Кіріспе
Американдық композитор және дирижер (1854–1932)
Джон Филипп Суза (6 қараша 1854 – 6 наурыз 1932) – американдық композитор және дирижер, кеш романтика дәуірінде өмір сүрген, негізінен американдық әскери марштарымен танымал. Ол «Марш патшасы» немесе «Америкалық марш патшасы» деп аталады, оны британдық әріптесі Кеннет Дж. Алфордтан ажырату үшін. Сузаның ең танымал марштары: «Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік» (Америка Құрама Штаттарының ұлттық маршы), «Semper Fidelis» (АҚШ Теңіз жаяу әскерінің ресми маршы), «Азаттық қоңырауы», «Тундера» және «Вашингтон пост». Суза мансабын скрипкада ойнаудан бастап, Джон Эспута және Джордж Феликс Бенкерттен музыка теориясы мен композицияны оқыды. Сузаның әкесі 1868 жылы оны АҚШ Теңіз жаяу әскерінің оркестріне шәкірт ретінде жіберді. 1875 жылы оркестрден кеткеннен кейін, келесі бес жылда Суза скрипкашы ретінде өнер көрсетіп, дирижерлік өнерді меңгерді. 1880 жылы ол Теңіз жаяу әскерінің оркестріне қайта оралды және онда 12 жыл директор болып қызмет етті. Содан кейін Суза П.С. Гилмордың бұрынғы агенті Дэвид Блейкли ұйымдастырған оркестрді басқаруға шақырылды. Блейкли Гилмормен бәсекелесуді көздеді. 1880 жылдан өмірінің соңына дейін Суза дирижерлік және музыка жазумен ғана айналысты. Ол сосафонның жасалуына көмектесті, бұл геликон мен тубаға ұқсас үлкен қола аспап. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Суза Иллинойстағы Әскери-теңіз резервінің оркестрін басқару үшін лейтенант-коммандер шенімен марапатталды. Кейін ол 1932 жылы қайтыс болғанға дейін Суза оркестрін басқарды. 1920 жылдары Суза Әскери-теңіз резервінде лейтенант-коммандердің тұрақты шеніне ие болды.
Ерте өмір және білім
Джон Филипп Суза Вашингтон қаласында, он баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Жоао Антонио де Суза (Джон Энтони Суза) (22 қыркүйек 1824 – 27 сәуір 1892) Испанияда португалдық ата-аналардың отбасында туған, ал анасы Мария Элизабет Тринкхаус (20 мамыр 1826 – 25 тамыз 1908) неміс және Бавариядан шыққан. Сузаның музыка білімі Джон Эспета ағаның жетекшілігімен басталды, ол оған сольфеджио сабақтарын берді. Алайда, мұғалімнің жиі ашуланғандығынан бұл көп ұзаққа созылмады. Сузаның нағыз музыкалық білімі 1861 немесе 1862 жылы бұрынғы мұғалімінің ұлы Джон Эспета кішінің оқушысы ретінде басталды. Суза онда скрипка, фортепиано, флейта, бірнеше мыс аспаптар мен ән айтуды үйренді. Эспета әкесінің ашу-ызасын мұра еткен еді, мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас көбінесе шиеленісіп тұрды, бірақ Суза өте жылдам жетістіктерге жетіп, абсолютті тыңдау қабілетіне ие болды. Осы кезеңде Суза өзінің алғашқы шығармасын – "Альбом парағын" жазды, бірақ Эспета оны "нан мен ірімшіктей" деп бағалап, шығарма кейіннен жоғалып кетті. Сузаның әкесі Теңізшілер оркестрінде тромбоншы болған, ол 13 жасында Сузаны цирк оркестріне қосылудан сақтау үшін оны Америка Құрама Штаттарының Теңізшілер корпусына шәкірт ретінде қабылдады. Сол жылы Суза Джордж Феликс Бенкерттің жетекшілігімен музыканы оқыта бастады. Суза жасөсперімдердің қатарына жатқандықтан, ол 21 жасқа толғанға дейін әскери қызметтен босатылмады.
