Дебора Липштадт: Американдық тарихшы және Холокост зерттеушісі

Кіріспе

Америкалық дипломат және Холокост тарихшысы (1947 жылы туған)

Дебора Эстер Липштадт (18 наурыз 1947 жылы туған) – американдық тарихшы және дипломат, ең белгілі туындылары – «Холокостты жоққа шығару» (1993), «Сотталу тарихы: Холокостты жоққа шығарушымен сотта болған күнім» (2005), «Эйхманның соты» (2011) және «Антисемитизм: Мұнда және қазір» (2019) кітаптары. 2022 жылдың 3 мамырынан бері ол АҚШ-тың антисемитизмге қарсы күресу жөніндегі арнайы өкілі қызметін атқарып келеді. 1993 жылдан бері ол АҚШ-тың Джорджия штатындағы Атланта қаласындағы Эмори университетінде қазіргі еврей тарихы және Холокост зерттеулері бойынша Дорот профессоры. Липштадт АҚШ Холокост мемориалдық мұражайының кеңесшісі болды. 1994 жылы АҚШ президенті Билл Клинтон оны АҚШ Холокост мемориалдық кеңесіне мүше етіп тағайындады, және ол екі мерзім бойы қызмет етті. 2021 жылдың 30 шілдесінде президент Джо Байден оны антисемитизмге қарсы күресу жөніндегі АҚШ-тың арнайы өкіліне үміткер етіп ұсынды. Ол 2022 жылдың 30 наурызында дауыс беру арқылы бекітіліп, 2022 жылдың 3 мамырында қызметке кірісті. Липштадт 2023 жылы Time журналының «әлемдегі ең ықпалды 100 адам» тізіміне енді.

Өмір және мансап

Липштадт Нью-Йорк қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның анасы Мириам (туған күні Пейман; 1915–2013), әкесі Эрвин Липштадт (1903–1972). Анасы Канадада, ал әкесі Германияда сатушы болып жұмыс істеген. Олар жергілікті синагогада танысқан. Оның үлкен әпкесі Хелен – тарихшы, кіші інісі Натаниел – Уолл-стриттегі инвестор. Жастық шағында Лонг-Айлендтегі еврей институтында оқып, Куинстің Фэр-Рокавей ауданында өскен. Ол Шаарей Тефилла ғибадатханасында раввин Эммануэль Ракманмен бірге білім алған. Липштадт жазда Масад лагерінде демалыс өткізген. Колледждің үшінші курсын Израильде, Алты күндік соғыс кезінде өткізді, онда Иерусалимдегі Еврей университетінде студенттік алмасу бағдарламасы бойынша оқыды. 1969 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінде американдық тарих мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Содан кейін Брандейс университетіне түсіп, 1972 жылы магистратураны, ал 1976 жылы Таяу Шығыс және яһудилік тарих бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның докторлық диссертациясы "Луи Липскийдің сионистік жолы, 1900–1921" деп аталды. 1974 жылдан 1979 жылға дейін, содан кейін UCLA-да ассистент-профессор болып жұмыс істеді. Онда тұрақты жұмысқа орналаспағандықтан, 1985 жылы екі жылға тәуелсіз Брандейс Бардин институтының директоры болды, сол кезде The Jewish Spectator журналында ай сайынғы мақалалар жазды. Липштадт Иерусалимдегі Еврей университетінің антисемитизмді зерттеу орталығынан Видал Сассон атындағы ғылыми-зерттеу стипендиясын алды, осы кезеңде Холокостты жоққа шығаруды зерттеді және Occidental колледжінде жартылай уақытпен сабақ берді. 1993 жылдың қаңтарында Атлантадағы Эмори университетінде дін пәнінің ассистент-профессоры болып жұмысқа орналасты, ал күзде қазіргі еврей және Холокост тарихының Дорот профессоры атанды. Ол онда Яһудилік тарихты зерттеу институтын құруға көмектесті. 2021 жылдың 30 шілдесінде президент Джо Байден Липштадтты осы лауазымға үміткер етті. Сенатор Рон Джонсонның қарсылығы, ол "ақ үстемдік/ұлтшылдықты" қолдайды деп Липштадт Twitter-де жазған, оның кандидатурасын көп айларға кешіктірді. Оның алғашқы тағайындалу мерзімі жыл соңында аяқталды және 2022 жылдың 3 қаңтарында президент Байденге қайтарылды. Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті оның кандидатурасын 2022 жылдың 8 ақпанында қарады. 2022 жылдың 29 наурызында комитет оның кандидатурасын жағымды бағалады. Оның кандидатурасын комитеттегі барлық демократтар, сондай-ақ сенаторлар Митт Ромни және Марко Рубио қолдады. Липштадт Байден әкімшілігінің 2023 жылдың 25 мамырында антисемитизмге қарсы күресу жөніндегі АҚШ Ұлттық стратегиясын іске қосуға қатысты. 2023 жылдың 17 қазанында АҚШ Мемлекеттік департаменті жариялаған Михал Котлер Ууншпен (Израильдің антисемитизм жөніндегі елшісі) бірлескен мәлімдемесінде Липштадт 7 қазанда Израильге жасалған Хамас шабуылын айыптады.

