Кіріспе

Потомак компаниясы (патоумак, Потоумак, Потоумак және Компани деп әртүрлі жазылады) 1785 жылы Потомак өзенін жақсарту және сауда үшін оның кеме жүруге қолайлылығын арттыру мақсатында құрылды. Бұл жоба, жаңа американдық капиталистердің санасына түйір салып, көлік инфрақұрылымын дамытуға бағытталған көптеген жеке қаржыландырылған жобаларға бастау берді: вагондық жолдар, өзендердегі кеме қатынасы, каналдар, ал технология жетілген сайын Аппалачи тауларының қиын-қыстау аймақтарында теміржолдар салуға инвестициялық қаражаттар тартылды. Бірнеше онжылдық ішінде шығыс жағалау жеке каналдар мен автокөлік жолдарының торына айналды, Массачусетстен Иллинойсқа дейін каналдар салынды, осылайша американдық канал дәуірінің қысқа ғана жеті онжылдығы басталды. Потомак компаниясының жетістігі – бұл тек ерте мысал ғана емес, сонымен қатар жобаның ауқымы мен масштабының маңыздылығында болды, ол мұз қату жағдайлары мен күтпеген су тасқындарымен суға толы тау өзенін жарылқауды қамтыды.

География

Потомак компаниясы Потомак өзеніндегі ірі сарқырамалардың айналасында бес жағалау арнасын салды, бұл өзенді Чесапик шығанағының аузынан Камберленд, Мэрилендке дейін көлемді тауарларды тасымалдауға мүмкіндік берді. Камберленд тарлығындағы бұл арна, батысқа қарай Аллегейн тауларынан өтетін және кейіннен бірінші Ұлттық жол, бүгінгі АҚШ 40 тас жолы болған Немаколин жолымен қиылысты. Аяқталғаннан кейін, көлемді тауарлар Пенсильвания және Вирджиния Аллегейн таулы аймақтарынан өзен портына дейін вагондармен төмен құлдилай беріп, канал арқылы қайықтар мен салалар Потомак өзеніндегі маңызды порт болған Джорджтаунға қарай жүзе алатын болды. Қазір бұл Колумбия округінің ішіндегі жайлы тұрғын үйлер мен студенттер қаласы. Компанияға Мэриленд және Вирджинияның көрнекті тұлғалары, соның ішінде компанияның бірінші президенті және инвесторы болған Джордж Вашингтон қолдау көрсетті. Вашингтонның жеке хатшысы Тобиас Лир бір кезеңде компания төрағасы болды. Компанияның басқа да басшыларына Мэриленд штатынан Томас Джонсон кірді.

