Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ата-аналық атаулар (кейде аналық атаулар)
Name system using patronymics (occasionally matronymics)
Исландиялық есімдер – Исландиядан шыққан адамдар қолданатын есімдер. Исландиялық тегілер қазіргі батыс әлемінің көптеген есімдеме жүйелерінен өзгеше, себебі олар әкесінен (немесе кейде анасынан) туындаған, яғни баланың кімнің баласы екенін көрсетеді, бірақ тарихи отбасылық тегін емес. Исландия Дания, Норвегия және Швеция сияқты скандинавиялық елдермен ортақ мәдени мұраға ие. Бұл елдерден айырмашылығы, исландиялықтар бұрын Солтүстік Еуропаның көп бөлігінде қолданылған дәстүрлі есімдеме жүйесін сақтап қалды. Сондықтан исландиялық жүйе отбасылық тегтерге негізделмейді (дегенмен, кейбір адамдарда отбасылық тегі де болуы мүмкін және олар екі жүйені де қолдануы мүмкін). Әдетте, сирек ерекшеліктер болған жағдайларды қоспағанда, адамның тегі әкесінің (патронимдік) немесе кейбір жағдайларда анасының (матронимдік) есімінен жасалады, содан кейін «ұл» («оғұл») немесе «dóttir» («қыз») қосылады. Исландияда шетелде, әсіресе Данияда тұрғанда алған тегтерін бейімдеу арқылы пайда болған кейбір отбасылық тегтер де бар. Мұрагерлік тегі бар белгілі исландтар: бұрынғы премьер-министр Гейр Хаарде, футболшы Эйдур Смари Гудьонсен, кәсіпкер Магнус Шевинг, кинорежиссер Балтазар Кормакур Сампер және актриса Анита Брием. 1925 жылға дейін жаңа отбасылық тегтерді қабылдау заңды болды; мұны жасаған исландтардың бірі – Нобель сыйлығының лауреаты, жазушы Халлдор Лакснесс, ал тағы бір жазушы Эйнар Хьёрлейфссон мен оның бауырлары «Кваран» тегін таңдады. 1925 жылдан бері, мұрагерлік арқылы заңды құқығы болмаса, отбасылық тегті қабылдауға болмайды. Исландияда бұрын қолданылмаған есімдерді қолдану үшін Исландияның есімдер комитетінің мақұлдауы қажет. Есімдерді қабылдау критерийі – олардың исланд тіліне оңай сіңірілуі. Көптеген жағдайларда, олар исланд алфавитіндегі (оның ішінде þ және ð) әріптерден ғана құралуы керек, сондай-ақ тілдің грамматикалық жағдайына сәйкес жіктелуі мүмкін болуы керек, яғни исланд ережелеріне сәйкес жағдайлық түрін жасауға болады. Гендерлік нормаға сай келмейтін есімдер бұрын рұқсат етілмейтін, бірақ 2013 жылдың қаңтарында 15 жастағы Блэр (исланд тілінде еркек есімі) есімді қызға бұл есімді сақтауға рұқсат берілді, себебі есімдер комитетінің алғашқы теріске шығаруын сот шешімімен күштен шығарды. Оның анасы Бьорк Эйдсдоттир сол кезде Блэрдің еркек есімі екенін білмеген; ол Халлдор Лакснесс жазған «Балық ән айта алады» (1957) романын оқыған, онда «жеңіл жел» деген мағынаны білдіретін Блэр есімді әдемі әйел кейіпкері болған, және егер қызы болса, оны Блэр деп атауға шешім қабылдаған. 2019 жылы есімдерді реттейтін заңдар өзгертілді. Есімдер енді гендерге байланысты емес. Сонымен қатар, ресми түрде гендерлік белгісі жоқ исландтар «ұл» немесе «қыз» орнына «bur» («бала») жұрнағын қолдануға рұқсат алады.
Icelandic names are names used by people from Iceland. Icelandic surnames are different from most other naming systems in the modern Western world in that they are patronymic or occasionally matronymic: they indicate the father (or mother) of the child and not the historic family lineage. Iceland shares a common cultural heritage with the Scandinavian countries of Denmark, Norway, and Sweden. Unlike these countries, Icelanders have continued to use their traditional name system, which was formerly used in most of Northern Europe. The Icelandic system is thus not based on family names (although some people do have family names and might use both systems). Generally, with few exceptions, a person's last name indicates the first name of their father (patronymic) or in some cases mother (matronymic) in the genitive, followed by son ("son") or dóttir ("daughter"). Some family names do exist in Iceland, most commonly adaptations from last names Icelanders took up when living abroad, usually in Denmark. Notable Icelanders who have an inherited family name include former prime minister Geir Haarde, football star Eiður Smári Guðjohnsen, entrepreneur Magnús Scheving, film director Baltasar Kormákur Samper, and actress Anita Briem. Before 1925, it was lawful to adopt new family names; one Icelander to do so was the Nobel Prize winning author Halldór Laxness, while another author, Einar Hjörleifsson and his brothers all chose the family name "Kvaran". Since 1925, one cannot adopt a family name unless one explicitly has a legal right to do so through inheritance. First names not previously used in Iceland must be approved by the Icelandic Naming Committee before being used. The criterion for acceptance of names is whether they can be easily incorporated into the Icelandic language. With some exceptions, they must contain only letters found in the Icelandic alphabet (including þ and ð), and it must be possible to decline the name according to the language's grammatical case system, which in practice means that a genitive form can be constructed in accordance with Icelandic rules. Names considered to be gender nonconforming have historically not been allowed; however, in January 2013, a 15 year old girl named Blær (a masculine noun in Icelandic) was allowed to keep this name in a court decision that overruled an initial rejection by the naming committee. Her mother Björk Eiðsdóttir did not realize at the time that Blær was considered masculine; she had read a novel by Halldór Laxness, The Fish Can Sing (1957), that had an admirable female character named Blær, meaning "light breeze", and had decided that if she had a daughter, she would name her Blær. In 2019, the laws governing names were changed. First names are no longer restricted by gender. Moreover, Icelanders who are officially registered as non binary will be permitted to use the patro/matronymic suffix bur ("child of") instead of son or dóttir.
Тарих
Басқа скандинавия елдерінен өзгеше, Исландияда тегілер жүйесі ешқашан ресми түрде қалыптасқан емес. 19 ғасырдың екінші жартысында, негізінен шетелде білім алған исландтардың саны артып, тегі қабылдау басталады. 1855 жылы 108 тегі болса, 1910 жылы 297 тегіге дейін көбейді. Сонымен қатар, кейде отбасының географиялық шығуына байланысты, әкесінен тараған тегінен гөрі, тұрақты тегі таңдалуы мүмкін; мысалы, канадалық музыкант Линди Вопнфьёрдтің әкесі Исландияның Вопнафьёрд ауылынан Канадаға көшіп келген.
Unlike the other Nordic countries, Iceland never formalized a system of family names. A growing number of Icelanders — primarily those who had studied abroad — began to adopt family names in the second half of the 19th century. In 1855, there were 108 family names but by 1910 there were 297. Alternatively, a permanent family surname may sometimes be chosen to represent the family's geographic rather than patronymic roots; for example, Canadian musician Lindy Vopnfjörð's grandfather immigrated to Canada from the Icelandic village of Vopnafjörður.