Lipstadt was born in New York City to a Jewish family, the daughter of Miriam (née Peiman; 1915–2013) and Erwin Lipstadt (1903–1972). Her mother was born in Canada, and her father, a salesman, was born in Germany. Her parents met at their neighborhood synagogue. She has an older sister, Helene, a historian, and a younger brother, Nathaniel, an investor on Wall Street. In her youth, she studied at the Hebrew Institute of Long Island, and grew up in Far Rockaway, Queens. She studied with Rabbi Emanuel Rackman at Temple Shaarei Tefillah. Lipstadt spent summers at Camp Massad. She spent her junior year of college in Israel during the Six Day War, where she stayed as an exchange student at the Hebrew University of Jerusalem. She completed a Bachelor of Arts in American history at the City College of New York in 1969. She then enrolled at Brandeis University where she completed her master's degree in 1972 and then her Ph. D. in Near Eastern and Judaic Studies in 1976. Her doctoral dissertation was entitled "The Zionist Career of Louis Lipsky, 1900–1921". from 1974 to 1979, then as an assistant professor at UCLA. When she was denied tenure there, she left in 1985 to be the director of the independent Brandeis Bardin Institute for two years, during which time she also wrote a monthly column for The Jewish Spectator. Lipstadt then received a research fellowship from the Vidal Sassoon International Center for the Study of Antisemitism at Hebrew University of Jerusalem, during which she studied Holocaust denial, and taught at Occidental College part time. Lipstadt then became an assistant professor of religion at Emory University in Atlanta in January 1993, becoming the Dorot Professor of Modern Jewish and Holocaust Studies that fall. She helped to create the Institute for Jewish Studies there. On July 30, 2021, President Joe Biden nominated Lipstadt for this role. Opposition from Senator Ron Johnson, whom she had tweeted was advocating "white supremacy/nationalism", delayed her nomination for many months. Her initial nomination expired at the end of the year and was returned to President Biden on January 3, 2022. The Senate Foreign Relations Committee held hearings on her nomination on February 8, 2022. On March 29, 2022, the committee favorably reported her nomination out of committee. Her nomination was supported by all committee Democrats, as well as senators Mitt Romney and Marco Rubio. Lipstadt was part of the Biden administration team that launched the U. S. National Strategy to Counter Antisemitism on May 25, 2023. On October 17, 2023, in a joint statement with Michal Cotler Wunsh (Israel's antisemitism envoy), published by the U. S. State Department, Lipstadt condemned the October 7 Hamas attack on Israel.

