Луи Жакобс: Британдық раввин, теолог және жазушы (1920-2006)

Кіріспе

Британдық раввин, жазушы және теолог (1920–2006)

Луис Джейкобс (17 шілде 1920 – 1 шілде 2006) – Ұлыбританиядағы Нью-Лондон синагогасының көрнекті раввині, еврей теологы және жазушысы. Ол 1960 жылдардың басында британдық еврей қауымдастығындағы "Джейкобс ісі" деп белгілі болған оқиғаның орталық тұлғасы болды.

Ерте мансап

Джейкобс 1920 жылғы 17 шілдеде Манчестерде дүниеге келді. Ол Манчестер иешивасында, кейін Гейтсхедтегі коллельде оқыды. Оның ұстаздарының ішінде көрнекті раввин Элияху Деслер болды. Джейкобс Манчестер иешивасында раввин қызметіне тағайындалды. Кейін ол Лондон университетінің колледжінде оқып, «Бабилондық еврейлердің кәсіби өмірі, 200–500 жж.» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1948 жылы Манчестер орталық синагогасының раввині болып тағайындалды. 1954 жылы Лондонның Нью-Вест-Энд синагогасына ауыстырылды. Джейкобс Лондондағы еврейлер колледжінде моральдық тәрбиеші болып жұмыс істеді, онда раввин доктор Исидор Эпштейннің директорлық лауазымындағы соңғы жылдары Талмудты және уағыз өнерін оқытты. Осы кезде Джейкобс өзінің жас кезінде қалыптасқан еврей теологиясына қатаң дәстүрлі көзқарастан алшақтады. Оның орнына, ол православиелік еврей теологиясы мен қазіргі заманғы жоғары библейлік сын арасында үйлесім табуға тырысты. Джейкобс ерекше назарды қазіргі православиелік еврей сенімін құжаттық гипотезамен қалай келістіруге болатынына аударды. Оның осы мәселедегі ойлары 1957 жылы жарық көрген «Бізде сенуге негіз бар» атты кітабында баяндалған. Бұл еңбек бастапқыда Нью-Вест-Энд синагогасында Джейкобс жүргізген апталық сабақтарда талқыланған мәселелердің мәнін жазу мақсатымен жазылған және сол кезде шағын сынға (бірақ едәуір айыптамаға) ұшырады.

Сенуге негіз бар

Джейкобстың «Бізде сенуге себеп бар» атты кітабының көп бөлігі Құдайдың бар екендігіне дәлел, азап, кереметтер, өлімнен кейінгі өмір және таңдау сияқты тақырыптарды қамтиды: бұл идеялар өздері дау тудырмады. Алайда, кітапқа қатысты пікірталас 6, 7 және 8-тарауларға: Тора және қазіргі сын, дәстүрлі және сындық көзқарастардың синтезі және Киелі кітаптағы қиындықтар төңірегінде өрбіді. Осы тарауларда Джейкобс Киелі кітапты сынауды талқылады. Яғни, Джейкобс Тораның дереккөздерді сынау және құжаттамалық гипотеза мәселесімен айналысты; соңғысы Тораның, ортодоксал раввиндік дәстүрлерге сәйкес, Құдайдың Мұсаға Синай тауында басталып, Мұсаның өлімімен аяқталатын кезеңде, қазіргі түрінде толық берілгеніне қарағанда, бірнеше көздерден алынғандығын көрсетеді. Джейкобс: «Иудаизм аянға сенімде тұрса да, құлайтын болса да, Құдайдың адаммен қалай сөйлескеніне қатысты ресми түсінік жоқ» дейді. Ол былай деп жазады: «Кейбір раввиндердің пікірінше, [Бес кітап] Мұсаға шөлде болған кезінде уақыт аралығында берілді». Сондай-ақ, мәтіндік сынаудың аргументтерін ескере отырып, «қанша шектеулі болса да, еврей апологетикасының ешбір еңбегі бұл мәселені қашқындықпен шешуге батыл болмайды» деп түсіндіреді. Бұл жерде «заманауи сыншылардың» ойларының қолайсыздықтарын жасыруға бейімділігі үшін көптеген еврей билігінің өкілдерін сынау жатыр – бұл сынау кейбіреулерді ренжіткен болуы мүмкін. Джейкобс: «Адамның тектік сынау принципін қабылдауына ешнәрсе кедергі келтірмейді» деп қорытындылайды. Ол «Маймонидтің идеясын және құжаттамалық гипотезаны [ ] келістіру туралы айту бекер, өйткені екі қайшы теорияны келістіру мүмкін емес. Бірақ мұны айту ескі білім мен жаңа білім арасында синтез мүмкін еместігін білдірмейді». Джейкобс Талмудтан және басқа раввиндік жазбалардан мысалдар келтіріп, «Құдай өзінің еркін адамдарға ғана емес, сонымен қатар адамдар арқылы ашады» деген идеяны қабылдауды көрсетеді. Ол тіпті құжаттамалық гипотеза ішінара (немесе тіпті толығымен) дұрыс болса да, Құдайдың құдіреті оның жаратылыстарымен бірлесіп Кітаптар кітабын жасауды жөн көргендіктен азайтылмайды деген қорытындыға келеді. Біз Киелі кітаптың беттері арқылы Құдайдың шынайы даусын естиміз және оның хабары оны тек адамдар арқылы ести алатынымызға байланысты өзгермейді.

