Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Chesapeake шығанағының соққы кратері – АҚШ-тағы Chesapeake шығанағының аузының астындағы көмілген соққы кратері. Ол шамамен 35,5 ± 0,3 миллион жыл бұрын, эоцен дәуірінің соңында Солтүстік Американың шығыс жағалауына бір болид шағылысуынан пайда болған. Бұл әлемдегі ең жақсы сақталған "ылғалды нысана" соққы кратерлерінің бірі. Кратердің қалдықтары үстіне шөгінділердің үздіксіз құлауы Chesapeake шығанағының қалыптасуына ықпал етті.
Impact crater
The Chesapeake Bay impact crater is a buried impact crater, located beneath the mouth of Chesapeake Bay, United States. It was formed by a bolide that struck the eastern shore of North America about 35.5 ± 0.3 million years ago, in the late Eocene epoch. It is one of the best preserved "wet target" impact craters in the world. Continued slumping of sediments over the rubble of the crater has helped shape the Chesapeake Bay.
Құрылуы және соңынан
Еоценнің соңындағы жылы кезеңде теңіз деңгейі жоғары болды, ал Вирджинияның жағалық аймағы жағалаудың жақсы суында орналасқан. Солтүстік Американың шығыс жағалауы, қазіргі Вирджиния штатының Ричмонд қаласы орналасқан жерге жуық, қалың тропикалық жаңбырлы ормандармен жабылған еді, ал континенттік шельфтің көлбеу бетіндегі сулар микроскопиялық қабықтарынан тығыз әк шөгіндісін қалыптастырған теңіз тіршілігіне толы болды. Болид секундына шамамен жылдамдықпен соқтығысып, шөгінділер арқылы терең ойыс жасап, гранитті континенттік негіз тау жынысына жетті. Болидтің өзі толығымен буланып кетті, негіз тау жынысы тереңдігіне дейін жарылып, оның айналасында шың сақинасы көтерілді. Диаметрі шамамен болатын терең кратер, жалпақ еденді терраса сақинасымен және сыртқы жиегі құлаған блоктардан тұратын сақиналық жарылымдармен қоршалған. Бүкіл дөңгелек кратердің диаметрі шамамен және тереңдігі болды, бұл Род-Айлендтен екі есе үлкен ауданды және Гранд-Каньонға жақын тереңдікті құрайды. Алайда, Коллинз және басқалардың сандық модельдеу әдістері соққыдан кейінгі диаметрдің шамамен болғанын көрсетті, байқалғаннан гөрі. Кратердің шөгінді қабырғалары біртіндеп құлдырап, кратер кеңейіп, сақина тәрізді ойыстың еденінде үлкен блоктардың қабатын қалыптастырды. Содан кейін құлдырау блоктары қиыршық тастармен немесе брекшиямен жабылды. Болид оқиғасының барлық кезеңі, бастапқы соққыдан бастап брекшия шөгіндісінің аяқталуына дейін, бірнеше сағат немесе күндерге созылды. Геологиялық уақыт тұрғысынан алғанда, брекшия – бірден пайда болатын шөгінді. Кратер содан кейін соққыдан кейін 35 миллион жыл ішінде жиналған қосымша шөгінді қабаттармен көмілді. Соққы Солтүстік Америкадағы тектиттердің, атап айтқанда, Джорджиит және Бедиазит далаларының пайда болуына себепкер болды.
During the warm late Eocene, sea levels were high, and the tidewater region of Virginia lay in the coastal shallows. The shore of eastern North America, about where Richmond, Virginia is today, was covered with thick tropical rainforest, and the waters of the gently sloping continental shelf were rich with marine life that was depositing dense layers of lime from their microscopic shells. The bolide made impact at a speed of approximately per second, punching a deep hole through the sediments and into the granite continental basement rock. The bolide itself was completely vaporized, with the basement rock being fractured to depths of , and a peak ring being raised around it. The deep crater, across, is surrounded by a flat floored terrace like ring trough with an outer edge of collapsed blocks forming ring faults. The entire circular crater is about in diameter and deep, an area twice the size of Rhode Island, and nearly as deep as the Grand Canyon. However, numerical modeling techniques by Collins et al. indicate that the post impact diameter was likely to have been around , rather than the observed The sedimentary walls of the crater progressively slumped in, widened the crater, and formed a layer of huge blocks on the floor of the ring like trough. The slump blocks were then covered with the rubble or breccia. The entire bolide event, from initial impact to the termination of breccia deposition, lasted only a few hours or days. In the perspective of geological time, the breccia is an instantaneous deposit. The crater was then buried by additional sedimentary beds that have accumulated during the 35 million years following the impact. The impact has been identified as the source of the North American tektite field, namely the Georgiaite and Bediasite fields.
Ашылу
1983 жылға дейін Чесапик шығанағының төменгі бөлігі мен оны қоршаған жартыаралдардың астындағы үлкен соққы кратерінің бар екенін көрсететін ешқандай дәлел болған жоқ. Алғашқы белгі солтүстікке қарай 274 шақырымдай қашықтықтағы Нью-Джерси штатының Атлантик-Сити қаласынан алынған бұрғылау өзегіндегі шығарылған материалдың қабаты болды. Ол қабатта тектиттер деп аталатын балқыған шыны дәншектері мен соққыға ұшыраған кварц дәншектері бар еді, олар ғарыс денесінің соқтығысының нақты белгілері. 1993 жылы мұнай барлау деректері кратердің аумағын анықтады.
Until 1983 there was no evidence of a large impact crater buried beneath the lower part of the Chesapeake Bay and its surrounding peninsulas. The first hint was a layer of ejecta found in a drilling core taken off Atlantic City, New Jersey, about 170 mile (274 km) to the north. The layer contained the fused glass beads called tektites and shocked quartz grains that are unmistakable signs of a bolide impact. In 1993, data from oil exploration revealed the extent of the crater.
Жергілікті өзендерге әсері
Кратердегі қиыршықтардың үнемі құлдырауы өзендердің ағысына әсер етіп, Чесапик шығанағының қалыптасуына себеп болды. Соққы кратері жергілікті өзендердің бағытын және Чесапик шығанағының болашақ орнын анықтаған ұзақ мерзімді топографиялық ойыстың пайда болуына әкелді. Аймақта қазір тұратын адамдар үшін ең маңыздысы – соққының нәтижесінде сулы горизонттардың бұзылуы. Қазіргі таза сулы горизонттар 100-145 миллион жыл бұрынғы Ерте Крестарий кезеңінің Солтүстік Атлантика мұхитының тұзды суының қалдықтары болып табылатын терең тұзды судың үстінде орналасқан, бұл бүкіл төменгі Чесапик шығанағын жер асты суларының ластануына осал етеді.
The continual slumping of the rubble within the crater has affected the flow of the rivers and shaped the Chesapeake Bay. The impact crater created a long lasting topographic depression which helped predetermine the course of local rivers and the eventual location of the Chesapeake Bay. Most important for present day inhabitants of the area, the impact disrupted aquifers. The present freshwater aquifers lie above a deep salty brine, remnants of 100 to 145 million year old Early Cretaceous North Atlantic seawater, making the entire lower Chesapeake Bay area susceptible to groundwater contamination.