайталап отырдым, өйткені Иерусалимде және Нью-Йорк пен Вашингтондағы оның ізбасарлары мені үнсіздендіруге тырысты. Мен диаспорадағы біздің еврейлердің бүкіл әлемдегі мүддесін қорғай алатынымызды айттым – биліктегі үкіметтер жариялап отырған саяси және моральдық ақымақтыққа қарамастан. Мен өзім білетін дұрыс емес және ақымақтық нәрсені айыптағаным үшін мемлекетке опасыздық жасадым деп қорқып, "қайсагер" деген атауды мазақ еттім. Герцбергтің палестиналықтармен келісімге қол жеткізуді қолдауы, американдық еврей қауымының жетекшісінен келгендіктен, Израильдің бейбітшілік қозғалысына сенімділік сыйлады. Герцберг еврейлердің болашақ үзеділігін Израильға сөзсіз қолдау көрсету және Холокостқа құрмет көрсетудің екі тірегіне тіреу туралы пікірдің дұрыстығына күмәндандырды. Вашингтондағы АҚШ Холокост мемориалдық мұражайын "американдық еврейлердің ұлттық соборы" деп атап, Герцберг Холокост естелігі еврейлерді "қорық жерде" ұстап тұру үшін жеткілікті ме деп сұрақ қойды. Демографиялық зерттеулерге сілтеме жасай отырып, ол Холокост туралы курстардың көбеюі еврей қауымынан көптеген еврейлердің кетуін тоқтатуға жеткіліксіз екенін мәлімдеді.

Академиялық мансап

Герцберг 1940 жылы Джонс Хопкинс университетін бітірді, 1943 жылы Американың еврей теологиялық семинариясынан раввин қызметіне бекітілді және 1966 жылы Колумбия университетінен тарих бойынша философия докторы ғылымын қорғады. Ол мансабын Амхерст колледжі мен Массачусетс Амхерст университетінің кампусындағы Хиллель директоры ретінде бастады, содан кейін Принстон, Ратгерс, Колумбия, Еврей университеті және Дартмут университеттерінде оқытумен айналысты. 1991 жылдан 2006 жылы қайтыс болғанға дейін Нью-Йорк университетінде гуманитарлық ғылымдар бойынша арнайы профессор болып жұмыс істеді.

Раббилік мансап

Академиялық лауазымдарынан өзге, Герцберг Филадельфия және Нэшвилл қауымдарында раввин қызметін атқарды, 1951 жылдан 1953 жылға дейін АҚШ Әуе күштерінде капеллан болып қызмет етті. Ол Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласында тұрды, онда 1956 жылдан 1985 жылға дейін «Емануэль» ғибадатханасының раввині болды және өмірінің соңына дейін раввин-эмеритус мәртебесін сақтап қалды. Сонымен қатар, ол 1978 жылдан бері Американдық еврей саясаты қорының президенті, 1972 жылдан 1978 жылға дейін Америка еврей конгресінің президенті, ал 1975 жылдан 1991 жылға дейін Дүниежүзілік еврей конгресінің вице-президенті болып жұмыс істеді.

Иоанн Павел II-мен кездесу

2000 жылдың наурызында Рим папасы Иоанн Павел Иерусалимге сапар жасаған кезде, ол Рим папасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әрекеттері туралы көптеген сұрақтар қойды.

Яһудилік ғылым

Герцберг еврей ғылымында да өзінің есімін қалдырды. Оның "Француз ағартушылығы және еврейлер: қазіргі антисемитизмнің пайда болуы" (1968) атты маңызды еңбегінде қазіргі антисемитизмнің түбін Вольтер сияқты Ағарту дәуірінің философтарының идеяларында іздеуге болатыны айтылды. Сол сияқты, оның "Сионистік идея: тарихи талдау және оқырман" (1959) еңбегі сионизмді зерттеуде жаңашылдық жасады және студенттердің бірнеше буынына қазіргі сионизмнің яһудилік ұлттық сананы жаңаша құруға бағытталған, діни емес қозғалыс екенін түсіндірді. Соңында, өзін прагматикалық либерал деп есептеген Гертсберг өзінің саяси нанымы мен діни догматизмнен арылған яһуди дәстүріне деген құрметі арасында ешқандай қайшылықты көрмеді. Герцберг он үш кітап жазды, өңдеді немесе бірлесіп өңдеді. Гертсберг тағы екі кітап жазуды жоспарлаған еді және қайтыс болған кезде олардың біреуін жартылай аяқтаған, ол "Менің сенімім" деп аталып, оның жеке теологиясын зерттейтін еді. Ол сондай-ақ білімді, бірақ ортодоксалды емес яһуди оқырмандарына Талмудты түсіндіретін кітап жазуды ниеттенген, бұл кітапта бастапқы материалдың мәнін сақтап, оның қазіргі оқырмандар үшін маңыздылығын және қолжетімділігін көрсетуді көздеген. "Америкадағы еврей" атты естеліктерінде Герцберг американдық ақын Ральф Уолдо Эмерсонға жиі сілтеме жасайды. Америкалық пуританның ұрпағы болған, өзінің тамырына қарсы шығып, унитарийшіл болған Эмерсон "әр адам – барлық ата-бабалары отырған көлік" деп жазған. Герцберг өзінің еврей бабаларының әр сөзімен келіспеуі мүмкін екенін айтты, бірақ "оларға деген құрмет мен сыйлау – менің өмірлік негізім" деп жазды.