Дэвид Ирвингке жала жабу туралы іс

1996 жылғы 5 қыркүйекте жазушы Дэвид Ирвинг Липштадт пен оның баспасын, «Пингвин Букс» компаниясын, оның кітабы «Холокостты жоққа шығару» ішінде оның кейбір жазбалары мен қоғамдық мәлімдемелерін Холокостты жоққа шығару деп сипаттағаны үшін ағылшын сотында жала жабуға сотқа берді. Липштадттың заңгерлік қорғауын «Мишкон де Рейя» фирмасынан Энтони Джулиус, ал «Пингвин» компаниясын «Дэвенпорт Лайон» фирмасынан Кевин Бейс пен Марк Бейтман басқарды. Екі жақ та Ричард Рэмптонға, ал «Пингвин» компаниясы Хизер Роджерсті кіші кеңесші ретінде тартты. Қорғау тарапынан сарапшы куәгерлер ретінде Кембридж тарихшысы Ричард Дж. Эванс, Кристофер Браунинг, Роберт Ян ван Пелт және Питер Лонгерих шақырылды. Ағылшын заңнамасына сәйкес, дәлелдеу міндеті талапкерге емес, жауапкерге жүктеледі. Липштадт пен «Пингвин» компаниясы сотта Липштадттың Ирвингке қарсы айыптауларының көбі шындыққа сәйкес келеді және жала жабу емес екенін дәлелдеу арқылы істі жеңіп алды. Сот отырысын судья Грей жүргізді, ол 349 беттік сот шешімін жариялады, онда Ирвингтің Екінші дүниежүзілік соғыстың тарихи фактілерін жүйелі түрде бұрмалағаны толыққанды көрсетілді. «The Times» газеті (2000 жылғы 14 сәуір, 23-бет) Липштадттың жеңісі туралы былай деді: «Тарих сот алдында өз күнін көріп, күшті жеңіске жетті». Ирвингпен болған өзара қарым-қатынасының шиеленісті болуына қарамастан, Липштадт 1989 жылы Аушвицте газ камералары болмағанын мәлімдеген екі сөзі үшін Ирвингке Австрия тарапынан үш жылға бас бостандығынан айыру жазасы бергеніне қарсы екенін айтты. Австрияда үшінші рейхтің жасаған қылмыстарын азайту қылмыс саналады және 10 жылға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланады. Ирвинг туралы сөз қозғалғанда Липштадт: «Мен адамдарды сөздері үшін түрмеге салуға ыңғайсыздық сезінемін. Ол баршаның назарынан тыс қалсын. Жалпы, мен Холокостты жоққа шығару қылмыс болуы керек деп ойламаймын. Мен сөз бостандығын жақтаушымын, цензураға қарсымын», – деді.

Комментарийлер

2007 жылдың ақпан айында Липштадт Лондондағы Сионистік федерацияның жыл сайынғы қайырымдылық кешінде «жұмсақ ядролы жоққа шығару» туралы ескертті. Ол Британия мұсылмандары кеңесі сияқты топтарға қатысты: «Егер мұсылмандарға қарсы пікірге тең мән берілмесе, адамдар тобы Холокостты еске алу күнін тойлаудан бас тартса, бұл – жұмсақ жоққа шығару». Джонни Полдың айтуынша, «Ол АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картердің кітабындағы 1939–1947 жылдарды хронологиядан қалай алып тастағанын сұрағанда зор қолдауға ие болды»; оның жақында жарық көрген және даулы «Палестина: Бейбітшілік емес, апартеид» кітабына сілтеме жасай отырып, ол былай деді: «Егер АҚШ-тың бұрынғы президенті Израиль-Палестина дағдарысы туралы кітап жазып, жағдайдың қалыптасуын түсінуге көмектесу үшін кітаптың басында хронология жазса және сол хронологияда 1939–1947 жылдар аралығында маңызды ештеңе жоқ деп санаса, бұл – жұмсақ жоққа шығару». 2011 жылдың соңында Липштадт американдық және израильдік саясаткерлерді қазіргі саяси мақсаттар үшін Холокостты пайдалану деп айыптады, бұл тарихты бұрмалайды деп ойлады. Ол Республикалық партияның президенттік үміткерлерін евангелисттік сайлау округінің, сондай-ақ Республикалық еврей коалициясының да «көңілін табуға» тырысқан сөздері үшін сынады. Ол сондай-ақ Говард Гатманның мұсылман антисемитизмі мен Израиль-Палестина қақтығысы арасындағы себеп-салдар байланысы туралы пікірін «ақылсыз» деп бағалады. Haaretz басылымы хабарлағандай, «Ол Еуропа мен Таяу Шығыстағы қазіргі жағдайды Холокост дәуірімен салыстыратын көптеген еврейлер мен израильдіктердің «истериясын» және «жан күйзелісін» сынады»: «Адамдар ақылдан безіп барады, ақылдан безіп барады. Нюанс жоқ, ортаңғы жол жоқ, кез келген сұр түстің көлеңкесін таптап тастап жатыр. Бұл елде де, Израильде де тыныштық пен ақыл-ойдың дауысы жоқ». Сол сұхбатта ол «Егер антисемитизм сіздің еврей әлемін қабылдауыңыздың себебіне айналса, егер ол сіздің призмаңызға айналса, онда ол өте зиянды. Яһуди дәстүрі ешқашан мұны қалаған емес» деді. Ол сондай-ақ 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде Израильдің әскери әрекеттері геноцид болды деген пікірді де жоққа шығарды. Липштадт 2017 жылдың 27 қаңтарында Халықаралық Холокостты еске алу күніне байланысты Трамп әкімшілігінің мәлімдемесіне жауап берген кезде «Атлантикада» Холокостты жоққа шығарудың жұмсақ ядролы түрі тақырыбына оралды, онда Холокосттың негізгі құрбандары ретінде еврейлердің және антисемитизмнің нақты айтылмауы сынға ұшырады. «Холокост яһудилендірілмеді. Бәрі бір қателікпен басталған болуы мүмкін. Біреулер не істеп жатқанын түсінбеді. Мүмкін, біреу мұны әдейі жасаған шығар». 2019 жылдың ақпан айында Липштадт Жас Израиль синагогасы қозғалысынан мүшелігін шешті, өйткені оның ұлттық кеңес төрағасы Израиль премьер-министрі Бенджамин Нетаньяхудың «Байит Ехуд» партиясы мен экстремистік «Оцма Ехуд» партиясының бірігуіне көмектескенін қорғады. 2019 жылдың қазан айында Липштадт «Нью-Йорк Таймс» газетінде Питер Хандкеге әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын беруге байланысты редакторға хат жариялады, онда ол Нобель комитеті Хандкеге «оны лайық емес» және «халыққа қажет емес» платформа бергенін жазды, сондай-ақ мұндай платформа кейбіреулерді оның «жалған талаптарының қандай да бір заңдылығы болуы мүмкін» деген сенімге итермелеуі мүмкін екенін қосты.