Мансап
Соуза 1875 жылы оқуын аяқтап, скрипкада ойнай бастады. Содан кейін ол театрлық оркестрде дирижерлік өнерді үйренді. Маршқа арналған латунь бас немесе сосафон – 1893 жылы Филадельфиялық аспап жасаушы Дж. В. Пеппердің Соузаның сұрауы бойынша, оның ұсыныстарының бірнешеуін пайдаланып жасаған, өзгертілген геликон. Соуза музыкант отырғанда не жүріп бара жатқанда, оркестрдің үстінен дыбыстайтын тубаны қалаған. С. Г. Конн 1898 жылы аспапты қайта жасады, және Соуза осы үлгіні пайдалануды ұнатты. Соуза Теңізшілер оркестрінен кеткен жылы "The Sousa Band" тобын құрды. Ол 1892 жылдан 1931 жылға дейін гастрольдік сапармен болып, Америкада да, әлемнің басқа елдерінде де, соның ішінде Париждегі Әлемдік көрмеде және Лондондағы Корольдік Альберт залында 15 623 концерт берді. Парижде "Суза" тобы Триумф аркасына дейін шеру тартты, бұл 40 жыл ішінде өткен сегіз шерудің бірі болды.
Әскери қызмет
1868 жылы Соуза 13 жасында теңіз корпусына музыкант-оқушы ретінде қабылданып, шені "бала" деп тіркелді. АҚШ Германияға соғыс жариялап, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, 1917 жылдың 31 мамырында Соуза Әскери-теңіз резервінде лейтенант болып тағайындалды. Ол 62 жаста болды, бұл Әскери-теңіз офицерлері үшін міндетті зейнеткерлік жасы еді. Соғыс кезінде Соуза Чикаго маңындағы Ұлы көлдер әскери-теңіз базасындағы Әскери-теңіз оркестріне жетекшілік етті және өзінің барлық теңіз жалақысын, айына 1 доллардан басқасын, теңізшілер мен морпештерге арналған көмек қорына сыйлады. 1918 жылдың қараша айында соғыс аяқталғаннан кейін Соуза әскери қызметтен босатылды. 1881 жылдың 15 шілдесінде "Марш патшасы" Вашингтондағы Хирам ложасы №10-ға (қазіргі Хирам Такома ложасы №10) қабылданып, 1932 жылы қайтыс болғанға дейін белсенді мүше болып қалды. Басқа масондық құрметтердің ішінде ол Альмас Шринерлер Храмының оркестрінің құрметті жетекшісі атанды, бұл Шринерс Интернешнл ұйымының Вашингтон қаласындағы бөлімшесі еді. Оның көптеген шығармалары осы ұйым үшін жазылды, соның ішінде "Мистикалық ғибадатхананың асылдары" маршы бар. Соузаның өмірінің соңғы жылдары Нью-Йорк штатының Сэндс-Пойнт қаласында өтті. Ол 1932 жылдың 6 наурызында Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы Абрахам Линкольн қонақ үйіндегі бөлмесінде 77 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Соуза өткен күні Ringgold Band оркестрімен бірге "The Stars and Stripes Forever" әнін репетициялаған еді. Соуза Вашингтондағы Конгресс зиратында жерленген. Әр жылғы 6 қарашада Теңіз корпусының оркестрі Соузаның қабірінде Semper Fidelis әнін орындайды. Оның үйі Уайлдбанк Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды, бірақ ол жеке үй болып қала береді және жалпы жұртшылыққа ашық емес. Соузаның бүгінгі күні тірі ұрпақтары бар, оның бір үлкен немересі Джон Филип Соуза IV Республикалық партияда саяси белсенді ретінде жұмыс істейді.