Most of Jacobs' book titled We Have Reason to Believe deals with such topics as proof of God's existence, pain, miracles, the afterlife, and election: ideas which were not in and of themselves controversial. Debate on the book was eventually to centre on chapters 6, 7, and 8: The Torah and Modern Criticism, A Synthesis of the Traditional and Critical Views and Bible Difficulties. In these chapters, Jacobs took on discussion biblical criticism. Specifically, Jacobs was concerned with source criticism of the Torah and the documentary hypothesis; the latter of which suggests that the Torah derives from multiple sources rather than having been given, as Orthodox rabbinical traditions have it, complete in its present form by God to Moses during the period beginning on Mount Sinai and ending with Moses's death. Jacobs comments: "While Judaism stands or falls on the belief in revelation, there is no 'official' interpretation on the way in which God spoke to man". He writes that, "according to some rabbis, [the Pentateuch] was given to Moses at intervals during the sojourn in the Wilderness". He also comments that, given the arguments of textual criticism, "no work of Jewish apologetics, however limited in scope, can afford to fight shy of the problem". Here there is an implied rebuke of the tendency of many Jewish authorities of the period simply to gloss over the inconveniences of the thoughts of the "modern critics" – a rebuke which may have rankled some. Jacobs concludes: "There is nothing to deter the faithful Jew from accepting the principle of textual criticism". He is aware that "to talk about 'reconciling' the Maimonidean idea and the Documentary Hypothesis [ ] is futile, for you cannot reconcile two contradictory theories. But to say this is not to preclude the possibility of a synthesis between the old knowledge and the new knowledge". Jacobs provides numerous examples from the Talmud and other rabbinical writings indicating acceptance of the idea of Divine intervention in human affairs with "God revealing his Will not alone to men but through men". He concludes that, even if the documentary hypothesis is partly (or even entirely) correct,
God's power is not lessened because He preferred to co operate with His creatures in producing the Book of Books [ ] We hear the authentic voice of God speaking to us through the pages of the Bible [ ] and its message is in no way affected in that we can only hear that voice through the medium of human beings.

"Джейкобс ісі"

Епштейн еврейлер колледжінің директорынан зейнетке шыққаннан кейін оның орнын Джейкобс басады деп кеңінен болжанған. Бұл болжам 1961 жылы Колледждің Қамқоршылар кеңесі берген нақты шақырумен расталғанда, Ұлыбританияның сол кездегі Бас раввині Израиль Броди, оның [Джейкобстың] жарияланған пікірлеріне байланысты тағайындауға тыйым салды. Бұл "Бізде сенуге негіз бар" деген кітапқа сілтеме жасады. Британдық "The Jewish Chronicle" газеті бұл мәселені көтеріп, оны "The Times" газетінде де жарияланған, кең таралған оқиғаға айналдырды. Бұл оқиға ағылшын-еврей тарихындағы ең ірі жарылысқа ұласу қаупі төндірді. 1964 жылы "Джейкобс ісі" деп белгілі болған оқиғалар еврей баспасөзі ғана емес, сонымен қатар бүкіл Флит-стрит пен BBC және ITN жаңалықтар қызметтерінде де басым тақырыпқа айналды. Бірақ Джейкобс өзінің ықтиярымен бұл іске қатысқан жоқ. Ол сол кездегі діни элитаның ықпалымен осы оқиғаға тартылды. Джейкобс Нью-Вест-Энд синагогасына қайта оралуды қалағанда, Броди оның тағайындалуына вето қойды. Содан кейін бірнеше мүше Нью-Вест-Энд синагогасынан шығып, Нью-Лондон синагогасын құрды. Джейкобстың ағылшын-еврей қауымдастығымен болған келіспеушіліктеріне қоғамның қызығушылығын Бернард Левин жүргізген 1966 жылғы доктор Джейкобсқа арналған телеарнадағы сұхбат та көрсетті.