In February 2007, Lipstadt warned of "soft core denial" at the Zionist Federation's annual fundraising dinner in London. Referring to groups such as the Muslim Council of Britain, reportedly she stated: "When groups of people refuse to commemorate Holocaust Memorial Day unless equal time is given to anti Muslim prejudice, this is soft core denial." According to Jonny Paul, "She received huge applause when she asked how former United States President Jimmy Carter could omit the years 1939–1947 from a chronology in his book"; referring to his recently published and controversial book Palestine: Peace Not Apartheid, she said: "When a former president of the United States writes a book on the Israeli–Palestinian crisis and writes a chronology at the beginning of the book in order to help them understand the emergence of the situation and in that chronology lists nothing of importance between 1939 and 1947, that is soft core denial." In late 2011, Lipstadt attacked American and Israeli politicians for what she called their invocation of the Holocaust for contemporary political purposes, something she thought mangled history. She rebuked Republican Party presidential candidates for speeches that 'pandered' to the Evangelical constituency, as much as it did to the Republican Jewish Coalition. She also judged Howard Gutman's remarks on causal links between Muslim antisemitism and the Israeli–Palestinian conflict as "stupid". According to Haaretz, "She decried the 'hysteria' and 'neuroses' of many Jews and Israelis who compare the current situation in Europe and in the Middle East to the Holocaust era":

People go nuts here, they go nuts. There's no nuance, there's no middle ground, it's taking any shade of grey and stomping on it. There are no voices of calm, there are no voices of reason, not in this country, not in Israel. In the same interview, she argued that "If anti Semitism becomes the reason through which your Jewish view of the world is refracted, if it becomes your prism, then it is very unhealthy. Jewish tradition never wanted that." She has also rejected the view that Israeli military actions during the 2014 Israel–Gaza conflict constituted a genocide. Lipstadt returned to the theme of soft core Holocaust denial in The Atlantic when responding to the Trump administration's statement on International Holocaust Remembrance Day, January 27, 2017, which was condemned for the absence of a specific mention of Jews, as the principal victims of the Holocaust or of antisemitism itself. "The Holocaust was de Judaized. It is possible that it all began with a mistake. Someone simply did not realize what they were doing. It is also possible that someone did this deliberately." In February 2019, Lipstadt resigned her membership in the Young Israel synagogue movement because its national council president defended Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu's facilitation of a merger between the Bayit Yehudi party and the extremist Otzma Yehudit party. In October 2019, Lipstadt had a letter to the editor published in The New York Times, prompted by the awarding of the Nobel Prize in Literature to Peter Handke, in which she wrote that the Nobel Committee awarded Handke a platform "he does not deserve" and that "the public does not need him to have", adding that such a platform could convince some that his "false claims must have some legitimacy".

Танымал мәдениетте

Актриса Рейчел Вайс "Denial" (2016) фильмінде Липштадт рөлін сомдады, бұл фильм оның 2005 жылғы "History on Trial: My Day in Court with David Irving" кітабы негізінде түсірілген, режиссері – Мик Джексон.