Тарих

Потомак компаниясының жарғысында оның мақсаты – Шығыс жағалауды Ескі Солтүстік-Батыспен, соның ішінде Огайо аймағымен байланыстыру, Аллегей таулары арқылы су жолы арқылы канал салып, Огайо өзенінің салаларына, Чит немесе Мононгахела өзендеріне жақын шекараларға жеткізу еді. Компанияның алғашқы және шұғыл мақсаты – Потомак өзенінің кеме жүзуге қолайлылығын арттыру, Потомак өзенінің төменгі және орта ағысындағы кедергі келтіретін таяздықтар мен сарқырамаларды айналып өту үшін каналдар мен су жолдарын салу болды. Осы соңғы мақсатына ол қол жеткізді. Жағалаудағы қауымдастықтарды дамып келе жатқан транс-Аллегей елді мекендерімен байланыстыруға бағытталған ірі жобаны Бенджамин Франклин және басқа да негізін қалаушылар қолдады, ал ол елдің бірінші президенті Джордж Вашингтон үшін аса маңызды жобаға айналды. Вашингтон Батыс Вирджиния мен Батыс Пенсильванияда шекаралық сарбаз және геодезист ретінде жинаған тәжірибесінен осы аймақтардың жеткіліксіз капиталдануына, тұрақсыз американдық экономикаға, жеткілікті инвесторлардың болмауына, жас және кедей федералды үкіметтен мемлекеттік көмектің жетіспеушілігіне және штаттар арасындағы қайшылықтарға байланысты сәтсіздікке ұшырайтынын көріп білді. 1828 жылы компанияның жарғысы Чесапик және Огайо каналы компаниясына берілгенімен, оның тоқтатылуының жалпы маңызы шамалы, себебі ол федералды үкіметтің жауапты басшылығының жетіспеушілігі үлкен, қажетті инфрақұрылымдық жобаны қалай құлатты, немесе жеке қаржыландыруды тартуға қабілетсіздікке мысал бола алады. Оның көрінеу сәтсіздігін, керісінше, жоғары технологияға жол берген жоба ретінде түсінуге болады, себебі теміржолдар пайда болды және сол кездегі акциялардың баяу жазылу жүйесі жеткілікті қаржыны тартуға үлкермеді. Сол кездегі бай адамдар мен ертедегі федералистік АҚШ үкіметінің көптеген лауазымды тұлғалары жақын батысты шығыс жағалаумен байланыстыратын көлік инфрақұрылымын салудың тиімді әсерін жақсы білді. Революциялық соғыстан кейін қоныс аударушылар таулардан батысқа қарай ағылып жатқанда, жаңа қоныстанған жерлер испан, француз немесе британ колонияларымен батысқа, оңтүстікке және Канадаға қаржылық жағынан байланысып, келісімдер жасауы мүмкін деген қауіп туды. Су көлігіне назар салғанда, қауіп өте нақты болды. Сондықтан, жаңадан құрылған Конституциялық Республика инфрақұрылымды дамытуға қатысудан туындайтын пайданы сезінді, бірақ мұндай күш-жігерді қолдау үшін кірістерді таба алмады. Федералды қоғамдық жұмыстарға қаржы бөлген дәуірдегі сирек ерекшелік – он жылдан астам уақыттан кейін, және одан да аз тәуекелді деп саналды, Камберленд жолының көшіп-қону вагондары жолына және алғашқы Ұлттық тас жолына айналуы, кейіннен АҚШ 40 тас жолына айналды. Жіңішке, жазық түбі бар өзен қайықтары (бәтейлер) тіпті ең терең емес суларда да өзенге қарай итеруге болатын, бірақ олар құлау сызығын, биік жазық аймағы (континенттік тау жынысы) мен жағалау жазығының (жағалау аллювиясы) кездесетін жерін, әдетте сарқырамалар мен каскадтарда өте алмайтын. Потомак компаниясының маңызды құрылыстарының бірі – Патомак каналы болды. Сол кездегі инженерлік жетістік – Потомак каналы кемелерге Ұлы сарқыраманың айналасында жүзуге мүмкіндік берді, онда Потомак өзені Матер шатқалы арқылы 75 футқа төмен түседі. 21 жылдан кейін Патомак каналы Потомак компаниясының басқа активтерімен бірге Чесапик және Огайо каналы компаниясына сатылды, ол Потомак өзенінің қарама-қарсы, Мэриленд жағында канал салды. 1749 жылдан бастап Мэриленд пен Вирджинияның көптеген басшылары Потомак өзенін Аппалач батысына дейінгі маңызды көлік жолына айналдыруға мүдделі болды. Оның жақтастарының бірі – Филадельфия тұрғыны Бенджамин Франклин, ол көптеген басқа су жолдарын жақсартуды жақтады, сонымен қатар американдық өнеркәсіптерді дамыту және Француздық және үнділік соғысынан бұрынғы күндердегі ішкі шекаралармен сауданы жақсарту үшін маңызды болды. Потомак өзенін жақсарту жобасы стратегиялық (француздар немесе үндістермен шекараға әскерлерді жылдам тасымалдау) және экономикалық (тері саудасын ұлғайту және жылжымайтын мүлік құндылықтарын жақсарту) жағынан үлкен мүмкіндік ретінде қарастырылды. Технологияның жетіспеушілігі, жұмыс күшінің өте аздығы, шетелдік және отаршылдық күштермен қақтығыстар және ішкі бәсекелестік жобаның 1780 жылдарға дейін басталуына кедергі келтірді, яғни, үш он жылдықтан кейін. 1784 жылы, Париж келісіміне қол қойылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Джордж Вашингтон мен Горацио Гейтс Аннаполиске штаттың келісімін алу үшін сапар жасады. Вашингтон Вирджинияның губернаторы Бенджамин Харрисонға мәселені Вирджиния Ассамблеясына көтеруге шақырды, жобаның «коммерциялық және саяси маңыздылығын» атап өтті. Вашингтонның Революциядан кейінгі АҚШ-тағы беделділігі губернаторды жобаға қолдау көрсету туралы хатты Вирджиния Ассамблеясына ұсынуға көндірді. Вирджиния Ассамблеясы Вашингтонды, Гейтті және Томас Блэкбернді Мэрилендтің келісімін алу үшін комиссарлар етіп тағайындады. Вашингтонның Аннаполиске жасаған келесі сапары сәтті аяқталды және 1784 жылы Мэрилендте, ал 1785 жылы Вирджинияда Потомак компаниясының құрылуына әкелді. Осы кездесулер ұлттық дамуға үлкен әсер етті, өйткені Потомак өзеніндегі кеме жүру 1929 жылға дейін Камберлендтен Джорджтаунға көмір тасымалдауды қолдады; 1908 жылы Ішкі су жолдары комиссиясы мынадай маңыздылықты атап өтті:

Бұл американдық революция аяқталғаннан кейін басталган алғашқы немесе жалғыз жоба болмаса да, оның құрылуы маңызды кезең болды, өйткені ол әртүрлі аймақтарды байланыстырған және бірнеше штат үкіметтерінің ынтымақтастығын қажет еткен алғашқы жоба болды. Потомак компаниясының жарғысы ақыры сәтсіз аяқталғанымен, Мэриленд пен Вирджинияның құрылу актілері өте ұқсас болды – компания 500 акция арқылы 220 000 испан доллары (50 000 фунт стерлинг) жинауға ниеттенгенін және жоспарын мен мерзімін көрсетті. Жарғыда Потомак компаниясы Потомак өзенінің жоғарғы ағысын тазалауға үш жыл, ал Кіші және Ұлы сарқырамалардың айналысын салуға он жыл берілді (175 миль қашықтықта). Екі штат та одан әрі заңдар қабылдады – жолдар салу және Потомак өзенін Огайо өзенімен байланыстыру үшін бастауларға қосылу. Потомак компаниясы бастапқыда тек еркін еңбекшілерді жалдауды жоспарлады, бірақ еңбек тапшылығына байланысты директорлар еркін, мерзімі өткен және құл еңбегін жалдады, бұл каналдар мен каналдарды салуға және өзенді тереңдетуге қажет болды. Бумен жүретін өзен қайықтарымен жұмысымен танымал Джеймс Рамси жобаның бас инженері ретінде тағайындалды. Вирджиния губернаторы Генри Ли III (Роберт Э. Лидің әкесі) арасында үлкен қайшылық болды, ол Ұлы сарқыраманың маңында жер сатып алды (оны әйелінің құрметіне «Матильдавиль» деп атады), Потомак өзенімен тасымалданатын тауарларға қойма салу үшін (жоба аяқталғаннан кейін маршрут тез табысқа ие болады деп болжады). Потомак компаниясының құқықтық мәселелері оның адвокаттарын үнемі сотта жүргізді. Жобаға деген халықтың сенімі төмендегені Потомак компаниясының акцияларды жеке сатып алуға тәуелділігіне байланысты оның экономикалық жағдайын нашарлатты. Мэриленд пен Вирджиния Потомак компаниясының жобасын бастапқы келісімнен тыс қаржыландыруды жалғастырды. Алайда, Мэриленд, Вирджиния және кейбір жеке тұлғалардың жалғасқан инвестициялары нашар техникалық кеңес, еңбек мәселелері, нашар жоспарлау және үздіксіз жөндеу жұмыстарына байланысты өсіп келе жатқан шығындарды өтеуге жеткіліксіз болды. Жұмыс үнемі ақша табу қажеттілігіне байланысты тоқталып, қайта басталды. Жобаның тарихының көптеген кезеңдерінде (мысалы) компания экономикалық көмек сұрап, сот процестерін шешіп, жоспарын қайта қарағанда барлық жұмыс тоқтады. Сенака сарқырамасы, Хаус сарқырамасы (Харпе жанында) сияқты үш канал...

Экономикалық әсері

Потомак компаниясының Потомак өзенін кеме жүзуге қолайлы етуге қатысты күш-жігері сәтсіз аяқталуы, бұл жобаның маңызды экономикалық салдарлары болмағанын білдірмейді. Потомак компаниясының сәтсіздігіне басты себеп федералдық қолдау мен бақылаудың жетіспеушілігі болды, содан кейін АҚШ үкіметі штаттар аралық инфрақұрылымдық жобаларды қолдауға көбірек мән берді. Мұндай ауқымды елде көліктің маңыздылығын бағалау қиын емес, ал мұндай ірі жобаның сәтсіздігі, қымбатқа (бірақ ұзақ мерзімде пайдалы) инфрақұрылымдық жобалар федералдық үкіметтің қолдауысыз іске аспайтынын анық көрсетті. Сонымен қатар, Потомак компаниясының жоспары Чесапик және Огайо каналы компаниясына жобаны қабылдап, аяқтауға мүмкіндік берді. Осы екі аймақ байланысты болды және тауарлар мен қызметтер Потомак арқылы шамамен бір ғасыр бойы тасымалданды.

Мұра

Өз өсиетімен Вашингтон Колумбия округіндегі бір университет құру үшін 50 акцияны бөлді. Бірақ, акциялар жоғалып кетті. Филадельфияда орналасқан "Potomac Company" инвестициялық банкісінің жоғарыда айтылған алғашқы "Potomac Company"-мен ешқандай қатысы жоқ.