Жаңа Лондон синагогасы

Бөлшектенген қауым ескі Сент-Джонс Вуд синагогасының ғимаратын сатып алып, Джейкобсты раввин етіп тағайындады – ол 2001 жылға дейін осы лауазымда болды және 2005 жылы қайта оралды. Бұл қауым, «Нью-Лондон синагогасы», Ұлыбританиядағы Мазорти қозғалысының «анасы» атанды, қазіргі таңда бірнеше қауымды қамтиды. Нью-Лондон синагогасында раввин қызметін атқарып жүрген кезінде доктор Джейкобс көп жыл бойы Лео Бэк колледжінде Талмуд және Зохар пәнінен дәріс берді. Бұл колледж Ұлыбритания мен Еуропада Мазорти, Реформа және Либералды раввиндер болуға дайындалатын студенттерді оқытатын раввиндік оқу орны еді. Раввин Джейкобс бірнеше жыл академиялық комитеттің төрағасы болды. Ұлыбританияда Мазорти қозғалысы құрылғанда, оның негізін қалаушылар оны рухани жетекші болуға шақырды. Жаңа қозғалыстың қажеттілігі мен мақсатына қатысты күмәні болғанына қарамастан, ол келісті. Алайда, ол өзін оның негізін қалаушы деп есептеуге қарсы болды. Ол Мазортиді әрқашан қозғалыс емес, көңіл күй деп сипаттады. Нью-Лондон синагогасының құрылуынан бастап Джейкобс пен Мазорти қозғалысы православиелік британдық еврей институттары тарапынан жаушылыққа ұшырады. 83 жасқа толған күні, немересінің үйлену тойына дейінгі сенбі күні Борнмут Біріккен синагогасында Джейкобсқа қалыңдықтың әкесіне дәстүрлі түрде берілетін алия құрметі көрсетілмеді, бұл еврей баспасөзінде қызу пікір алмасуға және кішіпейілділік пен кекшілдік туралы айыптауларға әкеп соқты. Бас раввин, Лорд Джонатан Сакс, және Лондонның Бет-Динінің басшысы Даян Ханок Эрнтреу Джейкобстың ерестік нанымдарына байланысты, «Джейкобс егер «Бізге шындықтың Торасын берген Құдайымыз [ ]» деген сөздерді айтса, ол жалған мәлімдеме жасаған болар еді деп сендік» деп мәлімдеді.

Хабад-Лубавичке куәлік

Джейкобс Хабад кітапханасы дауында Хабад-Любавич қозғалысы атынан куәлік берді. Хасидизмнің танымал ғалымы болғандықтан, Джейкобс Хабадтың «ма’амад» (қолдау) тәсілі туралы куәлік беру үшін сарапшы куә ретінде шақырылды, яғни қауымдастықтың мүшелері өздерінің Реббесін қалай қолдағандығы туралы. Джейкобс: «[Ма’амад] – бұл қозғалыстың әрбір мүшесі өзін жауапты деп санайтын және әрбір мүше өзінің мүмкіндігіне қарай төлейтін немесе төлеуі тиіс сома. Оны білімді қоғамның немесе қасиетті қоғамның мүшелік жарнасымен салыстыруға болады, және жарна мүшеліктің белгісі ретінде күтіледі» деді. Джейкобс басқа хасидтік топтар өздерінің Реббелерін «пидион» (құрбандық) немесе «пидион нефеш» (жанды құтқару) деп аталатын сыйлықтар арқылы қолдайтынын айтты. Джейкобс пидионды «жеке сыйлық, белгілі бір деңгейде [рухани] қызметтер үшін берілген сыйлық» деп түсіндірді.

Өлім және мұра

Джейкобс 2006 жылғы 1 шілдеде қайтыс болды және әйелі Софи (Шуламит) (1921–2005) қасында Батыс зиратында (Чешунт) жерленген. Өліміне бірнеше ай қалғанда Джейкобс өзінің кітап жинағын Оксфорд еврей және еврей зерттеулер орталығындағы Леопольд Мюллер еске алу кітапханасына тапсырды. 2005 жылғы желтоқсанда The Jewish Chronicle газетінің оқырмандары арасында өткізілген сауалнамаға 2000 оқырман қатысып, өз үміткерлерін ұсынды, нәтижесінде Джейкобс Англиядағы қауымның 350 жылдық тарихындағы "ең ұлы британдық яһуди" деп танылды. Джейкобс: "Мен өте құрметтімін және қатты ұялып отырмын" деді. Бірақ, Луи Джейкобстың ең ұлы британдық яһуди деп танылуы туралы хабарлар Ұлыбританияда кеңінен жарияланды.