On July 15, 1881, the "March King" was initiated into Freemasonry by Hiram Lodge No. 10 (Now Hiram Takoma Lodge No. 10) in Washington, DC, where he remained an active member until his death in 1932. Among other Masonic honors he was named the Honorary Band Leader of the Temple Band of Almas Shriners, the DC based Chapter of Shriners International. A number of his compositions were for the organization, including the "Nobles of the Mystic Shrine" March. In his later years, Sousa lived in Sands Point, New York. He died of heart failure at the age of 77 on March 6, 1932, in his room at the Abraham Lincoln Hotel in Reading, Pennsylvania. Sousa had conducted a rehearsal of "The Stars and Stripes Forever" the previous day with the Ringgold Band as its guest conductor. Sousa is buried in Washington, D. C.'s Congressional Cemetery. Each November 6 the Marine Band performs Semper Fidelis at Sousa's grave. His house Wildbank has been designated as a National Historic Landmark, although it remains a private home and is not open to the public. Sousa has surviving descendants today; one of his great grandsons, John Philip Sousa IV, works as a political activist for the Republican Party.
Құрметтер
Соуза Португалияның қоғамдық білім беру орденінің және Францияның академиялық пальмалар орденінің пальмаларымен марапатталды. Ол сондай-ақ 1901 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания Королі Эдуард VII-ден Корольдік Виктория медалін алды, себебі ол Королева Александраның туған күніне жеке концерт өткізген болатын. 1922 жылы Соуза ұлттық бөлімнің шақыруын қабылдап, Каппа Каппа Псидің құрметті мүшесі болды, бұл ұлттық құрметті музыкалық бауырластық. 1932 жылы Иллинойс университетінің Альфа Си бөлімі арқылы ол Phi Mu Alpha Sinfonia ұлттық музыкалық ерлер бауырластығының құрметті мүшесі болып қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғыста Соузаның құрметіне "Либерти" кемесі аталды. Теңізшілер оркестрі кеменің қоңырауын сақтап, оны "Азаттық қоңырау маршын" орындағанда пайдаланады. 1952 жылы 20th Century Fox компаниясы Соузаны Technicolor түсті фильмінде "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" фильмінде көрсетті, онда Клифтон Уэбб оның рөлін ойнады. Фильм Соузаның "Жолмен жүру" атты естеліктеріне негізделген. 1987 жылы Конгресс "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" әнін АҚШ-тың ұлттық маршы деп жариялады. 2012 жылы Меркурий планетасындағы бір кратер Соузаның құрметіне аталды. Ол 1976 жылы Ұлы американдықтардың Даңқ залына енгізілді.
Хобби, жазу және жазба
Соузаны барлық уақыттағы ең ұлы трапшутерлердің бірі деп есептеді және оны Трапшутерлердің Даңқ залына енгізді. Ол алғашқы ұлттық трапшутер ұйымын құрды, ол бүгінгі Әуесқой трапшутер қауымдастығының (ATA) алдағы іргетасы болды. Ол сонымен қатар трапшутерлік туралы көптеген мақалалар жазды. Соуза 1905 жылы «Пиптаун Сэнди» атты сатирикалық өлеңдер жинағын жариялады, онда «Мейкиндердің тойы» атты әйгілі өлеңі бар. 1920 жылы 40 000 сөзден тұратын «Венераның транзиті» атты әңгімесін жазды. Соуза Людвиг барабан компаниясы басып шығарған «Труба мен барабанға арналған нұсқаулық» атты кітапшаның авторы болды, онда барабан мен трубаны ойнау туралы кеңестер берілген. Осы томға «Semper Fidelis» туының трубалық орындауының алғашқы нұсқасы енгізілді. Соуза жаңадан пайда болған дыбыс жазу индустриясына өте теріс қарады. Ол жазбаларды «консервіленген музыка» деп қысым жасады, бұл алғашқы балауыз цилиндрлі жазбаларға сілтеме жасады, олар цилиндрлі картон қораптар сияқты консервіленген. 1906 жылы Конгресс отырысында ол былай деді:
«Бұл сөйлейтін аппараттар елдегі музыканың көркемдік дамуын құртады. Мен бала кезімде жазғы кештерде әр үйдің алдында жастар жиналып, сол күнгі немесе ескі әндерді бірге айтатын. Бүгін сіз осы тозақтық аппараттардың күні-түні жұмыс істеп тұрғанын естіп тұрсыз. Бізде дауыс жолдары қалмайды. Адамның құйрығы маймылдан пайда болғандай, дауыс жолдары да эволюция процесінде жойылады». Соузаның жазбаларға деген қарсылығы соншалық, ол өзінің тобын жазба жасау кезінде дирижерлік етпеді. Дегенмен, топ көптеген жазбалар жасады, алғашқылары бірнеше компаниялармен цилиндрлерде шығарылды, содан кейін Берлин граммофон компаниясы және оның ізбасары Виктор Талкинг Машин компаниясы (кейін RCA Виктор) дискілерде көптеген жазбалар жасады. Берлин жазбаларын Генри Хиггинс (Соузаның корнет солистерінің бірі) және Артур Прайор (Соузаның тромбон солисі және дирижердің көмекшісі) жүргізді. Соуза «Мен өмірімде граммофон компаниясының кеңсесіне ешқашан кірген емеспін» деп мәлімдеді. Соуза Виктордың бірнеше жазбаларын жүргізді, бірақ көпшілігі Прайор, Герберт Л. Кларк, Эдвин Х. Кларк, Уолтер Б. Роджерс (Соузамен бірге корнет солисі болған), Розарио Бурдон, Йозеф Пастернак немесе Натаниел Шилкрет жүргізді. Соуза өзінің тобымен бірге киножурналдарда және радиохабарларда да пайда болды, 1929 жылы NBC арнасында бүкіл елге таратылған хабарламамен басталады.
These talking machines are going to ruin the artistic development of music in this country. When I was a boy in front of every house in the summer evenings, you would find young people together singing the songs of the day or old songs. Today you hear these infernal machines going night and day. We will not have a vocal cord left. The vocal cord will be eliminated by a process of evolution, as was the tail of man when he came from the ape. Sousa's antipathy to recording was such that he did not conduct his band when it was being recorded. Nevertheless, the band made numerous recordings, the earliest being issued on cylinders by several companies, followed by many recordings on discs by the Berliner Gramophone Company and its successor, the Victor Talking Machine Company (later RCA Victor). The Berliner recordings were conducted by Henry Higgins (one of Sousa's cornet soloists) and Arthur Pryor (Sousa's trombone soloist and assistant conductor). Sousa claimed that he had "never been in the gramophone company's office in my life". Sousa did conduct a few of the Victor recordings, but most were conducted by Pryor, Herbert L. Clarke, Edwin H. Clarke, Walter B. Rogers (who had also been a cornet soloist with Sousa), Rosario Bourdon, Josef Pasternack, or Nathaniel Shilkret. Sousa also appeared with his band in newsreels and on radio broadcasts, beginning with a 1929 nationwide broadcast on NBC.
Джон Филип Соуза сыйлығы
Өлгеннен кейін де Соуза Джон Филип Соуза қоры арқылы "Марш патшасы" ретінде есте сақталады. 1981 жылы құрылған коммерциялық емес ұйым, марш-оркестрдегі бір үздік оқушыны "музыкалық шеберлігі, жауапкершілігі, адалдығы және ынтымақтастығы" үшін марапаттайды. Джон Филип Соуза қоры сыйлықтар, стипендиялар және жобаларды ұсынады, мысалы, The Sudler Trophy, The Sudler Shield, The Sudler Silver Scroll, The Sudler Flag of Honor, The Historic Roll of Honor, The Sudler Cup, The Hawkins Scholarship, National Young Artists, The National Community Band және The Junior Honor Band Project. Ол өмірі бойы көптеген құрметті наградаларға ие болды.